گنجور

غزل شمارهٔ ۴۳۹

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی

کز عکس روی او شب هجران سر آمدی

تعبیر رفت یار سفرکرده می‌رسد

ای کاج هر چه زودتر از در درآمدی

ذکرش به خیر ساقی فرخنده فال من

کز در مدام با قدح و ساغر آمدی

خوش بودی ار به خواب بدیدی دیار خویش

تا یاد صحبتش سوی ما رهبر آمدی

فیض ازل به زور و زر ار آمدی به دست

آب خضر نصیبه اسکندر آمدی

آن عهد یاد باد که از بام و در مرا

هر دم پیام یار و خط دلبر آمدی

کی یافتی رقیب تو چندین مجال ظلم

مظلومی ار شبی به در داور آمدی

خامان ره نرفته چه دانند ذوق عشق

دریادلی بجوی دلیری سرآمدی

آن کو تو را به سنگ دلی کرد رهنمون

ای کاشکی که پاش به سنگی برآمدی

گر دیگری به شیوه حافظ زدی رقم

مقبول طبع شاه هنرپرور آمدی

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ناشناس نوشته:

با سلام، در بیت دوم، مصرع دوم واژه “کاش” به اشتباه “کاج” تایپ شده است.

پاسخ: «کاج» صورت قدیمی «کاش» است، در لغتنامه ببینید کاج.

شهریار70 نوشته:

دوستان در بیت یکی مانده به آخر ، بنا به معنای بیت و شانزده نسخه‌ی کهن ، باید و شاید این‌گونه ضبط شود : آن کو تو را به سنگ‌دلی گشت رهنمون
اساسا در اینجا به مصدر رهنمون گشتن و یا رهنمون شدن نیازمندیم و آمدن ترکیب رهنمون کردن در اینجا بی‌هیچ تردید خطاست ؛ دیوان مصحح این بزرگواران گشت رهنمون ضبط کرده است :
استاد هوشنگ ابتهاج (سایه)
استاد سلیم نیساری
استاد محیط طباطبایی
استاد سهیلی خوانساری
استاد ایرج فرزاد
استاد افشار
استاد مسعود فرزاد
استاد ابوالقاسم انجوی

رهنمون یا راهنمون کردن ترکیب اشتباهی در زبان فارسی است.

منبع:
برنامه استاد حسین آهی ۱۳۹۲/۰۵/۲۰

شمس الحق نوشته:

شهریار ۷۰ عزیز
از میان این بزرگان که نامشان فهرست فرمودی حقیر استاد ابوالقاسم گنجوی را نیک می شناسم که دوست مرحوم پدرم بودند و استاد دانشگاه تهران و لاجرم مشوق اولین من خردسال به فراگیری ادبیات پارسی و از بر کردن بعضی متون ماضی و نیز هوشنگ ابتهاج و محیط طباطبایی که محیط علم و ادب پارسی بودند و اگر مراد از استاد افشار ایرج افشار است باستان شناس و مورخ بزرگ و صاحب مجلۀ آینده اگر خطا نکنم که مردی والا مقام بود . سهیلی خوانساری را نامش شنیده ام و دیگران را محضرشان درک کرده ام . اما دوست عزیز تصور نمی فرمایی که نام بلند بسیاری از بزرگان دیگر از جمله خلخالی و قزوینی و دکترغنی و احمد شاملو و … در این لیست خالیست .

شهریار70 نوشته:

