بخش ۱۹ - اندر صفت شب گوید
چون نهان شد ز بهر سود زمین
آتشِ آسمان ز دود زمین
دهر چون در سرای قیر اندود
تودهٔ دوده با تلاطم دود
ظلمهای سپهر در یادم
گشته در طبع دهر مستحکم
پیش دیوان درون دمگه زشت
زنگیان پایکوب بر انگِشت
گشته پر دوده تودهٔ هامون
کرده عالم غُلامه غالیهگون
شب بسان سیاهگون دریا
من چو گوهر صدف نهاد سرا
خفته اندر کنار اهریمن
زنگیی کش ز مُشک پیراهن
زنگیانی به قیر بسرشته
شبه با ساج کرده در رشته
دیو از دوده کرده خود را دلق
شش جهت را یکی نموده به خلق
میدمید از دهان دوده سرشت
دیو در روی نوبیان انگِشت
گشته انقاس گوهرِ مردم
کرده انفاس راه منفذ گم
یا تو گفتی که از جوال سیاه
زنگیی کور سرمه ریخت به چاه
نور بسیار اندکی کرده
تیرگی شش جهت یکی کرده
سایهٔ آفتاب رفته چو تیر
قیروان را گرفته اندر قیر
شد چو شد زیر خاک چشمهٔ خور
نسترن را ز حوض نیلوفر
چشم نرگس به باغها در باز
لیک بیگانه از نشیب و فراز
زحل از اوج خویش رخ بنمود
همچو گویی ز نقره زر اندود
مشتری گشته از فلک پنهان
هیچ ننمود روی خویش عیان
شکل مریخ برفراخته تیغ
گاه پیدا و گه نهان در میغ
شمس رخ در حجاب پوشیده
وز سیاهی نقاب پوشیده
زهره اندر حضیض ناپیدا
گشته از نور خویش جمله جدا
با عطارد نمانده هیچ رمق
هم بسان دویت خود مطلق
خسرو شرق در شبستان خوش
خفته بر روی نیلگون مَفرش
چرخ پیروزه و ستاره بر آن
چون زر سرخ و دست نیلگران
شهب اندر اثیر میدان تاز
دُم عقرب ز زهره چوگان باز
بوده پیش بنات نعش مهین
ماه چون نیم حلقهای زرّین
در ثریّا بمانده چشم سهیل
خیره چون مرد مانده اندر سیل
قطب در قطر چرخ پیوسته
متمکّن چو پیر آهسته
نالهٔ بیوه و خروش یتیم
دل برجیس را نهاده دو نیم
بهر تعویذ عقد حورالعین
فرقدان چون هلیلهای زرین
انجم اندر مجرّه راست چنان
که صدف ریزهها بر آب روان
شده شکل مجرّه زو پیدا
همچو موسی و بحر و زخم عصا
شکل پروین چو هفت مهرهٔ یشم
بر یکی جام مینموده به چشم
همچو شخصم ضعیف شکل سُها
گاه پیدا و گاه ناپیدا
گردش انجم از ورای اثیر
خیل رومی به گرد زنگی پیر
کوکب از راه کهکشان پیدا
راست چون اشک و چشم نابینا
چرخ را کرده چون شکوفه به باغ
گاو گردون ز شش پلیته چراغ
مانده ساکن چو گوهر اندر دُرج
هفت سیّاره و دوازده برج
اختر و آسمان ز کینهٔ من
گشته مانند اشک و سینهٔ من
چون ز سرمای صبح زنگی زشت
دم دمید اندر آتش و انگِشت
صبحدم دم برون همی زد خیل
گفتئی جان همی کند بواللیل
تا برون کرد همچو زرین درق
شاه گردون سر از دریچهٔ شرق
همچو من زرد روی شد عالم
چون برون تاخت سرخ علم
شد جهان تازه چون دل دانا
شب شد از بیم صبح روز ناپیدا
انجم از بیم صبح ریزان شد
زنگی از رومیان گریزان شد
صبح چون شد ز نور شاد روان
گسترید او ز نور شادروان
بامدادان پگاه از درِ من
ناگه آمد پدید دلبر من
دلبری کو دل و روان بربود
چون به کافور مُشک میاندود



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر با توصیف شب، به تاریکی و ظلمتِ آن اشاره میکند و احساس ناامیدی و غم ناشی از فرا رسیدن شب را به تصویر میکشد. شب را به دریا تشبیه کرده و خود را در آن مانند گوهری مستتر توصیف میکند. او از ظلم و برابری تاریکی و سیاهی سخن میگوید و به چهرههای آسمانی چون سیارات و ستارهها پرداخته و وضوح و روشنی را در مقایسه با تاریکی شب بیان میکند. در انتها، با آمدن صبح، حس روشنی و شادی به وجود میآید و تصاویری از دلبری و زیبایی در بامداد به تصویر کشیده میشود.
