شمارهٔ ۱۰۰ - در تأسف بر ایام جوانی و شکایت از عوارض پیری و درنصیحت و مناجات
نماند است در چشم من روشنائی
که افتاد با پیریم آشنائی
ز پیری چرا گشت تاریک چشمم
اگر آشنائی بود روشنائی
بهار جوانی فرو ریزد از هم
چو سرمای پیری کند بی نوائی
جوانی و زیبائیم رفت و آمد
ضعیفی و پیری و بی دست و پائی
ز ملک جوانی به پیری رسیدم
بود پاسبانی پس از پادشائی
چنان گوژ گشتم که گویند هرکس
مگر آدمی نیست چارپائی؟
به روز جوانی نکردیم طاعت
که می داشت بازار قوت روائی
به پیرانه سر توبه و طاعت ما
ز بیچارگی دان نه از پارسائی
نخواهد مرا آن نگارین که کردی
بر آئینه دل ز من غم زدائی
خزان کس نخواهد که طعنه کنندش
ز شوخی و بدعهدی و بینوائی
به کردار زشتی به گفتار سردی
به صورت نژندی به قامت دوتائی
به برنائی اندر جمال و بها بد
ربود آب و قدرت سیح و بهائی
به پیری چنانم که هم کمتر آیم
گرم هیچ با خاروخس برگرائی
به بازیگری هست گیتی چو کودک
ازآن کرد با من سه باره دغائی
مرا گفت پیری که ای بازمانده
که آنگاه گل بودی اکنون گیائی
نه ای آلت مطرب و عیش و عشرت
سزاوار زهد و نماز و دعائی
چو گفتم که از چنگ ما را رها کن
برین کشته چون شیر دندان چه خائی
مرا گفت دانی که ممکن نباشد
چگونه بود «عید بی روستائی »
چوبرپای تو بند من گشت محکم
کی از مرگ یابی ز دستم رهائی
من آن کدخدایم که در خانه تن
چو آیم به هم برزنم کدخدائی
برین ناامیدی همی ناله کردم
مراگفت به سرا که خوش می سرائی
خیال جوانی بعذر من آمد
چو شاه فلک بر سریر سمائی
چو طاوس در کله جلوه سازی
چو معشوق در هودج دلربائی
به مهر دل و جان درآویختم زو
چو عاشق به معشوق روز جدائی
زبان عتاب اندرو برگشادم
که آخر بگو تاکی این بی وفائی
یکی دوست از مهر هو پوست بوده
که گفتی مرا جاودان جانفزائی
برفتی و تا رفته ای هیچ روزی
نگفتی که چونی چه کردی کجائی
چنین کی کند دوست با دوست هرگز
نه اهل وفائی که مرد جفائی
ندانستمت قدر و قیمت به وقتی
که بود از توم خوبی و خوش لقائی
عزیزا برم زان سبب خوار بودی
که پنداشتم تا قیامت مرائی
چنان رفتی از پیش چشمم که گفتی
ز برق بصر عکس شمس الضحائی
تو را کی توان داشت در خانه جان
که از روزن عمر باد هوائی
که رنگ بر موی چون پر زاغی
که سایه برسر چو فر همائی
اگرچه مفرج نه ای جان فروزی
و گرچه مفرح نه ای دلگشائی
همایون بنائی مبارک درختی
نکو گوهری بوالعجب کیمیائی
نماندی فزاید فراق تو انده
چه خلقی که در مردگی می برائی
به گوش تو چون ره نشینان به ره بر
همی چشم دارم که ناگه درآئی
جوانی مرا گفت:ای پیر نالان
ز بانگ شتر درد دل را درائی
به من دار گوش ار دل و هوش داری
که دانم که در بند این ماجرائی
نبشتم به تو نامه ای چند اگر چه
مراگفته ای دوستی را نشائی
سلام و دعا گفته و شرک کرده
که کاری و شغلی که باشد نمائی
تو را درد پیری همی رنجه دارد
تو از طیره او مرا جان گزائی
حدیث تو با من بدان کیک ماند
که گفتند او را که ناگه برآئی
آیا رنج پیری چه می خواهی از من
که بر سر مرا سرنبشست قضائی
گران گوش و تاریک چشمم ز دستت
