گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیش‌قدم‌تر باشی

مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول »

بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیش‌قدم‌تر باشی

گفت پیغامبر علی را کای علی

شیر حقی پهلوان پردلی

لیک بر شیری مکن هم اعتمید

اندر آ در سایهٔ نخل امید

اندر آ در سایهٔ آن عاقلی

کش نداند برد از ره ناقلی

ظل او اندر زمین چون کوه قاف

روح او سیمرغ بس عالی‌طواف

گر بگویم تا قیامت نعت او

هیچ آن را مقطع و غایت مجو

در بشر روپوش کردست آفتاب

فهم کن والله اعلم بالصواب

یا علی از جملهٔ طاعات راه

بر گزین تو سایهٔ خاص اله

هر کسی در طاعتی بگریختند

خویشتن را مَخلصی انگیختند

تو برو در سایهٔ عاقل گریز

تا رهی زان دشمن پنهان‌ستیز

از همه طاعات اینت بهترست

سبق یابی بر هر آن سابق که هست

چون گرفتت پیر هین تسلیم شو

همچو موسی زیر حکم خضر رو

صبر کن بر کار خضری بی نفاق

تا نگوید خضر رو هذا فراق

گرچه کشتی بشکند تو دم مزن

گرچه طفلی را کشد تو مو مکن

دست او را حق چو دست خویش خواند

تا ید الله فوق ایدیهم براند

دست حق میراندش زنده‌ش کند

زنده چه بود جان پاینده‌ش کند

هرکه تنها نادرا این ره برید

هم به عون همت پیران رسید

دست پیر از غایبان کوتاه نیست

دست او جز قبضه الله نیست

غایبان را چون چنین خلعت دهند

حاضران از غایبان لا شک به‌اند

غایبان را چون نواله می‌دهند

پیش مهمان تا چه نعمتها نهند

کو کسی کو پیش شه بندد کمر

تا کسی کو هست بیرون سوی در

چون گزیدی پیر نازک‌دل مباش

سست و ریزیده چو آب و گل مباش

ور بهر زخمی تو پر کینه شوی

پس کجا بی‌صیقل آیینه شوی

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۲۲

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: پیامبر اسلام به حضرت علی وصیت می‌کند که او باید برای نزدیک شدن به حق، به صحبت عاقلان و بندگان خاص بپردازد. او به علی یادآوری می‌کند که برخلاف دیگران که در طاعات مختلف می‌کوشند، برگزیدن سایه عاقل و حکیم بر همه طاعات برتری دارد. علی باید به عاقل نزدیک شود و از تجربه او بهره‌مند گردد، زیرا این نزدیکی به عاقل و دانا، می‌تواند او را از چالش‌های پنهان بازدارد. در این مسیر، صبر و تسلیم در برابر هدایت پیر عاقل همانند تسلیم موسی در برابر خضر لازم است. مولانا توضیح می‌دهد که تنها بودن در این مسیر خطرناک است و باید به کمک و راهنمایی دیگران، به ویژه پیروان حکمت، توجه کرد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# گفت پیغامبر علی را کای علی

شیر حقی پهلوان پردلی

: پیامبر به علی گفت: ای علی، شیر حقیقت و قهرمان شجاعت!

# لیک بر شیری مکن هم اعتمید

اندر آ در سایهٔ نخل امید

هوش مصنوعی: بر علی، که به او شیر حق گفته می‌شود، نباید بیشتر از حد اعتماد کرد و باید به سایهٔ امید و حمایت خداوند پناه برد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# اندر آ در سایهٔ آن عاقلی

کش نداند برد از ره ناقلی

هوش مصنوعی: به نزد عاقلی که هیچ‌گاه از راه کسی نرفته و چیزی ندیده، وارد شو و در سایه‌ی وجود او قرار بگیر.

# ظل او اندر زمین چون کوه قاف

روح او سیمرغ بس عالی‌طواف

هوش مصنوعی: وجود او در زمین به مانند کوه قاف است و سایه‌اش گسترده و عظیم، در حالی که روح او مانند سیمرغ، موجودی بسیار برتر و عالی است که در آسمان‌ها پرواز می‌کند.

