آن طبع را که علم و سخاوت شعار نیست
از عالمیش فخر و ز زفتیش عار نیست
جز چشم زخم امت و تعویذ بخل نیست
جز رد چرخ و آب کش روزگار نیست
آن دست و آن زبان که درو نیست نفع خلق
جز چون زبان سوسن و دست چنار نیست
باشد چو ابر بیمطر و بحر بیگهر
آن را که با جمال نکو خوی یار نیست
در پیش جوهری چو سفالست آن صدف
کاندر میان او گهری شاهوار نیست
منت خدای را که مر این هر دو وصف را
جر در مزاج پیشرو دین قرار نیست
قاضیالقضاة غزنین عبدالودود آنک
مر علم وجود را جز ازو پیشکار نیست
چرخست علم او که مر او را فساد نیست
بحرست جود او که مر او را کنار نیست
در بر و بحر نیست یکی صنعت از سخا
کاندر بنان و طبعش از آن صدهزار نیست
با سیرتش در آتش و آب و هوا و خاک
قدر بلند و صفوت و لطف و وقار نیست
ای قدر تو رسیده بدان پرده کز علو
زان پرده ز استر اثر صنع بار نیست
آن چیست کز یقین تو آنرا مزاج نیست
و آن کیست کز یمین تو آنرا یسار نیست
دین از تو و زبانت چرا میشود قوی
گر تو علی نهای و زبان ذوالفقار نیست
در هفت بخش عالم یک مبتدع نماند
کز ذوالفقار حجت تو دلفگار نیست
جز در چمن ولی تو چون گل پیاده کیست
جز بر اجل حسود تو چون جان سوار نیست
نزدیک علم و رای تو مه نورمند نیست
در پیش حلم و سنگ تو که بردبار نیست
آن کیست کو ندارد با تو چو تیر دل
کو از سنان سنت تو سوگوار نیست
یک تن نماند در چمن جود تو که او
چون فاخته ز منت تو طوقدار نیست
ای شمس طبع کز تو جهان را گزیر نیست
ای ابر دست کز تو زمین را غبار نیست
امیدوار باز سوی صدرت آمدم
از ابر و شمس کیست که امیدوار نیست
جز شاعران کوتهبین را درین دیار
بر بارگاه جود کریمیت بار نیست
آری ز نوش آتش و از لطف آب پاک
رفعت به جز نصیب دخان و بخار نیست
لیکن زمانه ای تو و بر من ز بخت بد
هر چه از زمانه آید حقا که عار نیست
والله که از لباس جز از روی عاریت
بر فرق من عمامه و بر پا آزار نیست
کارم بساز از کرم امروز ای کریم
هر چند کارساز به جز کردگار نیست
گرچه دهی وگر ندهی صله در دو حال
جز گوهر ثنای من اینجا نثار نیست
باشد کریمی ار بدهی ورنه رای تست
مر بنده را به هیچ صفت اختیار نیست
دانی که از زمانه جز احسان و نام نیک
حقا که هر چه هست به جز مستعار نیست
نام نکو بمان چو کریمان ز دستگاه
چون شد یقین که عمر دول پایدار نیست
تا دوزخ و بهشت کم از هفت و هشت نیست
تا حس و طبع بیش ز پنج و چهار نیست
چندانت قدر باد که آن را کرانه نیست
چندانت عمر باد که آن را شمار نیست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: سنایی در این قصیده نخست کسانی را نکوهش میکند که دانش و بخشش ندارند و آنان را به ابر بیباران و صدف بیگوهر مانند میکند. سپس این دو صفت را تنها از آنِ قاضیالقضات غزنین، عبدالودود، میداند و برهان او را در دفاع از دین به ذوالفقار علی تشبیه میکند. در بخش پایانی از تهیدستی خود و راه یافتن شاعران کممایه به درگاه شکایت میکند و صله میخواهد. قصیده با یادآوری ناپایداری دولتها، سفارش به نیکنامی و دعای عمر دراز و پایگاه بلند برای ممدوح پایان مییابد.
هوش مصنوعی: سرشتی که دانش و بخشندگی نشانه و جامهٔ آن نیست، نه از دانایی به خود میبالد و نه از بخیلی شرم دارد.
هوش مصنوعی: چنین کسی برای مردم جز مایهٔ چشمزخم و بلا و نگاهدارندهٔ بخل نیست؛ راندهشدهٔ فلک است و چون آبکشی خوار در خدمت روزگار.
هوش مصنوعی: دست و زبانی که سودی به مردم نرساند، مانند زبان سوسن است که سخن نمیگوید و دست چنار که چیزی نمیبخشد.
هوش مصنوعی: کسی که با زیبایی ظاهر، خوی نیکو ندارد، مانند ابر بیباران و دریای بیمروارید است.
هوش مصنوعی: صدفی که در درونش مروارید شاهوار نباشد، نزد گوهرشناس ارزشی بیش از سفال ندارد.
هوش مصنوعی: خدا را سپاس که این دو صفت، یعنی دانش و بخشش، فقط در سرشت پیشوای دین جای گرفته است.
هوش مصنوعی: آن پیشوا قاضیالقضات غزنین، عبدالودود است که دانش و بخشش جز او کارگزاری ندارند.