که بر پای من تخته بند بلائی
اگر بر سر و فرق من نور صبحی
به چشم اندرم ظلمت شب چرائی
ربودی مرا از میان جوانان
اگر من چو کاهم تو چون کهربائی
دل من دگر روی شادی نبیند
که تو با سپاه غمم در قفائی
همه عیشها از تو گردد منغص
که تن را وبالی و جان را وبائی
ز تقصیر تو بازماندم ز طاعت
بلای تو باز آورد مبتلائی
در ستم چو بیمار و زنده چو مرده
ز پژمرده روئی و گردنده رائی
نه در طبع لذت نه در شخص قوت
خدایا بدین پیر عاجز گوائی
توئی چاره کار بیچارگان را
که هم دست گیری و هم درگشائی
همه رنج بیچارگان را علاجی
همه درد درماندگان را دوائی
ز توفیق در راه جان هم حدیثی
ز توحید در کوی دل همسرائی
به خلوت سرای شب از خرگه دل
حدیث تو سری بود نه ملائی
به درگاه تو عرضه کردیم حاجت
که گاه کرم خوفها را رجائی
فراوان گناه است ما بندگان را
ز تلبیس ابلیس و نفس هوائی
نمانیم در چاه تاریک عصیان
اگرمان تو پیش آوری روشنائی
ببخشای و تقصیر هامان عفو کن
که در مملکت بس غنی پادشائی
به درگاه تو ما که باشیم که آنجا
امیران اسیرند و شاهان گدائی
دلا بر تو مهربان شد زمانه
که اسباب دنیا نباشد بقائی
هرآنچت دهد عاقبت واستاند
که تو عاریت دار دارالفنائی
به ظاهر جهان چون جوانی است رعنا
ولیکن به باطن چو پیری مرائی
جهان را چو دانی چه بندی درو دل
چرا آزموده همی آزمائی
خداوند را بنده باش مخلص
نه از جمله بندگان بهائی
تو را این شرف بس بود در دو عالم
که گوید جهان آفرین آن مائی
مخور غم که شاهی شوی روز محشر
چو در سایه چتر فضل خدائی
دل مؤمنان را که چون موم باشد
هم از میم رحمت بود مومیائی
قوامی که برد از تنور تفکر
به نان سخن آب شعر سنائی
ز گشت بهشت آورید است گندم
از آن نان بر سدرة المنتهائی
به فرمان یزدان به شهر ملایک
از این میده راتب ده انبیائی
طبیب دلی زآنکه از داوری نان
خرد را دوائی و جان را شفائی
ز مهره نمایان گوهر فروشی
نه از جوفروشان گندم نمائی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر حسرت و غم شاعر بر جوانی و تغییرات ناشی از پیری است. او از تاریکی چشم و ضعف جسمانی خود میگوید و به خاطر غفلت در جوانی از عملی و طاعتی که باید انجام میداده، پشیمان است. شاعر در مناجاتی با خداوند تقاضای رحمت و بخشش دارد و به سادگی دنیا و فریبندگی آن اشاره میکند. او با تأمل در گذر زمان و مصائب پیری، به صدق و لطافت روحی در وجود خویش میاندیشد و از خدا تمنای درک و روشنایی دارد. در نهایت، او به این حقیقت میرسد که در دنیای فانی، تنها عشق و خدمت به خداوند باقی میماند.
هوش مصنوعی: از وقتی با پیری آشنا شدهام، دیگر در چشمم روشنایی و بینایی نمانده است.
هوش مصنوعی: اگر آشنایی مایهٔ روشنی است، پس چرا آشنایی با پیری چشمم را تاریک کرد؟ شاعر با این پرسش بر معنای «آشنایی، روشنایی است» بازی میکند.
هوش مصنوعی: وقتی سرمای پیری بیبرگی و تهیدستی میآورد، بهار جوانی از هم میپاشد و فرو میریزد.
هوش مصنوعی: جوانی و زیباییام رفت و به جای آن ناتوانی، پیری و درماندگی آمد.
