چون دمنه را در حبس بردند و بند گران بر وی نهادند، کلیله را سوز برادری و شفقتِ صحبت برانگیخت، پنهان به دیدار او رفت، و چندان که نظر بر وی افگند اشک باریدن گرفت و گفت: ای برادر تو را در این بلا و محنت چگونه توانم دید،و مرا پس ازین از زندگانی چه لذت؟
آب صافی شده ست خون دلم
خون تیره شدست آب سرم
بودم آهن کنون ازو زنگم
بودم آتش کنون ازو شررم
و چون کار بدین منزلت رسید اگر در سخن با تو درشتی کنم باکی نباشد، و من این همه میدیدم و در پند دادن غلو مینمودم، بدان التفات نکردی. و نامقبول ترِ چیزها نزدیک تو نصیحت است. و اگر به وقت حاجت و در هنگام سلامت در موعظت، تقصیر و غفلت روا داشته بودمی امروز با تو در این جنایت شرکت دارمی. لکن اعجاب تو به نفس و رای خویش عقل و علم ترا مقهور گردانید. و اشارت عالمان در آنچه «ساعی پیش از اجل میرد» با تو بگفته ام، و از مردن انقطاع زندگانی نخواسته اند، اما رنجهایی بیند که حیات را منغّص گرداند، چنین که تو در این افتاده ای و هرآینه مرگ از آن خوشتر است. و راست گفتهاند «مَقْتَلُ الرَّجُلِ بَیْنَ فَکَّیْهِ. »
گر زبان تو راز دارستی
تیغ را بر سرت چه کارستی؟
دمنه گفت: همیشه آنچه حق بود میگفتی و شرایط نصیحت را به جای میآورد، لکن شَرَهِ نفس و قوت حرص بر طلب جاه رای مرا ضعیف کرد و نصایح تو را در دل من بی قدر گردانید، چنان که بیمار مولَعِ به خوردنی، اگر چه ضرر آن میشناسد، بدان التفات ننماید و بر قضیت شهوت بخورد. نیز خرّم و بی خصم زیستن و خوش دل و ایمن روزگار گذاشتن نوعی دیگر است. هرکجا علوِّ همتی بود از رنج های صَعب و چشم زخم های هایل چاره نباشد .
و میدانم که تخم این بلا من کاشته ام، و هر که چیزی کاشت هر آینه بِدرَود اگر چه در ندامت افتد و بداند که زهرگیا کاشته است. و امروز وقت است که ثمرت کردار و ریع گفتار خویش بردارم. و این رنج بر من گران تر میگردد از هراسی که تو به من متهم شوی به حکم سوابق دوستی و صحبت که میان ماست.
و عیاذالله اگر بر تو تکلیفی رود تا آنچه میدانی از راز من بازگویی، وآنگه من بدو مؤونت مبتلا گردم، یکی رنج نفْسِ تو و خچلت که از جهت من در رنج افتی، و دوم آنکه مرا بیش امید خلاص باقی نماند، که در صدق قول تو به هیچ تأویل شُبهت نباشد آن گاه که در حق بیگانگان گواهی دهی در باب من با چندان یگانگی و مخالصت صورت ریبتی نبندد. و امروز حال من میبینی، وقت رقًت است و هنگام شفقت
کز ضعیفی دست و تنگی جای
نیست ممکن که پیرهن بدرم
گشت لاله ز خون دیده رخم
شد بنفشه ز زخم دست برم
کلیله گفت: آنچه گفتی معلوم گشت. و حکما گویند که «هیچ کس بر عذاب صبر نتواند کرد، و هرچه ممکن گردد از گفتار حق یا باطل برای دفع اذیت بگوید. » و من تو را هیچ حیلت نمی دانم، چون در این مُقام افتادی بهتر آن که به گناه اعتراف نمایی و بدآنچه کرده ای اقرار کنی، و خود را از تبعت آخرت به رجوع و اَنابت برهانی، چه لابد در این هلاک خواهی شد، باری عاجل و اَجل به هم پیوندد. دمنه گفت: در این معانی تأمل کنم و آنچه فراز آید به مشاورت تو تقدیم نمایم.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش کلیله پنهانی به زندان نزد دمنه میرود و بر حال او میگرید، سپس او را سرزنش میکند که پندهایش را نشنید و غرور و زبان سخنچینش او را به این روز انداخت. دمنه گناه را میپذیرد و آن را حاصل حرص به جاه میداند، اما بیشتر نگران است که کلیله به سبب دوستیشان متهم شود و با گواهی او امید رهاییاش از میان برود. در پایان کلیله او را به اعتراف و توبه فرا میخواند تا دستکم از کیفر آخرت برهد، و دمنه میگوید در این باره میاندیشد.
