بیا ساقی امشب به مِی کن شتاب
که با درد سر واجب آمد گلاب
می‌یی کاب در روی کار آورد
نه آن می که در سر خمار آورد
جهانگرد را در جهان تاختن
خوش آید سفر در سفر ساختن
به هر کشوری دیدن آرایشی
به هر منزلی کردن آسایشی
ز پوشیدگی‌ها خبر داشتن
ز نادیده‌ها بهره برداشتن
ولیکن چو بینی سرانجام کار
به شهر خودست آدمی شهریار
فرو ماندن شهر خود با خسان
به از شهریاری به شهر کسان
سکندر بدان کامگاری که بود
همه میل بر شهر خود می‌نمود
اگر چه ولایت ز حد بیش داشت
هم اندیشهٔ خانهٔ خویش داشت
شبی رای آن زد که فردا ز جای
چو باد آورد پای بر باد پای
هوای وطن در دل آسان کند
نشاط هوای خراسان کند
زمین عجم زیر پای آورد
سوی ملک اصطخر رای آورد
جهان را برافروزد از رنگ خویش
بلندی درارد به اورنگ خویش
بر آن مُلک نوش‌آفرین بگذرد
بد و نیک آن مملکت بنگرد
نماید که ترتیب‌ها نو کنند
بسیچ زمین بوس خسرو کنند
کند تازه نانبارهٔ هر کسی
در آن باده سازد نوازش بسی
به خواهندگان ارمغانی دهد
جهان را ز نو زندگانی دهد
در این پرده می‌رفتش اندیشه‌ای
ندارند شاهان جز این پیشه‌ای
دوالی که سالار ابخاز بود
به نیروی شه گردن‌افراز بود
دوال کمر بسته بر حکم شاه
بسی گرد آفاق پیمود راه
درآمد بر‌ِ شاه‌ِ نیکی‌سِگال
بنالید مانند کوس از دوال
که: فریاد شاها! ز بیداد روس!
که از مهد ابخاز بستد عروس
کس آمد کز آن ملک آراسته
خلالی نماند از همه خواسته
ستیزنده روسی ز آلان و ارگ
شبیخون درآورد همچون تگرگ
به دربند آن ناحیت راه یافت
به فراط‌ها سوی دریا شتافت
خروجی نه بر وجه‌ِ اندازه کرد
در آن بقعه، کین‌ِ کهن تازه کرد
به تاراج بُرد آن بر و بوم را
که ره‌بسته باد آن پی‌شوم را
جز از کشتگانی که نتوان شمرد
خرابی بسی کرد و بسیار برد
در انبار آکنده خوردی نماند
همان در خزینه نوردی نماند
ز گنجینهٔ ما تهی‌کرد رخت
دُر از دُرج بربود و دیبا ز تخت
همان ملک بردع بر انداختند
یکی شهر پر گنج پرداختند
به تاراج بردند نوشابه را
شکستند بر سنگ قرابه را
ز چندان عروسان که دیدی به پای
نماندند یک نازنین را بجای
همه شهر و کشور به‌هم بر زدند
ده و دوده را آتش اندر زدند
اگر من در آن داوری بودمی
از این به به‌کشتن بر آسودمی
من اینجا به خدمت شده سربلند
زن و بچه آنجا به زندان و بند
اگر داد نستاند از خصمْ شاه
خدا باد یاری‌دهِ داد‌خواه
ببینی که روسی در این روز چند
به روم و به ارمن رساند گزند
چو زینگونه بر گنج ره یافتند
شتابند از آنسان که بشتافتند
ستانند کشور گشایند شهر
که خامان‌ِ خلقند و دونان دهر
همه رهزنانند چون گرگ و شیر
به خوان نادلیرند و بر خون دلیر
ز روسی نجوید کسی مردمی
که جز گوهری نیستش ز‌آدمی
اگر بر خری بار گوهر بوَد
به گوهر چه بینی؟ همان خر بود
چو ره یافتند آن حریفان به گنج
بسی بوم‌ها را رسانند رنج
به بیداد کردن بر آرند یال
ز بازارگانان ستانند مال
خلل چون در آن مرز و بوم آورند
طمع در خراسان و روم آورند
بشورید شاهنشه از گفت او
ز بیداد بر خانه و جفت او
پریشان شد از بهر نوشابه نیز
که بر شاه بود آن ولایت عزیز
فرو برد سر طیره و خشم ساز
وزان طیرگی سر برآورد باز
به فریادخوان گفت: فرمان تراست
مرا در دل است آنچه در جان تراست
ازین گفته بِه باشد ار بگذری
تو گفتی و باقی ز من بنگری
ببینی که چون سر به راه آورم
چه سرها ز چنبر به چاه آورم
چه دل‌های مردان برآرم ز هوش
چه خون‌های شیران در آرم به جوش
برآرم سگان را ز شور افکنی
که با شیر بازی‌ست گور افکنی