هوش مصنوعی: از پادشاهی جوانی به پیری افتادم؛ گویی پس از پادشاهی به نگهبانی رسیدهام.
هوش مصنوعی: چنان خمیده شدهام که هر کس مرا میبیند میپرسد: مگر این آدم نیست، چهارپاست؟
هوش مصنوعی: در جوانی عبادت نکردیم، چون نیرو و توانمان رونق و رواج داشت.
هوش مصنوعی: توبه و عبادت ما در پیری را از سر ناچاری بدان، نه از پرهیزگاری.
هوش مصنوعی: آن معشوق زیبا که روزگاری غم را از آینهٔ دلم میزدود، اکنون دیگر مرا نمیخواهد.
هوش مصنوعی: هیچکس خزان را نمیخواهد و همه آن را به بیوفایی و بیبرگی سرزنش میکنند؛ پیری من هم چنین است.
هوش مصنوعی: در پیری کردارم زشت، گفتارم سرد، چهرهام پژمرده و قامتم خمیده شده است.
هوش مصنوعی: در جوانی زیبایی و ارزش داشتم، اما پیری آبرو و توان و زیباییام را ربود.
هوش مصنوعی: در پیری چنان بیارزش شدهام که اگر مرا با خار و خس بسنجی، از آن هم کمتر درمیآیم.
هوش مصنوعی: روزگار در بازیگری مانند کودک است و از همین رو سه بار با من نیرنگ کرد.
هوش مصنوعی: پیری به من گفت: ای درمانده، آن زمان گل بودی و اکنون گیاهی خشک شدهای.
هوش مصنوعی: دیگر شایستهٔ ساز و خوشگذرانی نیستی؛ تو اکنون سزاوار پارسایی و نماز و دعایی.
هوش مصنوعی: به پیری گفتم: مرا از چنگ خود رها کن؛ چرا مانند شیر بر این کشته دندان میسایی؟
هوش مصنوعی: پیری گفت: میدانی که این ممکن نیست؛ همانگونه که عید بدون روستایی نمیشود، تو نیز بی من نمیمانی.
هوش مصنوعی: وقتی بند من بر پایت محکم شد، جز با مرگ از دست من رهایی نمییابی.
هوش مصنوعی: من آن صاحبخانهای هستم که چون به خانهٔ تن درآیم، سامان آن را بر هم میزنم.
هوش مصنوعی: از این ناامیدی ناله کردم و پیری به طعنه گفت: بیشتر بخوان، که خوش میخوانی.
هوش مصنوعی: آنگاه خیال جوانی برای عذرخواهی نزد من آمد، باشکوه مانند خورشید بر تخت آسمان.
هوش مصنوعی: مانند طاووس در حجله جلوهگری میکرد و مانند معشوق در کجاوه دل میربود.
هوش مصنوعی: با مهر دل و جان به او آویختم، مانند عاشقی که روز جدایی به معشوق میآویزد.
هوش مصنوعی: زبان به سرزنش او گشودم و گفتم: آخر بگو این بیوفایی تا کی است؟
هوش مصنوعی: شاعر جوانی را دوستی میخواند که از سر مهر با او یکی و چون پوست به تنش چسبیده بود؛ چنانکه گمان میرفت همیشه جان او را تازه و افزون خواهد کرد.
هوش مصنوعی: ای جوانی، رفتی و از روزی که رفتهای، یک روز هم نپرسیدی حالت چطور است، چه کردی و کجایی.
هوش مصنوعی: هیچ دوستی با دوستش چنین رفتاری نمیکند؛ تو اهل وفا نیستی، بلکه اهل جفایی.
هوش مصنوعی: آن زمان که به سبب تو زیبایی و چهرهٔ خوش داشتم، قدر و ارزش تو را نمیدانستم.
هوش مصنوعی: ای عزیز، از آن رو نزد من خوار و بیارج بودی که میپنداشتم تا روز قیامت از آنِ منی.
هوش مصنوعی: چنان شتابان از برابر چشمم رفتی که گویی بازتاب آفتاب نیمروز در یک برق نگاه بودی؛ یعنی مانند لحظهای گذرا ناپدید شدی.