هوش مصنوعی: هنگامی که آتشِ آسمان، یعنی خورشید، در پسِ تاریکیِ زمین که مانند دود برخاست پنهان شد، و این برای آسایش و سودِ اهل زمین بود.
هوش مصنوعی: جهان مانند خانهای شد که آن را با قیر اندوده باشند، یا تلی از دوده که دودی پرتلاطم بر آن میپیچد.
هوش مصنوعی: تاریکیهای آسمان چنان در سرشتِ روزگار جا گرفت و استوار شد که گویی همیشگی است.
هوش مصنوعی: شب مانند کورهای زشت و تاریک پیش دیوان بود که در آن سیاهان بر زغال پای میکوبند. همهچیز سیاه و دودآلود بود.
هوش مصنوعی: سراسر دشت پر از دوده شده بود و شب جهان را مانند غالیه، یعنی عطری سیاه، تیره کرده بود.
هوش مصنوعی: شب مانند دریایی سیاه بود. من در خانه مانند مرواریدی بودم و خانه برایم چون صدف بود.
هوش مصنوعی: شب مانند زنگیِ سیاهی بود که پیراهنی از مشک بر تن دارد و در آغوش اهریمن خفته است.
هوش مصنوعی: گویی سیاهانی بودند که با قیر سرشته شدهاند، یا مهرههای سیاهِ شَبَه را با چوبِ سیاهِ ساج به یک رشته کشیدهاند. این همه تصویرِ سیاهیِ یکدستِ شب است.
هوش مصنوعی: دیو از دوده برای خود خرقهای ساخته بود و شش جهت را در چشم مردم یکی و یکسان کرده بود، چنانکه هیچ سویی از سوی دیگر بازشناخته نمیشد.
هوش مصنوعی: دیو از دهانی که از دوده سرشته بود، زغال به روی سیاهانِ نوبی میدمید و سیاهی را بر سیاهی میافزود.
هوش مصنوعی: گوهر و پیکر مردم در تاریکی مانند مرکب سیاه شده بود، و نفسها از غلظتِ تاریکی راهِ بیرونشدن را گم کرده بودند.
هوش مصنوعی: یا گویی زنگیِ نابینایی از جوالی سیاه سرمه در چاهی ریخته باشد؛ تاریکی بر تاریکی.
هوش مصنوعی: شب روشناییِ فراوان را اندک کرده بود و تیرگی شش جهت را یکی ساخته بود.
هوش مصنوعی: خورشید و سایهاش مانند تیر بهشتاب رفته بودند و تاریکی سرزمینهای دور، چون قیروان، را در قیر فرو برده بود. میان «قیروان» و «قیر» جناس است.
هوش مصنوعی: چون چشمهٔ خورشید به زیر خاک رفت، ستارگانِ سپید مانند گلِ نسترن از آبگیرِ نیلوفریرنگِ آسمان سر برآوردند.
هوش مصنوعی: چشمِ گل نرگس در باغها باز بود، اما در آن تاریکی هیچ پستی و بلندی را نمیدید.
هوش مصنوعی: زحل از بلندترین جایگاهِ خود چهره نمود و مانند گویی نقرهای بود که روکشی از زر دارد.
هوش مصنوعی: مشتری در آسمان پنهان شده بود و هیچ چهرهٔ خود را آشکار نمیکرد.
هوش مصنوعی: مریخ همچون جنگاوری شمشیر برافراشته بود و گاه پیدا میشد و گاه در ابر پنهان میماند.
هوش مصنوعی: خورشید چهره در پرده پوشانده بود و از سیاهیِ شب نقابی بر رو داشت.
هوش مصنوعی: زهره در پایینترین جایگاهِ خود ناپیدا بود و از نورش یکسره جدا افتاده بود.
هوش مصنوعی: عطارد، که دبیرِ فلک است، هیچ رمقی نداشت و مانند دواتِ خودش یکسره سیاه شده بود.
هوش مصنوعی: خورشید، پادشاهِ مشرق، در خوابگاهی خوش بر بستری نیلگون خفته بود.
