قصیدهٔ شمارهٔ ۲۷ - در مدح مهد کبری و ستر عظمی و تخلص در مدح شاهنشاه غازی ناصرالدین شاه خلدلله ملکه
شنیده بودم بیمار را نگیرد خواب
همی بپیچد بر گرد خویش از تب و تاب
گزافه بود و دروغ این سخن که میگفتند
دروغ نزد حکیمان بتا ندارد آب
از آنکه چشم تو بیمار هست و در خوابست
به جای او همه زلف تراست پیچِشُ و تاب
دگر شنیدم در چین ز مشک ناید بوی
مشام عقلم از اینهم نیافت بوی صواب
از آنکه زلف تو مشکست و بارها دیدم
که هست او را در چین شمیم عنبر ناب
دگر شنیدمکتان ز ماه میکاهد
ازینگزافه هم ای ماهروی روی بتاب
از آنکهکاهد سیمین تنت ز پیراهن
مگر نه پیراهن استت کتان و تن مهتاب
دگر شنیدم سیماب هست عاشق زر
هم این فسانهٔ محضست ای اولوالالباب
که زرد چهرهٔ من بر سپید عارض تو
عیان نمود که زر عاشق است بر سیماب
دگر شنیدم با آب دشمنست آتش
قسم به جان تو این هم نداشت رونق و آب
ز من نداری باور یکی در آینهبین
که چهرهٔ تو به یکجا هم آتشست و هم آب
دگر شنیدم عناب می نشاند خون
به هر که گوید این حرف لازم است عتاب
از آنکه دیدمکز دیدگان خونبارم
بخاست لجهٔ خون تا مزیدمت عناب
دگر شنیدم جای عذاب نیست بهشت
اگر چه نص حدیثست و دیدهام به کتاب
ولی جمال تو خرم بهشت را ماند
وزان بهشت به جانم رسد هزار عذاب
دگر شنیدم در ری کسی به قاآنی
نداده جایزه وینگفته هم نبود مصاب
از آنکه دیدم زان پیشتر که گوید مدح
بسی جوایز و تشریف یافت از نواب
خجسته مام ولیعهد آنکه قدرت او
سپهر اخضر سازد همی ز برگ سُداب
کفایت کرمش سنگ را کند گوهر
حلاوت سخنش زهر را کند جُلاّب
بدان رسید که از خویش هم شود پنهان
ز بس که عصمت او بسته بر رخش جلباب
بهشت وکوثر و طوبی به مهر اوگروند
زهی سعادتطوبی لَهم وِ حسنَ مآب
ز یمن معدلت آبادکرد عالم را
از آن سپسکه ز غوغای حسکرد خراب
کفش ببخشد هرچ آن زکانکند تاراج
هلا ندانم وهّاب هست یا نهّاب
مگر ولادت او در شب اتفاق افتاد
که آفتاب چو شب شد رود به زیر حجاب
اگر چکد عرقی از رخش به بحر محیط
ز آبش آید تا روز حشر بوی گلاب
خلوص شاه جهان جای روح و خون شب و روز
دوان همی رودش در عروق و در اعصاب
شه ار سوالی از وی کند ز غایت شوق
یکان یکان همه اعضای او دهند جواب
به باده میل ندارد شه ار نه از سر مهر
ز پارهٔ جگر خویش ساختیشکباب
ز بسکه دلکشدش سوی شاه ینداری
فکنده شاه جهان در عروق او قلاب
زهی ز لطف تو در آب مستی باده
خهی ز قهر تو در سنگ لرزهٔ سیماب
رسول دید چو هر نطفه و جنینی را
که تا به حشر در ارحام هست یا اصلاب
شعاع روی ترا دید در مشیّت حق
چه گفت گفت الا ان هذه لعجاب
یقین نمود که بیپرده گر تو جلوه کنی
ز شرم تیره شود آفتاب عالمتاب
خللبهروز وشب افتدسپس فروض و سنن
نکرده ماند و مهمل شود ثواب و عقاب
ز حرمت تو پس آنگه به حکم مطلق گفت
که تا زنان همه در چهره افکنند نقاب