هوش مصنوعی: تو را چگونه میتوان در خانهٔ جان نگه داشت، حال آنکه تو بادی هستی که از روزن عمر میگذرد.
هوش مصنوعی: تو همان رنگ سیاه موی هستی که مانند پر زاغ است، و سایهای بر سر که مانند فرّ هما خجسته است.
هوش مصنوعی: اگرچه داروی شادیبخش نیستی، جان را روشن میکنی و دل را میگشایی.
هوش مصنوعی: تو بنایی فرخنده، درختی مبارک، گوهری نیکو و کیمیایی شگفتانگیز هستی.
هوش مصنوعی: نماندی و دوریات اندوه را افزون میکند؛ چه بسیار مردمانی که تو آنان را از حالت مردگی بیرون میآوری و زندهدل میکنی.
هوش مصنوعی: مانند کسانی که بر سر راه نشستهاند، گوش به تو دارم و چشم به راهم که شاید ناگهان بازگردی.
هوش مصنوعی: جوانی به من پاسخ داد: ای پیر نالان، تو مانند زنگ کاروانی که با نالهی شتر به صدا درمیآید و درد دل را فریاد میکنی.
هوش مصنوعی: اگر دل و هوشی داری به سخن من گوش کن، زیرا میدانم که گرفتار این ماجرا هستی.
هوش مصنوعی: چند نامه برایت نوشتم، هرچند تو به من گفته بودی که سزاوار دوستی نیستم.
هوش مصنوعی: در آن نامهها سلام و دعا فرستادم و شرط کردم که اگر کار و حاجتی داری، بگویی و نشان دهی.
هوش مصنوعی: درد پیری تو را میآزارد و تو از خشم آن، جان مرا میآزاری و مرا سرزنش میکنی.
هوش مصنوعی: سخن تو با من به داستان آن کک میماند که به او گفتند ناگهان برمیجهی؛ یعنی گناه دیگری را به گردن من میاندازی.
هوش مصنوعی: شاعر رو به پیری میگوید: ای رنج پیری، از من چه میخواهی؟ تو سرنوشتی هستی که قضا بر پیشانی من نوشته است.
هوش مصنوعی: از دست تو گوشم سنگین و چشمم تار شده است؛ تو مانند بندِ بلا بر پای من هستی.
هوش مصنوعی: اگر بر سر و فرق من مانند روشنی صبح هستی، یعنی مویم را سپید کردهای، پس چرا در چشمانم تاریکی شب شدهای؟
هوش مصنوعی: مرا از میان جوانان ربودی؛ گویی من چون کاهم و تو چون کهربا که کاه را به سوی خود میکشد.
هوش مصنوعی: دل من دیگر روی شادی نخواهد دید، چون تو با لشکر غم در پی من هستی.
هوش مصنوعی: همهٔ خوشیها به سبب تو تلخ و ناگوار میشود، زیرا تو برای تن وبال و برای جان مانند بیماری وبا هستی.
هوش مصنوعی: ای پیری، به سبب ناتوانیای که تو آوردی از عبادت و طاعت بازماندم و بلای تو مرا گرفتار و دردمند کرد.
هوش مصنوعی: با چهرهای پژمرده و اندیشهای ناپایدار، حتی وقتی تندرستم مانند بیمارم و با آنکه زندهام مانند مردهام.
هوش مصنوعی: نه در وجودم لذتی مانده و نه در تنم نیرویی؛ خدایا، تو بر حال این پیر ناتوان گواهی.
هوش مصنوعی: خدایا، تنها تو چارهٔ کار درماندگانی، زیرا هم دستگیری میکنی و هم درهای بسته را میگشایی.
هوش مصنوعی: تو درمان همهٔ رنج بیچارگان و داروی همهٔ درد درماندگانی.
هوش مصنوعی: با توفیقی که میبخشی در راه جان همدم و همسخن مایی و با یکتاپرستی در کوی دل همآواز مایی.
هوش مصنوعی: در خلوت شب، سخن گفتن با تو از درون دل رازی پنهان است، نه کاری آشکار در برابر مردم.