نه برطاس مانم نه روسی بجای
سر هر دو را بسپرم زیر پای
اگر روس مصر است، نیلش کنم
سراسیمه در پای پیلش کنم
برافرازم از کوهش اورنگ را
در آتش نشانم همه سنگ را
نه در غار‌ِ کوه اژدهایی هِلَم
نه از بهر دارو گیاهی هلم
گر این کین نخواهم ز شیران روس
سگم سگ، نه اسکندرِ فیلقوس
وگر گرگ برطاس را نشکرم
ز برطاسی روس روبه‌ترم
گر از گردش چرخ باشد زمان
بخواهیم کین خود از بدگمان
همه برده را باز جای آوریم
ستاننده را زیر پای آوریم
نمانیم نوشابه را زیر بند
چو وقت آید از نی برآریم قند
گر آن سیم در سنگ شد جایگیر
برون آوریمش چو موی از خمیر
به چاره گشاده شود کار سخت
به مدت شکوفد بهار از درخت
به سختی در از چاره دل وا مَگیر
که گردد زمان تا زمان چرخ پیر
در این ره چو برداشتم برگ و زاد
صبوری کنم تا برآید مراد
ز کوه گران تا به دریای ژرف
به آهستگی کار گردد شگرف
مرا سوی ملک عجم بود رای
که سازم در آن جای یک چند جای
چو زین داستانم رسید آگهی
بِه ار تخت من باشد از من تهی
به جنبش گراینده شد رخت من
سرِ زین من بس بوَد تخت من
نخسبم نیاسایم از هیچ راه
مگر کینه بستانم از کینه‌خواه
دوالی چو دید آن پذیرفتگی
برآسود از آن خشم و آشفتگی
به لب خاک را عنبر آلود کرد
زمین را به چهره زراندود کرد
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: اسکندر بعد از سفر به چین با احساساتی ترکیب شده از شگفتی و دلتنگی به وطن خود فکر می‌کند. او در خلال سفرش به زیبایی‌های کشورهای مختلف پی می‌برد، اما آرزوی بازگشت به شهر خود و دغدغه‌های حکومتش بر او چیره می‌شود. در این میان، خبرهایی از بیدادگری‌های روس‌ها به او می‌رسد که باعث نگرانی‌اش می‌شود. اسکندر عزمش را برای بازپس‌گیری سرزمینش جزم می‌کند و تصمیم می‌گیرد با تمام قوا به مبارزه با دشمنان برخیزد. او بر این باور است که زمان برای انتقام و احقاق حقش فرا رسیده و هیچ چیز نمی‌تواند او را از هدفش دور کند.
هوش مصنوعی: بیا ای ساقی، امشب زودتر شراب بده که برای تسکین درد سر به گلاب نیاز دارم.
هوش مصنوعی: این بیت می‌گوید که ساقی، شرابی به میهمان می‌دهد که به او نشاط و شادابی بدهد، نه آن شرابی که باعث سرخوردگی و افسردگی شود.
هوش مصنوعی: سفر کردن برای جهانگرد لذت‌بخش است، زیرا او همیشه در حال جستجوی تجربه‌های جدید و ماجراجویی‌های مختلف است.
هوش مصنوعی: اسکندر در هر کشوری که می‌رود، زیبایی‌ها و آراستگی‌های آنجا را می‌بیند و در هر خانه‌ای آرامش و آسایش را تجربه می‌کند.
هوش مصنوعی: از پوشیدگی‌ها و رازها آگاه بودن و از چیزهایی که نمی‌توان دید، بهره‌مند شدن.
هوش مصنوعی: اما وقتی که به پایان کار نگاه کنی، می‌بینی که انسان در نهایت باید به شهر خود برگردد، حتی اگر شاه باشد.
هوش مصنوعی: زیرا زیستن در شهر خود با آدم‌های پست و بی‌مقدار بهتر از پادشاهی در شهری است که شهروندانش شریف و بزرگ‌مقام باشند.
هوش مصنوعی: اسکندر به خاطر موفقیتی که در چین به دست آورده بود، تمام شوق و تمایلش را به بازگشت به شهر خودش نشان می‌داد.
هوش مصنوعی: هرچند که سرزمین چین بسیار بزرگ و وسعت‌دار بود، اما سکندر در دل به یاد و فکر وطن و خانه‌ی خود بود.
هوش مصنوعی: شبی تصمیم گرفت که فردا از مکانش خارج شود، به گونه‌ای که مانند باد بی‌سر و صدا و ناگهانی حرکت کند.
هوش مصنوعی: عشق و محبت به وطن، شادی و نشاط را در دل انسان به آسانی به ارمغان می‌آورد و به یاد خراسان، احساس سرمستی و خوشحالی ایجاد می‌کند.