هوش مصنوعی: دانش او مانند آسمان است که تباهی نمیپذیرد و بخشش او مانند دریاست که کرانه ندارد.
هوش مصنوعی: در خشکی و دریا هیچ گونهای از بخشش نیست که صدهزار برابرش در انگشتان و سرشت او نباشد.
هوش مصنوعی: در برابر منش او، آتش بلندی، آب پاکی، هوا لطافت و خاک سنگینی و وقار ندارند.
هوش مصنوعی: ای کسی که پایگاهت از بلندی به پردهای رسیده که فراتر از آن نشانی از آفرینش آفریدگار نیست.
هوش مصنوعی: چیزی نیست که با یقین تو آمیخته نباشد و کسی نیست که از دست راست و بخشندهٔ تو توانگر نشده باشد؛ «یمین» و «یسار» به معنای راست و چپ و نیز توانگری به کار رفتهاند.
هوش مصنوعی: اگر تو علی نیستی و زبانت ذوالفقار نیست، پس چرا دین از تو و از زبانت نیرومند میشود؟
هوش مصنوعی: در هفت اقلیم جهان هیچ بدعتگذاری نمانده که دلش از شمشیر برهان تو زخمی نباشد.
هوش مصنوعی: دوست تو مانند گل در چمن شاد و آسوده ایستاده است و حسود تو مانند جانی است که بر مرکب مرگ سوار شده و رو به رفتن دارد.
هوش مصنوعی: در برابر دانش و اندیشهٔ تو ماه روشن نیست و در برابر بردباری و سنگینی تو کوه بردبار نیست.
هوش مصنوعی: هر کس که دلش با تو مانند تیر راست نباشد، از نیزهٔ سنت و شریعتی که تو پاس میداری سوگوار است.
هوش مصنوعی: در باغ بخشش تو کسی نمانده که مانند فاخته طوق منت تو را بر گردن نداشته باشد.
هوش مصنوعی: ای کسی که سرشتت چون خورشید است و جهان از تو بینیاز نیست، و دستت چون ابر است و از باران بخششت بر زمین گردی نمیماند.
هوش مصنوعی: دوباره با امید به درگاهت آمدهام؛ کیست که به ابر و خورشید امید نداشته باشد؟
هوش مصنوعی: در این سرزمین گویا جز شاعران کوتهنظر کسی به بارگاه بخشش تو راه نمییابد.
هوش مصنوعی: آری، از گرمای آتش و لطافت آب پاک، تنها دود و بخار بالا میروند؛ یعنی فرومایگان زودتر برمیآیند.
هوش مصنوعی: اما تو خود روزگاری و هر چه از روزگار، به سبب بخت بد، بر من برسد، به راستی ننگی ندارد.
هوش مصنوعی: به خدا سوگند که از جامه، جز به امانت، نه دستاری بر سر دارم و نه ازاری بر پا.
هوش مصنوعی: ای بخشنده، امروز از روی کرم کارم را سامان بده، هرچند ساماندهندهٔ کارها جز خدا نیست.
هوش مصنوعی: چه صله بدهی و چه ندهی، در هر دو حال من اینجا جز گوهر ستایش چیزی نثار نمیکنم.
هوش مصنوعی: اگر ببخشی، از بزرگواری توست و اگر نه، به رأی خودت است؛ بنده در هیچ حالی اختیاری ندارد.
هوش مصنوعی: میدانی که از روزگار، جز نیکوکاری و نام نیک، هر چه هست به راستی عاریتی است.
هوش مصنوعی: چون یقین است که عمر دولتها پایدار نیست، مانند بزرگواران از دارایی خود نام نیک به یادگار بگذار.
هوش مصنوعی: تا وقتی که دوزخ هفت طبقه و بهشت هشت در دارد و حواس پنج و طبایع چهارند، یعنی همیشه.
هوش مصنوعی: پایگاهت چنان بلند باد که کرانه نداشته باشد و عمرت چنان دراز باد که به شمار نیاید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای آنکه چون تو زیر فلک شهریار نیست
آمد بهار خرم و کس شاد خوار نیست
اندر بهی شدنت بیابد بها بهار
تا تو بهی نیابی کس را بهار نیست
تا تو بهار یافتی از درد خستگی
[...]
کس را بر اختیار خدای اختیار نیست
بر دهر و خلق جز او کامگار نیست
قسمت چنان که باید کردست در ازل
و اندیشه را بر آنچه نهادست کار نیست
بر یک درخت هست دو شاخ بزرگ و این
[...]
سروی بهراستی چو تو در جویبار نیست
نقشی به نیکویی چو تو در قندهار نیست
جفت مهی اگرچه به خوبیت جفت نیست
یار شهی اگر چه به خوبیت یار نیست
زلف تو مشک بارد و بر مه زره شود
[...]
ساکن شو و تو طاعت ایزد کن اختیار
کز مرد بختیار جز این اختیار نیست
پرهیزگار باش و چه سود است پند من
کامروز روز مردم پرهیزگار نیست
مرد خدای شو که خدای است دستگیر
[...]
ای دوست در جهان چو تو عیار یار نیست
کو دل که از فراق تو بازار زار نیست
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.