هوش مصنوعی: نیاز خود را به درگاه تو آوردیم، زیرا هنگام بخشش، تو مایهٔ امید در برابر ترسهایی.
هوش مصنوعی: ما بندگان به سبب فریب شیطان و نفس هوسپرست گناهان بسیار داریم.
هوش مصنوعی: اگر تو پیش پای ما روشنایی بیاوری، در چاه تاریک گناه نمیمانیم.
هوش مصنوعی: ما را ببخش و از کوتاهیهایمان درگذر، زیرا تو پادشاهی بسیار بینیاز و توانگری.
هوش مصنوعی: ما در برابر درگاه تو چه ارزشی داریم، وقتی در آنجا امیران اسیر و پادشاهان گدایند؟
هوش مصنوعی: ای دل، روزگار با تو مهربانی کرد که نشانت داد اسباب دنیا پایدار نیست؛ پس از آن پند بگیر.
هوش مصنوعی: دنیا هرچه به تو بدهد سرانجام پس میگیرد، زیرا تو در این سرای فانی فقط امانتدار هستی.
هوش مصنوعی: جهان در ظاهر مانند جوانی زیبا و خوشاندام است، اما در باطن مانند پیری ریاکار است.
هوش مصنوعی: وقتی ماهیت جهان را میدانی، چرا به آن دل میبندی و چیزی را که بارها آزمودهای دوباره میآزمایی؟
هوش مصنوعی: بندهٔ بااخلاص خداوند باش، نه مانند بندگان خریدهشده که برای مزد و بها خدمت میکنند.
هوش مصنوعی: برای تو در دو جهان همین افتخار بس است که آفریدگار جهان بگوید تو از آنِ مایی.
هوش مصنوعی: غم مخور، چون اگر در سایهٔ فضل و بخشش خدا باشی، روز قیامت به پادشاهی میرسی.
هوش مصنوعی: دل مؤمنان که مانند موم نرم است، مومیایی و مرهمش از «میم» رحمت خداست؛ یعنی رحمت الهی شفای دلهای نرم است.
هوش مصنوعی: قوامی که از تنور اندیشه، با نان سخن خود آبروی شعر سنایی را برد و بر او برتری یافت.
هوش مصنوعی: گندم سخنش را از کشتزار بهشت آورده است و با آن نان، به جایگاهی بلند چون سدرةالمنتهی رسیده است.
هوش مصنوعی: به فرمان خدا در شهر فرشتگان، از این آرد نرم سخن، رزق و جیرهٔ ستایش پیامبران را میدهد؛ یعنی شعرش در ستایش پیامبران است.
هوش مصنوعی: او پزشک دلهاست، زیرا نان سخنش برای خرد دارو و برای جان شفاست.
هوش مصنوعی: او از کسانی است که ظاهری ساده دارند ولی گوهر گرانبها میفروشند، نه از فریبکارانی که گندم نشان میدهند و جو میفروشند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
دل من همی داد گفتی گوایی
که باشد مرا روزی از تو جدایی
بلی هر چه خواهد رسیدن به مردم
بر آن دل دهد هر زمانی گوایی
من این روز را داشتم چشم و زین غم
[...]
نوای تو ای خوب ترک نوآیین
درآورد در کار من بینوایی
رهی گوی خوش، ورنه بر راهوی زن
که هرگز مبادم ز عقشت رهایی
ز وصفت رسیدهست شاعر به شعری
[...]
دلا تا تو اندر هوان و هوائی
نه جفت زمینی نه جفت هوائی
بلا از تو بیند همیشه تن من
بلائی تو یا بر بلا مبتلائی
چرا مهر دستان زنی برگزیدی
[...]
نوا گوی بلبل که بس خوش نوایی
مبادا تو را زین نوا بینوایی
نواهای مرغان دو سه نوع باشد
تو هر دم زنی با نوایی نوایی
گر از عشق گویا شدستی تو چون من
[...]
مرا دوستی گفت آخر کجایی
چرا بیشتر نزد ما مینیایی
به تشویر گفتم که از بیستوری
به بیگانگی میکشد آشنایی
مرا گفت چون بارگیری نخواهی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.