هوش مصنوعی: اسکندر سرزمین عجم (ایران) را زیر پایش آورد و به سوی سرزمین اصطخر (شهر باستانی در فارس) رفت.
هوش مصنوعی: اسکندر دنیا را با رنگ و جلال خود روشن می‌کند و عرشی از عظمت و شکوه به وجود می‌آورد.
هوش مصنوعی: اسکندر به سرزمینی که به تازگی خلق شده (چین) می‌رود و حالا می‌خواهد وضعیت خوب و بد آنجا را مشاهده کند.
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که در آن سرزمین جدید که اسکندر به آن رسیده، بسیار نظم و ترتیبی تازه برقرار می‌شود و مردم برای نشان دادن احترام به او، به زمین بوسه می‌زنند.
هوش مصنوعی: هر کسی در زندگی جدید خود، نعمت و غذایی تازه به دست می‌آورد و در آن شرایط، خوشی و لذت را تجربه می‌کند.
هوش مصنوعی: اسکندر به کسانی که به او علاقه‌مندند، هدیه‌ای می‌دهد و به آنها زندگی جدیدی را بخشیده و به آنها امید و نشاط می‌آورد.
هوش مصنوعی: در این مرحله، شاهان هیچ اندیشه‌ای جز این کار ندارند که به دنبال قدرت و جاه‌طلبی باشند.
هوش مصنوعی: دوالی، که فرمانده استان ابخاز بود، به دلیل قدرت و نیرویش نزد شاه اسکندر مقام و اعتبار ویژه‌ای داشت.
هوش مصنوعی: دوالی که فرمانده ابخاز بود، به دستور شاه کمر بست و راه‌های زیادی را در سراسر دنیا پیمود.
هوش مصنوعی: اسکندر به نزد شاه نیکی‌سِگال آمد و مانند کوسی که از دوال (توپ) نواخته می‌شود، ناله و فریاد کرد.
هوش مصنوعی: شاه فریاد می‌زند که از ظلم روس‌ها، دختری از دیاری به نام ابخاز به زور ربوده شده است.
هوش مصنوعی: کسی از آن سرزمین زیبا و خوش‌آب‌وهوا نیامده که در آن، اثری از تمامی خواسته‌ها و آرزوها باقی نمانده باشد.
هوش مصنوعی: مرد جنگجو از قوم روس که از قبایل آلان و شهر ارگ است، به‌طور ناگهانی و به مانند تگرگ به دشمنان حمله کرد.
هوش مصنوعی: اسکندر به منطقه‌ای به نام دربند رسید و از طریق تنگه‌ها به سمت دریا حرکت کرد.
هوش مصنوعی: اسکندر در این مکان، به اندازه‌ای که باید از آن خارج نشد و باعث تجدید کینه‌های قدیمی گردید.
پی‌شوم: آدم بد قدم
هوش مصنوعی: به جز کشته‌هایی که اعدادشان قابل شمارش نیست، ویرانی‌های زیادی ایجاد کرد و چیزهای زیادی را با خود برد.
هوش مصنوعی: در انبار پر از کالا چیزی نمانده و حتی در خزانه هم چیزی باقی نمانده است.
هوش مصنوعی: از گنجینهٔ ما بار و کالایی برده شد، گوهرها را از محفظه‌ها دزدیدند و پرده‌های گرانبها را از تخت سلطنت به سرقت بردند.
هوش مصنوعی: آن پادشاه از روی خشم، تاج و تخت خود را به زمین انداخت و شهری را که پر از گنجینه بود، تصرف کردند.
هوش مصنوعی: نوشابه‌های گرانبها را غارت کردند و ظرف‌های سفالی را هم شکستند.
هوش مصنوعی: از بین آن همه عروسانی که دیدی، هیچ‌کدام نمی‌توانستند به پا بایستند، مگر یک نفر که زیبایی‌اش جایگزین باقی آنها شد.
هوش مصنوعی: شهر و دیار همه به هم ریختند و خانواده‌ها را به آتش کشیدند.
هوش مصنوعی: اگر من در آن قضاوت و داوری بودم، از این وضعیت نجات پیدا می‌کردم و آرام می‌گرفتم.
هوش مصنوعی: من در اینجا به خاطر خدمت و افتخار هستم، اما زن و بچه‌ام در آنجا در حال رنج و زندانی شدن هستند.
هوش مصنوعی: اگر پادشاهی در برابر دشمن درخواستی برای داد نداشته باشد، باید خداوند یاوری کند تا دادخواهی را به او بدهد.
هوش مصنوعی: در این روزها می‌بینی که روس‌ها چقدر به روم و ارمن آسیب رسانده‌اند.
هوش مصنوعی: چون این‌گونه بر گنج (ثروت) رسیدند، با شتاب از آنجا می‌روند، همان‌طور که قبلاً با شتاب آمده بودند.
