گنجور

حاشیه‌ها

 

بنام خدا
مولوی در ابیات فوق از دو نوع عقل نام برده یکی عقل کسبی ودیگری عقلی که بخشش یزدانی است
او نه تنها در اینجا که در دفتر ها وبخش های دیگردو وجهی بودن عقل را یادآوری کرده وگاه قائل به عقل جزوی وعقل کلی شده است تا این دو معنا با هم مشتبه نشوند مثلا توجه باشد به اینکه “عقل جزئی عقل استنتاج نیست” ویا “عقل جزئی عفل را بد نام کرد”
حال میگوئیم تنها عقل نیست که دو معنی یا دو وجه دارد مفاهیم بسیار دیگری مانند عشق ومحبت. ترس .فکر واندیشه .تد بیر .بینش و… وحالات مختلفی مانند غم و شادی .بزرگی .شجاعت کمال وترقی
وتقریبا همه صفاتی مانند تواضع .اطاعت رقابت وامید ویا س وغیره که اگر بشماریم از سد افزون است همچنان دو وجهی است وبی توجهی به آنها باعث سوء تفاهم ویا سرگردانی میشود
مثلا دو وجهی بودن عشق برای همه ما روشن است ومیدانیم که عشق های جوانی یاعشق به زینت های دنیائی با عشق به حقیقت ومحبوب ازلی تفاوت یا منافات دارد ولی در آثار شعرا بدرستی از هم تفکیک نمیشود
در باره محبت هم وجه سالم وناسالم یا محبت حقیقی ومحبت نفسانی بسیار اهمیت دارد مثلا محبتی که از خود خواهی صادر شود سازنده نیست وبرای کودک زیان دارد همه مربیان تاکید میکنند که باید به طفل محبت کرد ونمیگویند چه نوع محبتی باید اعما ل شود
موضوع حساستر ازاین مسئله ترس وخوف است که در کلام امیر مومنان بزرگترین گناه قلمداد شده
از طرف دیگرمیدانیم که قرآن کریم ترسا ننده است اما بدیهی است که این دو نو ع ترس ماهیت متفاوت دارد یکی از نفس برمیخیزد ودیگری از ادراکات عالی انسان سرچشمه میگیرد واین دو حالت متضاد یکدیگرند ترس نوع اول انسان را سست ومستاصل میکند وعامل فساد است وترس نوع دیگربه او نورانیت وتعادل مبخشد وعجیب است که در شرح وتفسیر قرآن به این موضوع اهمیت داده نمیشود البته سخن از ترس مذموم وترس ممدوح گاه مطرح است اما اهمیتی به آن داده نمیشود
مسئله دیگرفکر وانیشه است که وجه نفسانی وعقلانی دارد اهل معرفت میگویند فکر باید متوقف شود تا انسان به آرامش برسد مولوی در جای دیگر گوید
در تضرع کوش و در افنای خویش
کز تفکر جز صور ناسد به پیش
ومیدانیم در نمازبرای حضورقلب هرگونه فکر وخیالی باید متوقف شود
ازطرفی میدانیم که قرآن کریم امر به تفکر وتعقل کرده است لذا دو وجهی بودن فکر واندیشه باید مورد توجه باشد که اشکال پیش نیاید ومعمولاتوجه نمیشود
مثالهای صفات اخلاقی زیاد است مثلا شجاعت معنی دو گانه دارد واگر به معنی بی باکی باشد بد است
ویا بزرگی گاه به معنی بزرگواریست گاه به معنی تکبر وتواضع گاه احساس خفت است وگاه ادب وانسانیت ودرمواعظ باید مورد توجه باشد وقس سایرصفات وحالات انسانی که در اینجا مجا ل شرح بیشتر نیست

فضل الله شهیدی در تاریخ ۳ اردیبهشت ۱۳۸۷ ساعت ۷:۳۱ دربارهٔ بخش ۷۴ - رقعهٔ دیگر نوشتن آن غلام پیش شاه چون جواب آن رقعهٔ اول نیافت


در بیت سوم این غزل عرصه به جای فرضه درست مینماید

پاسخ: با تشکر از شما، نظر به این که «فرضه» در لغت‌نامه‌ی دهخدا وجود نداشت کلمه‌ی مذکور با کلمه‌ی پیشنهادی شما جایگزین شد. در هر صورت از آنجا که جایگزینی مذکور حدسی صورت گرفته از دوستانی که به نسخه‌ی چاپی معتبری از دیوان خاقانی دسترسی دارند تقاضا می‌شود نسبت به درستی این حدس ما را مطلع کنند تا این تغییر به جای تصحیح، تحریف نبوده باشد!