# گر بگویم تا قیامت نعت او

هیچ آن را مقطع و غایت مجو

هوش مصنوعی: اگر بگویم وصف و فضایل او (رسول خدا) را تا روز قیامت، هیچ‌وقت نمی‌توانم به انتها و حدی برای آن برسم.

# در بشر روپوش کردست آفتاب

فهم کن والله اعلم بالصواب

هوش مصنوعی: آفتاب (نور و روشنایی) فهم و دانش در وجود انسان به عنوان یک پوشش یا روپوشی قرار گرفته است؛ یعنی انسان‌ها به دلیل محدودیت‌های خود، حقیقت و دانش را کامل درک نمی‌کنند. به خدا سوگند، او بهتر می‌داند که کدام فهم درست‌تر است.

# یا علی از جملهٔ طاعات راه

بر گزین تو سایهٔ خاص اله

هوش مصنوعی: ای علی، از میان تمام عبادت‌ها و کارهای خوب، راهی را انتخاب کن که به تو نزدیک‌تر است و سایهٔ خاص خدا بر تو باشد.

# هر کسی در طاعتی بگریختند

خویشتن را مَخلصی انگیختند

هوش مصنوعی: هر کس در راهی از عبادت و طاعتی، خود را از خطرات حفظ کرده و با آن نزدیک‌تر می‌شود.

# تو برو در سایهٔ عاقل گریز

تا رهی زان دشمن پنهان‌ستیز

هوش مصنوعی: به نزد شخص عاقل برو و از او پناه ببر تا از دشمنی که ناپیدا است و ممکن است به تو آسیب برساند، در امان بمانی.

# از همه طاعات اینت بهترست

سبق یابی بر هر آن سابق که هست

هوش مصنوعی: بهتر از هر نوع عبادت و تقرب به خداوند، پیشی گرفتن بر کسانی است که در مسیر نیکی قرار دارند و به نوعی از آن‌ها سبقت جستن، ارزش بیشتری دارد.

# چون گرفتت پیر هین تسلیم شو

همچو موسی زیر حکم خضر رو

هوش مصنوعی: زمانی که استاد و راهنمای تو (پیر) تو را فرا می‌خواند، باید با تسلیم کامل به او پاسخ دهی، مانند موسی که زیر فرمان خضر قرار گرفت.

# صبر کن بر کار خضری بی نفاق

تا نگوید خضر رو هذا فراق

هوش مصنوعی: بر کار خضر (عالم الهی) صبر کن و در این زمینه نفاق و دوگانگی در قلبت نداشته باش، زیرا اگر چنین کنی، او خواهد گفت که دیگر از من دوری و این جدایی است.

# گرچه کشتی بشکند تو دم مزن

گرچه طفلی را کشد تو مو مکن

هوش مصنوعی: اگرچه کشتی (زندگی) خراب شود، تو سخن مگو و ناامیدی نشان نده. اگر هم کودکی (بی‌گناه) را بکشند، تو مو (ناراحتی) مکن و آرام باش.

# دست او را حق چو دست خویش خواند

تا ید الله فوق ایدیهم براند

هوش مصنوعی: خدا دست علی (علیه‌السلام) را مانند دست خود می‌خواند تا این‌گونه نشان دهد که قدرت الهی بالاتر از همهٔ دست‌ها است و علی در نزد خداوند جایگاه ویژه‌ای دارد.

# دست حق میراندش زنده‌ش کند

زنده چه بود جان پاینده‌ش کند

هوش مصنوعی: دست خدا او را هدایت می‌کند و به زندگی بازمی‌گرداند؛ زنده بودن او به این است که جانش همیشه پاینده و جاودانه باشد.

# هرکه تنها نادرا این ره برید

هم به عون همت پیران رسید

هوش مصنوعی: هر کس به تنهایی و به سختی این مسیر را طی کند، در نهایت به یاری و کمک دانشمندان و بزرگان خواهد رسید.

# دست پیر از غایبان کوتاه نیست

دست او جز قبضه الله نیست

هوش مصنوعی: پیر یا ولی، به رغم غیبت بعضی افراد، ارتباط و تاثیرش را همچنان حفظ کرده و تنها فردی که در دست اوست، خداوند است.