هوش مصنوعی: وقتی دمنه را به زندان بردند و بند سنگین بر او نهادند، مهر برادری و دوستی دیرین کلیله را به جوش آورد. پنهانی به دیدنش رفت و تا او را دید گریست و گفت: ای برادر، چگونه تاب دیدن تو را در این بلا دارم و پس از این زندگی برایم چه لذتی دارد؟
هوش مصنوعی: خون دلم مانند آب روان شده و از چشمم میریزد و اشک چشمم از شدت اندوه به خون تیره بدل شده است. یعنی از غم چنان گریستهام که اشکم خونین شده است.
هوش مصنوعی: روزگاری مانند آهن سخت و استوار بودم و اکنون از آن جز زنگاری نمانده است. روزگاری آتش بودم و اکنون از آن جز جرقهای نماندهام. یعنی از قدرت و توان پیشین چیزی برایم نمانده است.
هوش مصنوعی: کلیله میگوید حالا که کار به اینجا رسیده، اگر تند سخن بگویم عیبی ندارد. من این عاقبت را میدیدم و بسیار پندت میدادم، ولی تو که نصیحت را از هر چیز ناپسندتر میشمردی توجهی نکردی. اگر در روز سلامت از پند دادن کوتاهی کرده بودم، امروز در گناهت شریک بودم. اما خودپسندی و غرور به رأی خودت بر عقل و دانشت چیره شد. سخن دانایان را به تو گفته بودم که سخنچین پیش از اجل میمیرد؛ مقصود مرگ واقعی نیست، بلکه رنجی است که زندگی را تلخ میکند و مرگ از آن خوشتر است، همان رنجی که تو اکنون در آن افتادهای. و درست گفتهاند که «کشتنگاه آدمی میان دو فک اوست»، یعنی زبانش مایهٔ هلاک اوست.
هوش مصنوعی: اگر زبانت رازدار بود و سخن نابجا نمیگفت، شمشیر با سر تو کاری نداشت. یعنی بلایی که به سرت آمده نتیجهٔ زبان خودت است.
هوش مصنوعی: دمنه پاسخ داد: تو همیشه سخن حق میگفتی و حق نصیحت را ادا میکردی، ولی آزمندی نفس و حرص به جاه و مقام رأی مرا سست کرد و پندهایت در دلم بیارزش شد؛ مانند بیماری که به خوراکی حریص است و با آنکه زیانش را میداند، به هوس آن را میخورد. زندگی آرام و بیدشمن و آسوده نوع دیگری از زندگی است؛ هر جا بلندپروازی باشد، رنجهای سخت و آسیبهای هولناک ناگزیر است.
هوش مصنوعی: دمنه میگوید: میدانم تخم این بلا را خودم کاشتهام و هر کس چیزی بکارد ناچار آن را درو میکند، هرچند پشیمان شود و بداند گیاه زهرآگین کاشته است. امروز وقت آن است که میوهٔ کردار و حاصل گفتار خود را بچینم. اما آنچه این رنج را بر من سنگینتر میکند ترس از آن است که تو به سبب دوستی و همنشینی دیرینمان با من متهم شوی.
هوش مصنوعی: پناه بر خدا اگر تو را وادار کنند که رازهای مرا بازگویی؛ آنگاه من به دو رنج گرفتار میشوم: یکی رنج و شرمساری تو که به خاطر من به سختی میافتی، و دیگر اینکه دیگر امیدی به رهاییام نمیماند، چون در راستی سخن تو هیچ شکی نیست؛ وقتی گواهیات دربارهٔ بیگانگان پذیرفته است، دربارهٔ من با آن همه نزدیکی و یکرنگی هیچ تردیدی در آن نمیکنند. امروز حال مرا میبینی؛ هنگام دلسوزی و مهربانی است.
هوش مصنوعی: از ناتوانی دست و تنگی جای زندان، حتی نمیتوانم از سوگ و اندوه پیراهنم را بدرم.
هوش مصنوعی: چهرهام از اشک خونین چشم مانند لاله سرخ شده و سینهام از ضربههای دست که بر آن میکوبم مانند بنفشه کبود گشته است.
هوش مصنوعی: کلیله گفت: سخنت را فهمیدم. حکیمان گفتهاند هیچکس تاب شکنجه را ندارد و برای رهایی از آزار هر سخنی، راست یا دروغ، میگوید. من برای تو چارهای نمیبینم؛ حال که به این جایگاه افتادهای بهتر است به گناهت اعتراف کنی و با توبه و بازگشت خود را از کیفر آخرت برهانی، چون به هر حال در این کار هلاک خواهی شد، پس دستکم کیفر دنیا و آخرت با هم بر تو جمع نشود. دمنه گفت: در این سخنان میاندیشم و هرچه به نظرم رسید با تو در میان میگذارم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.