فضل الله شهیدی در تاریخ ۲ اردیبهشت ۱۳۸۷ ساعت ۶:۳۶ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۲۰


بنام خدا غزل۱۴۳
غزلی است که در اوج معنی قرار دارد اینک برداشتی هرچند نارسا ازآن به نثر:
میگوید: جام جهان نما یا جقیقت در درون خود ماست ودل آنرا ازذهنیت بیگانه ما می جوید
اصل وجود انسان ازصدف جهان هستی ومکان نیز بیرونست وآنرا از گم شدگان طلب میکند!
این مشکل را با پیر راهنما در میان گذاشتم پیری که با تا ئید معمارا حل میکند ( تائید باعث پایداری آگاهی میشود) واورا خرم وخندان دیدم و قدح می معرفت در دست داشت ودر آینه جام حقیقت انسان را مینگریست به او گفتم این جام راحکیم جهان چه زمانی به تو داد در پاسخ گفت جام حهان نما یا حقیقت انسان از بدو خلقت پیدا شده است
بیدلی که خداراازدورمیخواند خدا با اوست ونمی ییند اینهمه شعبده که منیت دراینجا به پا میکند شبیه آنست که سامری درقبا ل عصای موسی وید بیضا میکرد جرم منصور که بدار آویخته شد این بود که رازها را فاش میکرد (پیرراهنما چنین نمی کند) اگر مد د برسد کارهای مسیح را دیگران هم میکنند
به گفته پیرراهنما اهل شکوه را چاره جز زنحیرزلف بتان نیست
به مناسبت این معانی به خاطربیاوریم که طبق قرآن کریم روح الهی در انسان دمیده شده و طبق حدیثی از ییامبرص انسان از فرشته وحیوان سرشته شده است بنابراین اگر به حا لت فرشتگی درآید روحیه وبینش دیگری میابد (شاید از آنها برتر شود) لذا در کنار”منیت اجتماعی” ” من دیگری” وجود دارد که عظیم وباشکوه ودر ارتباط باحق است وما ازآن غافلیم ولی امکان ظهورش وجود دارد وهمین بعد از وجود ماست که تعبیر به گوهر و حام جهان نما شده است وخاصیت مسیحائی دارد وبقول حافظ بیهوده از بیگانگان آنرا طلب میکنیم اهل معرفت مانند خود حافظ کم وبیش این حالات والا را احساس کرده اند وابنگونه غزلیات ازین ممر برخاسته است
اصولامقصود ازکسب آگاهی و مجاهدات وعبادات رهائی از این منیت (نفس) ورسیدن به “من دیگر” است که با حقیقت ارتباط دارد گذشتن ازمنیت فعلی و راهیا بی به ورای آنرا میتوانیم هدایت به معنای قرآنی بدانیم ازآنجا که راهیابی سهل نیست درقرآن کریم عبارت لعلکم تهتدون(شاید راه یابید) در مورد مومنین و متقین مکررآمده است

فضل الله شهیدی در تاریخ ۲ اردیبهشت ۱۳۸۷ ساعت ۶:۰۹ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۴۳


این شعر بسیار زیباست.
شنیدن آن در «غوغای عشقبازان» لطفی صدچندان دارد.

حمید در تاریخ ۱ اردیبهشت ۱۳۸۷ ساعت ۲۱:۴۵ دربارهٔ غزل ۶۲۲


کس را به خیر و طاعت خویش اعتماد نیست

آن بی‌صبر بود که کند تکیه بر عصا

بی صبر غلط است و بی بصر صحیح است.

کس را به خیر و طاعت خویش اعتماد نیست

آن بی‌بصر بود که کند تکیه بر عصا

پاسخ: با تشکر از شما، تصحیح مطابق فرموده صورت گرفت.