وگر به حکم پیمبر نمیشدی مستور
رخ تو قبلهٔ دین بود و ابرویت محراب
تو نیز چون ز رسول این چنین عطا دیدی
نثارکردی جان را بر آن خجسته جناب
ترا محبت زهرا چنانکشد سوی خویش
که گوییت رگ جان و به گردنست طناب
همت به مهر ولیعهد دلکشد چندان
که در بیابان ظهر تموز تشنه به آب
خجسته ناصر دین آنکه از سیاست او
چنان بلرزدگردون چوگوی در طبطاب
عقاب بر همه مرغان از آن بود غالب
که روز رزم بود پر تیر او ز عقاب
غراب از آن به شآمت مثل شد از مرغان
که تیرهروی چو اعدای جاه اوست غراب
خدای یک صفت خود به جود او بخشید
از آن بود کف جودش مسبب الاسباب
اگر مجسم گشتی محیط همت او
سپهر و انجم بودی برآن محیط حباب
ز تیغگیهان سوزش بسی عجب دارم
که چون نسوزد کیمخت را به روی قراب
به روز محشر هر چیز در حساب آید
به غیر همت او کان برون بود ز حساب
به مدح او نرسی لب به بند قاآنی
که تیر با همه تندی نمیرسد به شهاب
مدار چرخ رونده است تا بهگرد زمین
همی به شکل رحا و حمایل و دولاب
شه جهان و ولیعهد و مام او را باد
خدا معین و ملک ناصر و فلک بواب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش مهد کبری و شاهنشاه غازی ناصرالدین شاه خلدلله میپردازد و ویژگیهای برجستهی آنها را توصیف میکند. او به بررسی زیباییها و عظمت مهد کبری میپردازد و از ظرافت زلف و چهرهاش یاد میکند، همچنین حسن و جمال او را فراتر از توصیفهای رایج میداند. در ادامه، شاعر به تقدیر از ناصرالدین شاه میپردازد و از بخشندگی، شجاعت و فضایل او با مقایسههایی با زیباییهای طبیعت و ستارگان یاد میکند. در این اثر، شاعر تلاش دارد تا وحدت و هماهنگی میان زیباییهای انسانی و قدرت پادشاهی را بیان کند و در نهایت بر بختنوازی و شیرینی وجود این شخصیتها تأکید میکند.
هوش مصنوعی: شنیده بودم که بیمار خوابش نمیبرد و از تب و بیقراری به دور خود میپیچد.
هوش مصنوعی: ای زیبارو، این سخنی که میگفتند گزاف و دروغ بود، و دروغ نزد خردمندان ارزشی ندارد.
هوش مصنوعی: زیرا چشم تو بیمار است و با این حال در خواب است، و به جای آن، زلف توست که پیچ و تاب دارد.
هوش مصنوعی: باز شنیدم که در چین از مشک بویی برنمیخیزد، اما خرد من این سخن را هم درست نیافت.
هوش مصنوعی: زیرا زلف تو مشک است و بارها دیدهام که در چین و شکنش بوی عنبر ناب دارد. «چین» هم به معنای سرزمین چین است و هم به معنای شکنِ زلف.
هوش مصنوعی: باز شنیدم که پارچهٔ کتان از نور ماه میفرساید. ای ماهروی، از این گزافه هم روی بگردان.
هوش مصنوعی: زیرا تن سیمین تو از پیراهن آزرده میشود. مگر نه این است که پیراهنت کتان است و تنت مهتاب؟ پس این ماه است که از کتان میکاهد، نه کتان از ماه.
هوش مصنوعی: باز شنیدم که سیماب (جیوه) عاشق زر است. ای خردمندان، این هم افسانهٔ محض است.