با درود با ارز پوزش چون امکان اصلاح نظرات پس از ثبت وجود ندارد نتوانستم اشکالی که در درج اسامی استادان ایرج افشار و مسعود فرزاد رخ داد را درست کنم.
آری شمس‌الحق بزرگ ولی چه کنیم که آن بزرگواران از جمله علامه محمد قزوینی و دکتر قاسم غنی در دورانی دست به تصحیح زده‌اند که تکنولوژی پیشرفته دو سه دهه اخیر نبوده و لاجرم با تکیه بر نسخ کمی کار تصحیح را پیش برده‌اند. البته که عنایت دارید تصحیح روان‌شاد احمد شاملو ذوقی بوده و زیاد تمایلی به تصحیح علمی از خود نشان نداده‌اند.
این ایراد این‌قدر خودنمایی کرده که آن استادانی که بنده نامشان را بیان کردم ، راهی جز نادیده گرفتن نسخه غنی-قزوینی را نیافته‌اند و مطابق روند تصحیح علمی ، به نسخ کهن و پرشمار و منطبق بر دستور زبان روی‌آورده‌اند.
در بسیاری از ابیات غزلیات حافظ ، آنجایی که کفه‌ی ترازو به سمت نسخ کهن تازه کشف شده سنگینی می‌کند (در مقابل تصحیح گران‌قدر غنی-قزوینی) ، ولی ایراد دستور زبانی و لغزش گفتاری چندانی به چشم نمی‌آید ، اکثر مصححان پس از غنی-قزوینی ، اثر این دو بزرگوار را به مثابه حجتی بی‌بدیل انگاشته و کمتر جسارت تغییر در آن را به خود می‌دهند.
البته این موضوع در مورد یکی دو تن از مصححان از جمله روان‌شاد احمد شاملو کمتر صدق می‌کند و این بزرگ از آنجا که اشراف تمام بر شعر و ادب فارسی از بسیاری از جهات داشته ، با جسارت هرچه تمام‌تر اشتباهات غیرعمد علامه محمد قزوینی و دکتر قاسم غنی را از چشمان تیزبین خود فرونگذاشته و به کمک طبع و ذوق بی‌بدیل خود آن‌ها را تصحیح کرده.
این کلامی که از من آورده شده ، خلاصه‌ای از بیش از صد برنامه استاد مجازی‌ام حسین آهی است.
با سپاس

دکتر ترابی نوشته:

کاغذین جامه به خوناب بشویم که فلک
رهنمونیم به پای علم داد نکرد
رمنمون کردن ، وجه معلوم : آن که ترا به سنگ دلی رهنمون کرد ، کاملا درست می نماید
( گشتن و شدن به طور معمول فعل را مجهول می کنند ) با پوزش

خسرو ضیغمی نوشته:

با سلام .در مصراع دوم بیت نهم خود کلمه کاشکی یعنی ای کاش بدین جهت ای کاش که پایش به سنگی…. از ای کاشکی که ….. بهتر به نظر می رسد

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

تعبیر …… یار سفرکرده می‌رسد
ای کاچ هرچه زودتر از در درآمدی

چیست؟ : ۲۹ نسخه (۸۰۱{تفسیر چیست؟}، ۸۰۳، ۸۱۸، ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۴۳ و ۱۹ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری

رفت : ۴ نسخه (۸۲۷ و ۱ نسخۀ متأخّر:۸۶۷ و ۲ نسخۀ بسیار متأخّر: ۸۹۳، ۸۷۴؟) قزوینی، سایه، خرمشاهی

غزل ۴۳۰ در ۳۴ هست. نسخۀ ۸۵۸ به جای مصرع نخست این بیت، مصرع نخست بیت بعد را آورده و لذا در این مورد استناد به ۳۳ نسخه است. نسخۀ مورخ ۸۱۳ غزل را ندارد. برای مورد مصرع دوم (ای کاچ با املای ای کاج) ۳۴ مستند داریم:

ای کاچ : ۲۱ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۸، ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۲۷، ۸۴۳ و ۹ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) قزوینی، خانلری، عیوضی، سایه، خرمشاهی

ای کاش : ۱۳ نسخه (متأخر یا بی‌تاریخ) نیساری
**************************************
**************************************

حمیدرضا نوشته:

در «گزیدهٔ غزلیات سعدی» به انتخاب و شرح دکتر حسن انوری راجع به بیت ۶ غزل ۸۹ آمده که در نقل امور و حوادثی که در خواب جریان داشته غالباً فعل جمله‌ای که نقل خواب است با پسوند «ی» به کار می‌رود گاه به صیغه مضارع و گاه به صیغه ماضی. مثال آورده:
«من دوش به خواب دیدم که یازده ستاره از آسمان فرود آمدی و آفتاب و ماه با ایشان مرا سجود کردی» نقل از تاریخ بلعمی و نقل از جلد ۳ کتاب تاریخ زبان دکتر خانلری
سپس اشاره شده که سعدی در این شعر فعل بیان خواب را مطابق قرن ۳ و ۴ درست به کار نبرده و باید می‌گفت: «چنان دیدم که گرفتمی». حافظ درست به کار برده که گفته: «دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی»

کانال رسمی گنجور در تلگرام