راد در تاریخ ۱ اردیبهشت ۱۳۸۷ ساعت ۱۰:۰۰ دربارهٔ قصیدهٔ شمارهٔ ۱


ما همیشه صداهای بلند را می شنویم !
پر رنگ تر ها را می بینیم !
سخت تر ها را میخواهیم!
غافل از اینکه
خوبها آسان می آیند، بی رنگ می مانند و بی صدا می روند .

ونوس در تاریخ ۱ اردیبهشت ۱۳۸۷ ساعت ۹:۰۰ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۳۵۸


با استناد به یک نسخه‌ی چاپی (گزیده‌ی اشعار رودکی - دکتر جعفر شعار و دکتر حسن انوری، نشر علم ۱۳۷۳ ، ص ۱۱۶-۱۱۸) این تغییرات اعمال شد:
بیت ۲ مصرع ۱: سپید سیم رده بود، در و مرجان بود –> سپید سیم زده بود و در و مرجان بود
بیت ۴ مصرع ۱: داز –> دراز
بیت ۵ مصرع ۱: جهان همیشه چو چشمیست گرد و گردانست –> جهان همیشه چنین است، گرد گردان است
بیت ۱۴ مصرع ۲: نشاط او به فزون بود و بیم نقصان بود –> نشاط او به فزون بود و غم به نقصان بود
بیت ۱۵ مصرع ۲: که –> گه
بیت ۲۱ مصرع ۲: پس –> سپس
بیت ۲۲ مصرع ۱: چشم –> چشمم
بیت ۲۲ مصرع ۲: گوش –> گوشم
بیت ۲۳ مصرع ۱: معونت –> مئونت
بیت ۲۴ مصرع ۱: همی –> کنون
بیت ۲۷ مصرع ۱: شد آن زمان که به او انس … –> شد آن زمانه که او انس …
بیت ۳۱ مصرع ۲: ورا –> مرا
بیت ۳۲ مصرع ۲: درو –> وزو
بیت ۳۳ مصرع ۱: پراگنده –> پراکنده

ضمناً در بیت ۲۹ کلمه‌ی بنوشت به صورت «بنَوَشت» حرکت‌گذاری شده و «درنوردید» معنی شده.

حمیدرضا در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۸:۴۸ دربارهٔ شمارهٔ ۴۵ - عصا بیار که وقت عصا و انبان بود


بنام خدا
داستانی جالب است خلاصه اینکه یک طوطی از صاحبش بواسطه ریختن شیشه روغن بادام ضربه خورده وپرهای سرش ریخته بوداین طوطی بعدا چون یک مرد کله طا س را دید ناگهان گفت که مگرتو هم از شیشه روغن ریختی! “از قیا سش خنده آمد خلق را”
مولوی نتایج زیادی از داستان میگیرد وتفاوت اولیا وانبیا راکه گاه با مردم عادی یکسان تلقی میشوند وتفاوت زنبور عسل وزنبور گزنده وتفاوت زمین حاصلخیزو زمین شوره و بالاخره تفاوت حس دنیا وحس عقبی وتفاوت مسیلمه کذاب وپیامبر را خاطر نشان میکند که با نگاه ظاهری و نگرش پزیتیویسمی (باصطلاح غربی) یکسان دیده نشوند
جز اینها نکات دیگری مانند عیب خود را در دیگران دیدن و شخصیت خودرا در دیگران دیدن ومحو آنها شدن وشخصیت دیگری را در خود دیدن وغیره در روابط اجتماعی معمول است مثلا بسیاری از تهمت ها که به بیگناهی زده میشود ریشه اش در نفس گوینده است ونوعی فرا فکنی است ومربیان اطفا ل چه بسا حال کودک را درک نمیکنند وذهنیت خود را بر او تحمیل مکنند و در نتیجه طفل تصور غیر واقعی از خود پیدا میکند وتصور ما از اشخاص مشهورهم چه بسااز قیاس به نفس وتوهم پیدا میشود مولوی در جای دیگر میگوید محبوب ومعشوق تو هم در ذات تست نه در بیرون تو(ویسه معشوق هم در ذات تست..) تا وقتیکه ما انسانها یگا نگی واستقلال ذاتی خودرا نیافته ایم از این اشکالات مصون نبستیم وذهنیت ما برغم بینش درست حرف اول را میزند ود یگران را باخود میآمیزیم( البته یافتن هویت اصلی خویش کار آسانی نیست) هم مولوی گوید:
ای تو در پیکار خود را باخته
دیگران را تو زخود نشناخته
نتیجه سخن اینکه توفیق بزرگی است اگر بتوانیم توجه کنیم که در عین نیاز به دیگران یگانه ومنحصربه فرد آفریده شده ایم وصفت یگانگی خداوند انعکاسی بر ما دارد که”الواحد لا یصدر الی الواحد” واز شرک وشرکا فاصله بگیریم وبدانیم حتی نشئه هستی ما از دیگران پنهان وافاضه غیبی است آنکه از پشت چشمان ما بیرون را مینگرد برای هیچکس جز خدا شناخته نیست (به قول شهید مطهری این بهترین نمونه غیب است) متاسفانه طبق ذهنیت شرطی شده خود را از قیاس با دیگران میشنا سیم و گمان میکنیم اصل وجودمان دیده میشود در حالیکه فقط صفات ظاهر ما مرئی است. قابل توجه است که هر کسی مفهوم ومصداق بشریت است وبیهوده مصداق بشررا خارج از خود میجوید اگر کسی پپرسد بشر کیست وچیست پاسخش تنها در خودش است بقول مولوی:
ازهمانجا جو جواب ای مرتضی
که سوال آمد از آنجا مر ترا

