یکی از حاضران گفت: آنچه دمنه میگوید از وجه تعظیم مَلِک نیست، اما میخواهد که بدین کلمات بلا از خود دفع کند. دمنه گفت: کیست به نصیحت من از نفس من سزاوارتر؟ و هر که خود را در مَقام حاجت فرو گذارد و در صیانت ذات خویش اهتمام ننماید دیگران را در وی امیدی نماند. و سخن تو دلیل است بر قصور فهم و وفور جهل تو. و تا گمان نبری که این تمویهات بر رای ملک پوشیده ماند! که چون تأملی فرماید و تمیز ملکانه بر تزویر تو گمارد فضیحت تو پیدا آید و نصیحت از معاندت جدا شود، که رای او کارهای عمری به شبی پردازد و لشکرهای گران به اشارتی مقهور کند.
ز رایش ار نظری یابد آفتاب بصدق
که خواند یارد صبح نخست را کاذب؟
مادر شیر گفت: از سوابق مکر و غدر تو چندان عجب نمی دارم که از این مواعظ دراین حال و بیان امثال در هر باب. دمنه گفت: این جای موعظت است اگر در محل قبول نشیند، و هنگام مثل است اگر به سمع خرد استماع افتد. مادر شیر گفت: ای غدار، هنوز امید میداری که به شعوذه و مکر خلاص یابی؟ دمنه گفت: اگر کسی نیکویی را به بدی و خیر را به شر مقابله روا دارد من باری وعده را به انجاز و عهد را به وفا رسانیدم. ملک داند که هیچ خائن را پیش او دلیری سخن گفتن نباشد، و اگر در حق من این روا دارد مضرت آن هم به جانب او باز گردد. و گفتهاند «هرکه در کارها مسارعت نماید و از فواید تأمل منافع تثبّت غافل باشد بدو آن رسد که بدان زن رسید که به گرم شکمی تعجیل روا داشت تا میان دوست و غلام فرق نتوانست کرد. » شیر پرسید:چگونه؟
گفت:



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش از محاکمهٔ دمنه، یکی از حاضران او را متهم میکند که با سخنانش فقط میخواهد خود را نجات دهد، و دمنه او را نادان میخواند و به هوش و داوری پادشاه تکیه میکند و آن را در بیتی میستاید. مادر شیر از پندها و مثلآوردنهای او در چنین موقعیتی شگفتزده است و او را فریبکار میخواند، اما دمنه بر وفاداری خود پافشاری میکند و پادشاه را از شتاب در داوری برحذر میدارد. سرانجام برای نشان دادن زیان شتابزدگی، داستان زنی را پیش میکشد که از عجله میان معشوق و غلام فرق نگذاشت، و شیر خواستار شنیدن آن میشود.
هوش مصنوعی: یکی از حاضران گفت سخنان دمنه از سر بزرگداشت پادشاه نیست، بلکه میخواهد با این حرفها بلا را از خود دور کند. دمنه پاسخ داد که هیچکس از خود من به نصیحت کردن خودم سزاوارتر نیست، و کسی که خود را در هنگام نیاز رها کند و از جان خود دفاع نکند، دیگران هم به او امیدی ندارند. سپس گفت سخن تو نشانهٔ کمفهمی و نادانی فراوان توست، و گمان نکن این نیرنگها از نظر پادشاه پنهان میماند؛ چون پادشاه با دقت و هوش شاهانه در فریب تو بنگرد، رسواییات آشکار میشود و خیرخواهی از دشمنی جدا میگردد، زیرا رای او کار یک عمر را در یک شب سامان میدهد و سپاهیان بزرگ را با یک اشاره شکست میدهد.
هوش مصنوعی: اگر خورشید بهراستی پرتوی از اندیشهٔ روشن پادشاه بگیرد، دیگر کسی جرئت نمیکند سپیدهدم نخستین را «صبح کاذب» بنامد؛ یعنی رای پادشاه چنان روشن است که حتی صبح دروغین را راستین میکند و حقیقت را آشکار میسازد.
هوش مصنوعی: مادر شیر گفت از نیرنگها و خیانتهای گذشتهٔ تو آنقدر تعجب نمیکنم که از این پند دادنها و مثل آوردنهایت در چنین وضعی. دمنه گفت اکنون هنگام پند و مثل است، اگر پذیرفته شود و با گوش خرد شنیده شود. مادر شیر گفت ای فریبکار، هنوز امید داری با شعبده و حیله رهایی یابی؟ دمنه گفت اگر دیگران پاسخ نیکی را با بدی بدهند، من دستکم به وعده و پیمانم وفا کردم؛ پادشاه میداند که هیچ خیانتکاری جرئت ندارد اینگونه در برابر او سخن بگوید، و اگر در حق من ستم روا دارد، زیانش به خود او برمیگردد. سپس مثلی آورد: هر که در کارها شتاب کند و از سود درنگ و پایداری غافل بماند، به سرنوشت آن زنی دچار میشود که از سر هوس و شتابزدگی عجله کرد تا میان معشوق و غلام فرق نگذاشت؛ و شیر پرسید چگونه بود؟
هوش مصنوعی: دمنه گفت (و آغاز به گفتن داستان کرد).
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.