هوش مصنوعی: زیرا چهرهٔ زردِ من در برابر گونهٔ سپید تو آشکار کرد که زر عاشق سیماب است، نه سیماب عاشق زر.
هوش مصنوعی: باز شنیدم که آتش دشمن آب است. به جان تو سوگند که این سخن هم اعتبار و رونقی نداشت.
هوش مصنوعی: اگر سخنم را باور نداری، یک بار در آینه بنگر تا ببینی چهرهات همزمان هم آتش است و هم آب و طراوت.
هوش مصنوعی: باز شنیدم که عناب خون را فرو مینشاند. هر که این سخن را بگوید سزاوار سرزنش است.
هوش مصنوعی: زیرا دیدم که چون عنابِ لبت را چشیدم، از چشمان خونبارم دریایی از خون برخاست.
هوش مصنوعی: باز شنیدم که بهشت جای عذاب نیست، و هرچند این صریحِ حدیث است و در کتاب هم دیدهام،
هوش مصنوعی: اما زیبایی تو به بهشتی خرم میماند و از همین بهشت هزار عذاب به جانم میرسد.
هوش مصنوعی: باز شنیدم که در ری کسی به قاآنی صله نداده است، ولی این سخن هم درست نبود.
هوش مصنوعی: زیرا دیدم که پیش از آنکه مدحی بگوید، صلهها و خلعتهای بسیار از حضرت نواب (ممدوح) گرفت.
هوش مصنوعی: آن ممدوح، مادر فرخندهٔ ولیعهد است که قدرتش میتواند از برگ سداب آسمانی سبز بسازد.
هوش مصنوعی: بخشش کامل او سنگ را گوهر میکند و شیرینی سخنش زهر را به گلاب و شربت بدل میسازد.
هوش مصنوعی: پاکدامنیاش چنان پردهای بر چهرهاش بسته که به جایی رسیده که از خودش هم پنهان است.
هوش مصنوعی: بهشت و کوثر و درخت طوبی به مهر او دل بستهاند. خوشا سعادتشان که به گفتهٔ قرآن «خوشی و بازگشتگاه نیک از آنِ ایشان است».
هوش مصنوعی: او با برکت دادگریاش جهان را آباد کرد، پس از آنکه جهان از آشوب و غوغا ویران شده بود.
هوش مصنوعی: دستش هرچه را از کان به یغما میگیرد میبخشد، چنانکه نمیدانم بخشنده است یا تاراجگر.
هوش مصنوعی: گویی تولدش در شب رخ داده است، زیرا خورشید چون شب شود در پرده میرود. یعنی او خورشیدی پردهنشین است.
هوش مصنوعی: اگر قطرهای عرق از چهرهٔ او به دریای محیط بچکد، آب آن دریا تا روز قیامت بوی گلاب میدهد.
هوش مصنوعی: اخلاص و دلبستگی به پادشاه جهان مانند جان و خون، شب و روز در رگها و پیهای او جاری است.
هوش مصنوعی: اگر شاه از او چیزی بپرسد، از شدت اشتیاق یکایک اعضای بدنش پاسخ میدهند.
هوش مصنوعی: شاه به شراب میلی ندارد؛ وگرنه این بانو از سر مهر، از پارهٔ جگر خود برای او کباب میساخت (کباب همدم شراب است). پارهٔ جگر کنایه از فرزند نیز هست.
هوش مصنوعی: دلش چنان او را به سوی شاه میکشد که گویی شاه در رگهایش قلاب انداخته است.
هوش مصنوعی: آفرین، مستیای که در آب شراب است از لطف توست و لرزش جیوه در دل سنگ از خشم تو.
هوش مصنوعی: هنگامی که پیامبر همهٔ نطفهها و جنینهایی را که تا قیامت در رحم مادران و پشت پدران خواهند بود دید،
هوش مصنوعی: پرتو روی تو را در خواست و تقدیر خداوند دید و چه گفت؟ گفت: براستی این چیزی شگفت است.