فضل الله شهیدی در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۷:۰۸ دربارهٔ بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکان


با استناد به یک نسخه‌ی چاپی (گزیده‌ی اشعار رودکی - دکتر جعفر شعار و دکتر حسن انوری، نشر علم ۱۳۷۳، ص ۱۴۳) این تغییرات اعمال شد:
بنفش‌های طری خیل خیل بر سرکوه –> بنفشه‌های طری خیل خیل بر سر کرد
«تـَنـُبل» در بیت سوم نیرنگ و فریب معنی شده.

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۹:۱۸ دربارهٔ شمارهٔ ۴۴


با استناد به یک نسخه‌ی چاپی (گزیده‌ی اشعار رودکی - دکتر جعفر شعار و دکتر حسن انوری، نشر علم ۱۳۷۳، ص ۹۱) این تغییر اعمال شد:
گردد –> گذرد (بیت دوم، مصرع اول)

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۹:۰۱ دربارهٔ شمارهٔ ۳۸


تکرار مصرع آغازین در مصرع آخر یک آرایه‌ی ادبی است که «ردالمطلع» خوانده می‌شود و در این شعر دیده می‌شود.

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۸:۵۵ دربارهٔ شمارهٔ ۳۷ - دیر زیاد آن بزرگوار خداوند


با استناد به یک نسخه‌ی چاپی (گزیده‌ی اشعار رودکی - دکتر جعفر شعار و دکتر حسن انوری، نشر علم ۱۳۷۳، ص ۸۶) این تغییرات اعمال شد:
ایستا –> ابستا
… به دام کرد درافگند –> … به دام گُرم درافکند
در همان منبع راجع به «پندنامه» ذکر شده که پندنامه‌ای به انوشیروان منسوب است و نسخه‌هایی از آن در موزه‌ی بریتانیا و آکادمی علوم شوروی محفوظ است.

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۸:۵۲ دربارهٔ شمارهٔ ۳۷ - دیر زیاد آن بزرگوار خداوند


در (گزیده‌ی اشعار رودکی - دکتر جعفر شعار و دکتر حسن انوری، نشر علم ۱۳۷۳، ص ۱۰۱) حرکت‌گذاری برخی مصاریع به این صورت است:
خزّ بجّای مُلحَم و، خرگاه
مورد بجّای سوسن آمد باز
میّ بجای ارغوان آمد

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۸:۳۸ دربارهٔ شمارهٔ ۳۵ - جشن مهرگان


مرثیه‌ی رودکی برای ابوالحسن مرادی را ببینید.

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۸:۱۸ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۰۰۷


مرثیه‌ی رودکی برای ابوالحسن مرادی را ببینید.

