گنجور

الحکایه و التمثیل

 
عطار
عطار » اسرارنامه » بخش بیست و دوم
 

شنودم من که فردوسی طوسی

که کرد او درحکایت بی فسوسی

به بیست و پنج سال از نو ک خامه

بسر می‌برد نقش شاهنامه

بآخر چون شد آن عمرش بآخر

ابوالقاسم که بد شیخ اکابر

اگرچه بود پیری پر نیاز او

نکرد از راه دین بروی نماز او

چنین گفت او که فردوسی بسی گفت

همه در مدح گبری ناکسی گفت

بمدح گبر کان عمری بسر برد

چو وقت رفتن آمد بی خبر مرد

مرادر کار او برگ ریا نیست

نمازم بر چنین شاعر روا نیست

چو فردوسی مسکین را ببردند

بزیر خاک تاریکش سپردند

در آن شب شیخ او را دید خواب

که پیش شیخ آمد دیده پر آب

ز مرد رنگ تاجی سبز بر سر

لباسی سبزتر از سبزه در بر

بپیش شیخ بنشست و چنین گفت

که ای جان تو با نور یقین جفت

نکردی آن نماز از بی نیازی

که می ننگ آمدت زین نانمازی

خدای تو جهانی پر فرشته

همه از فیض روحانی سرشته

فرستاد اینت لطف کار سازی

که تا کردند بر خاکم نمازی

خطم دادند بر فردوس اعلی

که فردوسی بفردوس است اولی

خطاب آمد که ای فردوسی پیر

اگر راندت ز پیش آن طوسی پیر

پذیرفتم منت تا خوش بخفتی

بدان یک بیت توحیدم که گفتی

مشو نومید از فضل الهی

مده بر فضل ما بخل گواهی

یقین می‌دان چوهستی مرداسرار

که عاصی اندکست و فضل بسیار

گر آمرزم بیک ره خلق را پاک

نیامرزیده باشم جز کفی درخاک

خداوندا تو می‌دانی که عطار

همه توحید تو گوید در اشعار

ز نور تو شعاعی می‌نماید

چو فردوسی فقاعی می‌گشاید

چو فردوسی ببخشش رایگان تو

بفضل خود بفردوسش رسان تو

بفردوسی که علیینش خوانند

مقام صدق و قصر دینش خوانند

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) | منبع اولیه: کتابخانه تصوف | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

اشرف مدرس نوشته:

با درود فراوان به روان پاک فردوسی و عطار که به گمانم در این بیت ها به روشنی تکلیف دین و مذهب فردوسی را مشخص کرده است. دین و مذهبی که شوربختانه به جای این که عامل پیوند مردم و ملت ها باشد و به همگان آرامش بدهد، دست آویزی برای آفرینش جنگ ها و تنش های گوناگون شده است و به گونه ای شگفت انگیز آرامش را از مردمان ربوده است. خوب است همه ی کسانی که مذهب فردوسی را دست مایه ی درگیری هایشان کرده اند،بدانند که فردوسی یگانه پرست بوده است و بس. چنان که در این بیت ها آمده است.

به پیش شیخ بنشست و چنین گفت

که ای جان تو با نور یقین جفت

نکردی آن نماز از بی نیازی

که می ننگ آمدت زین نانمازی

نماز خواندن برجسته ترین ویژگی یک مسلمان است و در بیت بالا منظور از «نانماز» فردوسی است. این بیت های عطار را نیز یک بار دیگر بخوانیم.

خطاب آمد که ای فردوسی پیر

اگر راندت ز پیش آن طوسی پیر

پذیرفتم منت تا خوش بخفتی

بدان یک بیت توحیدم که گفتی
چنان که می بینیم او تنها برای ستودن خدا به یگانگی پذیرفته ی درگاه خداوند شده است نه برای دین یا مذهبی خاص.

شمس الحق نوشته:

چنین بنظرگاه آید که جناب / سرکار آقا /خانم اشرف مدرس معانی شعرعطاریکسره باژگونه دانسته و به ایشان سفارش میکنم تاریخ بیهقی وتاریخ سیستان - چهارمقاله نظامی عروضی را تورقی فرمایند تا برایشان ثابت گردد که حکیم طوس فردوسی بزرگ یک شیعه مذهب معتقد وبا ایمان بوده است که همین شعرفرید الدین عطار نیشابوری خود گواه براین معنی است وعجب دارم که ایشان چگونه ابیاتی بدین روشنی و وضوح را متذکرنشده اند
زمرد رنگ تاجی سبزبرسر
لباسی سبزترازسبزه دربر
نکردی آن نمازازبی نیازی
که می ننگ آمدت زین نانمازی
فرموده اند مقصود ازنانماز فردوسی بوده است ، عجبا ازناپارسی دانی ایشان . نانمازی یعنی نمازنخواندن .
لقب قرمطی که سلطان محمود به فردوسی میدهد ازبهرچیست وچه کس جزشیعیان را یک اهل سنت قرمطی میخواند [ قرمطی را بزیرپای پیل دراندازم و عبرت مردمان سازم ]
چون ابوالقاسم فردوسی بمرد جنازه اش را ملای سنی اجازه دفن درقبرستان مسلمانان نداد بناچاراو را بازگردانده درباغ خودش مدفون ساختند . اکنون ازآن قبرستان نه نامی است ونه نشانی اما آرامگه فردوسی زیارتگه همه عاشقان جهانست .

ایرانی نوشته:

درود بر شمس الحق
تعجب می کنم متن شعر عطار هیچ گونه دلالتی بر نامسلمانی فردوسی ندارد و “اشرف” اگرچه بسیار زیبا به یکتاپرستی فردوسی اشاره دارد اما این نمیتواند دلیل بر نامسلمانی شود

Hamishe bidar نوشته:

در آن شب شیخ او را دید خواب
که پیش شیخ آمد دیده پر آب
من فکر میکنم این بیت این طوری درست است:

در آن شب شیخ او را دید در خواب
که پیش شیخ آمد دیده پر آب

کانال رسمی گنجور در تلگرام