هوش مصنوعی: یقین کرد که اگر تو بیپرده جلوه کنی، خورشید جهانافروز از شرم تیره میشود.
هوش مصنوعی: و در آن صورت نظم روز و شب به هم میخورد، واجبات و سنتها ناگزارده میماند و پاداش و کیفر بیمعنا میشود.
هوش مصنوعی: پس به احترام تو با فرمانی قطعی دستور داد که همهٔ زنان بر چهره نقاب بیفکنند؛ یعنی حکم پوشش به خاطر تو آمد.
هوش مصنوعی: اگر به فرمان پیامبر پوشیده نمیماندی، چهرهات قبلهٔ دین و ابرویت محراب نماز میشد.
هوش مصنوعی: تو نیز چون از پیامبر چنین بخششی دیدی، جان خود را نثار آن درگاه خجسته کردی.
هوش مصنوعی: محبت حضرت زهرا چنان تو را به سوی خود میکشد که گویی رگ جانت ریسمانی است بر گردنت.
هوش مصنوعی: همچنین مهر ولیعهد دلت را چنان به سوی خود میکشد که تشنه را در بیابان، در ظهر تابستان، به سوی آب.
هوش مصنوعی: خجسته ناصرالدین شاه کسی است که از هیبت و کیفر او آسمان مانند گویی زیر چوگان میلرزد.
هوش مصنوعی: عقاب از آن رو بر همهٔ پرندگان چیره است که در روز نبرد پر تیرهای شاه از پر عقاب است.
هوش مصنوعی: کلاغ از آن رو در میان پرندگان به شومی زبانزد شد که مانند دشمنان مقام شاه سیهروی است.
هوش مصنوعی: خداوند یکی از صفات خود را به بخشندگی او داد؛ از این رو دست بخشندهاش سببساز همهٔ اسباب است.
هوش مصنوعی: اگر دریای همت او جسم مییافت، آسمان و ستارگان چون حبابی بر روی آن دریا بودند.
هوش مصنوعی: از شمشیر جهانسوز او بسیار در شگفتم که چگونه چرم روی نیامش را نمیسوزاند.
هوش مصنوعی: در روز قیامت همه چیز به حساب میآید جز همت او که بیرون از شمار است.
هوش مصنوعی: ای قاآنی، به ستایش شایستهٔ او نمیرسی، پس لب فروبند؛ چنانکه تیر با همهٔ تندی به شهاب آسمان نمیرسد.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که آسمان گردان مانند سنگ آسیا و حمایل و دولاب پیرامون زمین میچرخد،
هوش مصنوعی: برای شاه جهان و ولیعهد و مادر شاه، خداوند یاور، فرشته پشتیبان و آسمان دربان باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چو سیر گشت سر نرگس غنوده ز خواب
گل کبود فرو خفت زیر پرده آب
چو سرخ گل بسر اندر کشید سبز ردا
نمود باغ بدان شمعهای خویش اعجاب
ز لاله باغ پر از شمع بر فروخته بود
[...]
بفرخی و سعادت بخواه جام شراب
که باز باغ برید از پرند سبز ثیاب
ز رنگ میغ و ز برگ شکوفه پنداری
زمین حواصل پوشید و آسمان سنجاب
بشاخ سوسن نازک قریب شد قمری
[...]
شده است بلبل داود و شاخ گل محراب
فکنده فاخته بر رود و ساخته مضراب؟
یکی سرود سراینده از ستاک سمن
یکی زبور روایت کننده از محراب
نگر که پردر گردید آبگیر بدانکه
[...]
گهی چو مرد پریسای گونه گونه صور
همی نماید زیر نگینه لبلاب
مرا ازین تن رنجور و دیده بی خواب
جهان چو پر غرابست و دل چو پر ذباب
ز بهر تیرگی شب مرا رفیق چراغ
ز بهر روشنی دل مرا ندیم کتاب
رخم چو روی سطرلاب زرد و پوست بر او
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.