هوش مصنوعی: آسمانِ فیروزهرنگ با ستارگانی که بر آن بود، به دستِ نیلزدهای میمانست که زرِ سرخ بر آن نهاده باشند.
هوش مصنوعی: شهابها در فضای آسمان چون سواران در میدان میتاختند و دُم صورت فلکی عقرب گویی با سیارهٔ زهره چوگانبازی میکرد و زهره را چون گوی میزد.
هوش مصنوعی: در برابر ستارگان بزرگ دب اکبر (بناتالنعش)، ماه مانند نیمحلقهای زرین دیده میشد؛ یعنی هلالی باریک بود.
هوش مصنوعی: چشم ستارهٔ سهیل بر خوشهٔ پروین خیره مانده بود، مانند مردی که در سیل گرفتار شده و حیران و درمانده است.
هوش مصنوعی: ستارهٔ قطب در میانهٔ چرخ آسمان ثابت و استوار مانده بود، مانند پیری آرام و آهسته که از جای خود نمیجنبد.
هوش مصنوعی: نالهٔ زن بیوه و فریاد یتیم دل سیارهٔ مشتری را دو نیم کرده بود؛ یعنی حتی ستارهٔ سعد هم از رنج مظلومان دلشکسته بود.
هوش مصنوعی: دو ستارهٔ فرقدان مانند دو هلیلهٔ زرین بودند که برای تعویذ و گردنبند حوریان بهشتی به رشته کشیده شده باشند.
هوش مصنوعی: ستارگان در کهکشان راه شیری درست مانند خردههای صدف بودند که بر آب روان پراکنده باشند.
هوش مصنوعی: شکل کهکشان در آسمان چنان نمایان بود که گویی راهی است که با ضربهٔ عصای موسی در دریا گشوده شده است.
هوش مصنوعی: خوشهٔ پروین به چشم مانند هفت مهرهٔ یشم مینمود که بر یک جام شراب نهاده باشند.
هوش مصنوعی: ستارهٔ کمنور سها مانند تن نزار من ضعیف بود و گاهی دیده میشد و گاهی پنهان میشد.
هوش مصنوعی: گردش ستارگان در آن سوی فضا چنان بود که گویی لشکری از رومیان سپیدروی گرد پیری سیاهچهره (شب) میگردند.
هوش مصنوعی: ستارهای که در امتداد کهکشان پیدا بود، درست مانند اشکی بود که از چشم نابینا روان باشد.
هوش مصنوعی: صورت فلکی ثور (گاو گردون) با ستارگانش که چون چراغی ششفتیله بودند، آسمان را مانند باغی پرشکوفه کرده بود.
هوش مصنوعی: هفت سیاره و دوازده برج مانند گوهرهایی در جعبه بیحرکت مانده بودند؛ یعنی شب چنان دراز بود که گویی آسمان از گردش ایستاده است.
هوش مصنوعی: ستارگان و آسمان گویی از سر دشمنی با من، شبیه اشکهای من و سینهٔ تیره و داغدار من شده بودند.
هوش مصنوعی: آنگاه که شبِ زنگیِ زشتروی از سرمای سپیدهدم در آتش و زغال دمید؛ یعنی نخستین روشنی صبح از دل تاریکی سر زد.
هوش مصنوعی: سپیدهدم لشکر شب نفسهای آخر را بیرون میداد، چنان که گویی پدر شب در حال جان کندن بود.
هوش مصنوعی: تا آنکه خورشید، شاه آسمان، مانند سپری زرین سر از پنجرهٔ مشرق بیرون آورد.
هوش مصنوعی: چون خورشید با پرچم سرخ خود بیرون تاخت، جهان مانند من زردروی شد؛ یعنی پرتو زرد بامدادی همهجا را گرفت.
هوش مصنوعی: جهان مانند دل مرد دانا تازه و روشن شد و شب از ترس روشنی صبح ناپدید گشت.
هوش مصنوعی: ستارگان از ترس صبح فرو ریختند و ناپدید شدند و زنگیِ شب از برابر رومیانِ روشنایی گریخت.
هوش مصنوعی: چون صبح از روشنایی شادمان شد، فرشی و پردهای از نور بر جهان گسترد.
هوش مصنوعی: بامدادان زود، ناگهان معشوق من از در خانهام پدیدار شد.
هوش مصنوعی: دلبری که دل و جان را ربود، و گویی بر کافور مشک میمالید؛ یعنی گیسوی سیاهش بر چهرهٔ سپیدش افتاده بود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.