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۸:۱۸ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۹۹۶


با استناد به یک نسخه‌ی چاپی (گزیده‌ی اشعار رودکی - دکتر جعفر شعار و دکتر حسن انوری، نشر علم ۱۳۷۳، ص ۱۱۳) این تغییرات اعمال شد:
فگند –> فکند
نفط –> نقط
به نقل از همان منبع:
ابوالحسن محمد بخارایی شاعر ایرانی است که معاصر نصر بن احمد سامانی بود و به فارسی و تازی شعر می‌سرود. … مولوی در دو غزل به این مرثیه نظر داشته (غزل شماره ۹۹۶ و غزل شماره ۱۰۰۷) که یکی از آنها ابیات مشترک زیادی با این قصیده دارد چنان که در اختصاص آنها به رودکی شک حاصل می‌شود، اما متن غزل دوم به کلی متفاوت است.

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۸:۱۵ دربارهٔ شمارهٔ ۳۲ - در رثای ابوالحسن مرادی


هو
در معنی بعضی ابیات این غزل وتوجهی به
معنای کلی آن:
معنی بیت۱ = ای ساقی جام می را بگرد ش در آور وبده که عشق ابتدا آسان وبعد مشگل آفرین شد
معنی بیت آخر=اگر حضور قلب میخواهی از او غایب مشو چون محبوب خودرا ملاقات کردی دنیا را
فرو گذار ورها کن.
یک معنای کلی که از این غزل بدست میآید مسئله رهائی از دنیا وعشق به محبوب ازلی وتوجه به مشکلات این راه است نه تنها حافظ که اهل معرفت همگی موضوع رهائی واتصا ل ومشگلات آنرادریافته و با بیانا ت مختلف ا برازکرده اند این مشکلات مختص اهل معرفت نیست هر کس دانسته وندانسته باآن مواجه است یا مواجه خواهد شد

فضل الله شهیدی در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۸:۱۴ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱


با استناد به یک نسخه‌ی چاپی (گزیده‌ی اشعار رودکی - دکتر جعفر شعار و دکتر حسن انوری، نشر علم ۱۳۷۳، ص ۱۳۳) این تغییرات اعمال شد:
بیوگند –> بیوکند
کابوک را نخواهد ، شاخ … –> کابوک را نخواهد و شاخ …
در منبع مذکور «گردگرد» به این صورت علامتگذاری شده: «گِردگـــَـرد»،
طبق گفته‌ی منبع مذکور این شعر به «ابوشکور بلخی» هم نسبت داده شده (در لغت‌نامه‌ی دهخدا ذیل کلمه‌ی کابوک این شعر به ابوشکور نسبت داده شده). در لغت‌نامه این ضبط آمده:
چون بچه‌ی کبوتر منقار سخت کرد
هموار کرد موی و بیوگند موی زرد
کابوک را نشاید (نپاید؟ نخواهد؟) و شاخ آرزو کند
وز شاخ سوی بام شود باز گرد گرد

برای مصرع دوم بیت اول این روایت هم آمده:
هموار کرد و شدش مویگان زرد
در گزیده‌ی اشعار رودکی منبع نسبت این شعر به رودکی «صحاح الفرس» عنوان شده.

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۷:۳۸ دربارهٔ شمارهٔ ۳۱


بیت اول این شعر را با دو وزن می‌توان خواند یکی به این صورت : «حا تمِ طا - یی تیی ان - در سخا» (هموزن مثنوی معنوی: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن) و دومی به این صورت: «حا تمطا - یی تیی‌ان- در سخا» (هموزن مخزن الاسرار نظامی: مفتعلن مفتعلن فاعلن)، اما بیت دوم تکوزن و بر وزن مثنوی است و نشان می‌دهد که وزن کل شعر وزن اول است.

حمیدرضا در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۴:۳۴ دربارهٔ شمارهٔ ۳۰ - در مدح نصر بن احمد سامانی


آلبوم موسیقی “سعدی نامه”، اثر زیبای گروه دستان. تصنیف اول، صدای دلنشین و زیبای سالار عقیلی، این غزل زیبا را در گوش جان طنین انداز می کند…

مانی پاشائی راد در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ ساعت ۱۳:۴۲ دربارهٔ غزل ۴۷۶


[صفحهٔ اول] … [۲۲۵۶] [۲۲۵۷] [۲۲۵۸] [۲۲۵۹] [۲۲۶۰] … [صفحهٔ آخر]