# غایبان را چون چنین خلعت دهند

حاضران از غایبان لا شک به‌اند

هوش مصنوعی: وقتی به غایبان این‌گونه پاداش و احترام داده می‌شود، حاضران بی‌تردید از نظر مقام و منزلت به غایبان می‌رسند و مثل آن‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند.

# غایبان را چون نواله می‌دهند

پیش مهمان تا چه نعمتها نهند

هوش مصنوعی: وقتی که به غایبان نواله یا هدیه‌ای می‌دهند، مهمانان هم می‌فهمند که چه نعمت‌هایی به آن‌ها داده خواهد شد.

# کو کسی کو پیش شه بندد کمر

تا کسی کو هست بیرون سوی در

هوش مصنوعی: کسی را پیدا کن که در کنار پادشاه (شه) حاضر باشد و به او وصل شود، زیرا کسی که در بیرون از در (دربار) است، ارتباطی با او ندارد.

# چون گزیدی پیر نازک‌دل مباش

سست و ریزیده چو آب و گل مباش

هوش مصنوعی: وقتی کسی را به عنوان استاد یا راهنما انتخاب کردی، ضعیف و آسیب‌پذیر نباش، مانند آب و گل که سست و نرم‌اند، بلکه باید قوی و استوار باشی.

# ور بهر زخمی تو پر کینه شوی

پس کجا بی‌صیقل آیینه شوی

: اگر بر اثر جراحتی از تو کینه به دل بگیرم، پس کجا می‌توانم بدون زنگار و کثیفی مثل آینه شفاف و پاک بمانم؟

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیش‌قدم‌تر باشی به خوانش بامشاد لطف آبادی
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیش‌قدم‌تر باشی به خوانش عندلیب

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

شیون در ‫۱۱ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۱۲ تیر ۱۳۹۴، ساعت ۱۹:۲۰ نوشته:

بیت دوم قافیه اعتماد نه بلکه اعتمید است
با سپاس

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمدامین مروتی در ‫۹ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۳۳ نوشته:

در صفت پیر و مطاوعت وی
محمدامین مروتی
مولانا در لزوم اطاعت از پیر می گوید انسان راهی را که بارها رفته، گم می کند چه رسد به راهی که تا کنون نرفته و رهزنان بسیار بر سر راه سالک کمین کرده اند. پس باید حتما پیری باشد. اما پیری که راه را بلد باشد و خود قبلا آن را پیمایش کرده باشد:
بر نویس احوال پیرِ راه‌دان
پیر را بگزین و عینِ راه دان
مولوی می گوید منظور از پیر اشاره به سن و سال نیست. بلکه اشاره به آشنایی قدیمی و ازلی با حقایق من لدنی (یعنی خدایی) است. چنانچه شراب کهنه، ارزش و گیرایی و قوت بیشتری دارد:
کرده‌ام بخت جوان را نام پیر
کو زِ حق پیرست نه از ایّام، پیر
او چنان پیرست کِش آغاز نیست
با چنان دُرّ یتیم، انباز نیست (این در کمیاب، مثل و مانندی ندارد.)
خود قوی‌تر می‌شود خمر کُهُن
خاصه آن خمری که باشد مَن لَدُن
پیر را بگزین که بی پیر، این سفر
هست بس پر آفت و خوف و خطر
آن رهی که بارها تو رفته‌ای
بی قلاوز ، اندر آن آشفته‌ای
پس رهی را که ندیدستی تو هیچ
هین مرو تنها ز رهبر سر مپیچ
لزوم مطاوعت از پیر برای رام کردن سرکشی های نفس است. نفس به خری می ماند که بر آن نشسته ای تا تو را به مقصد برساند ولی او تو را علاف می کند، چرا که به فکر شکم خود است. پس افسار خرِ نفس را به دست راهبانِ راهدانی بسپار:
گردنِ خر گیر و سوی راه کش
سوی ره‌بانان و ره‌دانان خَوش
هین مهل خر را و دست از وی مدار
زانک عشقِ اوست سوی سبزه‌زار
گر یکی دم، تو به غفلت وا هِلیش،
او رود فرسنگ ها سوی حشیش
دشمن راهست خر، مستِ علف
ای که بس خر بنده را کرد او تلف
اگر هم راه را پیدا نمی کنی و راهبانِ راهدانی، همراهت نیست، هر چه نفس بدان امر کرد، خلافش عمل کن:
گر ندانی ره، هر آنچ خر بخواست
عکسِ آن کن، خود بود آن راه راست
با هوا و آرزو کم باش دوست
چون یضلک عن سبیل الله اوست (یعنی گمراه کننده ات از راه خدا نفس است.)
اما بدان که بهترین عاملِ شکنندة هوای نفس، همرهی مرد راهدیده است:
این هوا را نشکند اندر جهان
هیچ چیزی همچو سایه ی همرهان
مردی که عاقل باشد و سرمایة دانایی اش، تجارب و سلوک شخصی اش باشد نه منقولات از دیگران:
اندر آ در سایة آن عاقلی
کش نداند بُرد از رهِ ناقلی
پیامبر در حدیثی به حضرت علی(ع) وصیت می کند که دیگران به وسیله و واسطة عبادت به حق تقرب می جویند. اما تواز طریق مصاحبت مرد عاقل تقرب جو تا از دیگران سبقت گیری. اگر سایة مرد حق بر سرت باشد، سایة خدا هم بر سرت خواهد بود:
یا علی از جملة طاعاتِ راه
بر گزین تو سایة خاص اله
هر کسی در طاعتی بگریختند
خویشتن را مَخلصی انگیختند
تو برو در سایة عاقل گریز
تا رهی زان دشمنِ پنهان‌ستیز
از همه طاعات اینت بهترست
سَبق یابی بر هر آن سابِق، که هست
و تابع بی چون و چرای پیر شو چنان که موسی قول داد تابع خضر باشد:
چون گرفتت پیر، هین تسلیم شو
همچو موسی، زیر حکمِ خضر رو
صبر کن بر کار خضری بی نفاق
تا نگوید خضر رو هُذا فراق
گرچه کشتی بشکند تو دم مزن
گرچه طفلی را کشد تو مو مَکَن
دست او را حق، چو دست خویش خواند
تا یدالله، فوق ایدیهم، براند
اگر هم کسی بی پیر این راه را بپیماید از نوادر است. با این وجود ان نوادر نیز بدون توجه و همت پیر راه به جایی نمی برند:
هرکه تنها نادرا این ره برید
هم به عَونِ همّتِ پیران رسید
دست پیر مانند دست خدا برای غایبان هم موثر و مفید است:
دست پیر از غایبان، کوتاه نیست
دست او جز قبضه الله نیست
اما شرط مریدی تحمل جور مراد است. چنان که آیینه بدون صیقل زدن، صاف نمی شود:
چون گزیدی پیر، نازک‌دل مباش
سست و ریزیده چو آب و گِل مباش
ور به هر زخمی تو پر کینه شوی
پس کجا بی‌صیقل، آیینه شوی
هرچند مولانا بر مطاوعت و متابعت بی چون و چرای مرید از مراد تاکید می کند، مع هذا، صحبت از پیری است که اولا نماد عقل است و ثانیا خود این راه را رفته و از پیچ و خم ها و راه و رسم منزل هایش با خبر است.

سنجری در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۱ دی ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۱۶ نوشته:

بیت دوم مصرع دوم:
اندرآ در سایه اهل عباد

یلدا ی. در ‫۴ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱ آذر ۱۴۰۰، ساعت ۱۵:۰۰ نوشته:

در اینجا مولانا به خود محور بودن پیر اشاره دارد که با معیارهای رایج نمی توان او را قضاوت کرد، مثل موسی که به خضر شکایت می کرد . هر کاری او می کند درست هست. تو به جایی خواهی رسید که پیر می آید و تو را می گیرد. خیلی سعادتمندی که پی سراغ تو می آید و صید او می شوی . حالا باید ادب و احترام این مقام را بگذاری و تسلیم شوی. (البته موسی زیر حکم خضر نرفت)

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

تازه‌های نرم‌افزار گنجور