هوش مصنوعی: آنها کشور را تصاحب می‌کنند و شهرها را فتح می‌کنند، زیرا افراد بی‌فرهنگ و پست‌فطرتی هستند که در این دنیا وجود دارند.
هوش مصنوعی: همه کسانی که به کشورگشایی می‌پردازند، همچون گرگ و شیر درنده‌اند و در برابر شجاعت دلیران، بی‌رحم و طماع هستند.
هوش مصنوعی: هیچ‌کس از روس‌ها انسانی را نمی‌یابد که جز از طلا و جواهر، ویژگی انسانیت نداشته باشد.
هوش مصنوعی: اگر بر روی یک خر بار گوهری باشد، ارزش آن خر تغییر نمی‌کند و همچنان همان خر باقی می‌ماند.
هوش مصنوعی: وقتی آن دوستان به گنج دست پیدا کردند، بسیار از مکان‌ها را متحمل زحمت خواهند کرد.
هوش مصنوعی: بعضی از افراد با ظلم و ستم، قدرت را به دست می‌گیرند و از بازرگانان ثروت را می‌دزدند.
هوش مصنوعی: چون در آن سرزمین آسیب و نقصی به وجود آورند، طمع و آمال خود را به خراسان و روم می‌برند.
هوش مصنوعی: شاهنشاه (اسکندر) از سخنان او به شدت خشمگین شد و به ظلم و ستم بر خانواده و همسرش فکر کرد.
هوش مصنوعی: از بابت نوشابه‌ای که برای پادشاه از آن سرزمین باارزش آورده بودند، او (اسکندر) نیز دچار اضطراب و نگرانی شد.
هوش مصنوعی: اسکندر سرش را پایین آورد و خود را کنترل کرد و سپس با قدرت و سلطه دوباره سرش را بالا گرفت.
هوش مصنوعی: اسکندر به فریادخوان می‌گوید که آنچه در دل او وجود دارد، فرمان توست و او هر آنچه در جان خود حس می‌کند به تو سپرده است.
هوش مصنوعی: بهتر است اگر از این سخن بگذری و دربارهٔ من بیشتر ننگری، چرا که آنچه گفته شد، مهم‌تر از باقی مسائل است.
هوش مصنوعی: به این ترتیب متوجه می‌شوی که چگونه در مسیر زندگی خود، با سرسختی و تلاش، چگونه می‌توانم افراد زیادی را از محدودیت‌ها و مشکلات رهایی بخشم.
هوش مصنوعی: من با تمام توانم، دل‌های شجاع مردان را از خواب غفلت بیدار خواهم کرد و خون شیران را به جوش و خروش می‌آورم.
هوش مصنوعی: من سگان را به خاطر آشفتگی و هیجان برمی‌دارم، زیرا این بازی با شیر، به معنای مرگ و خطر است.
برطاس: پرطاس، نام قومی در ناحیه شمال دریای خزر بوده است. آن ناحیه به داشتن روباه فراوان معروف بوده، در ابیات بعد اشاره‌ای نیز به روباه شده است.
هوش مصنوعی: اگر روسی به مصر می‌رسد، با شتاب نیل (رود نیل در مصر) را زیر پای فیل (به عنوان نمادی از قدرت) قرار می‌دهم.
هوش مصنوعی: من تصمیم دارم که تخت و اورنگ (سلطنت) اسکندر را از روی کوه بلند برافرازم و آن را به آتش بکشم و همه سنگ‌ها را هم بسوزانم.
هوش مصنوعی: من نه در غار کوه، اژدهایی را می‌ترسانم و نه به‌خاطر به‌دست آوردن دارو از گیاهان عمل می‌کنم.
هوش مصنوعی: اگر من این کینه را از شیران روس نخواهم، پس باید به منزلهٔ سگی باشم، نه به عنوان اسکندرِ فیلقوس.
هوش مصنوعی: اگر از دست گرگ (که نماد دشمنی و خطر است) گله‌ای نداشته باشم، از برطاسی (به معنای کسی که خود را بالاتر از دیگران می‌داند) هم نخواهم ترسید و از روبه (به معنای ترسویی که به دروغ خود را قوی نشان می‌دهد) هم بالاتر هستم.
هوش مصنوعی: اگر زمان به دلیل سرنوشت و چرخش جهان به ما روی آورد، باید کینه‌توزی خود را از بدگمانی‌ها رها کنیم.
هوش مصنوعی: ما همهٔ زیر دستان و کسانی را که به نوعی برده یا وابسته هستند، به جای خود برمی‌گردانیم و کسی را که قدرت یا سلطه دارد (ستون‌دار) به زیر پای خود می‌آوریم، یعنی از او در برابر خود می‌زنیم.
هوش مصنوعی: وقتی که وقتش برسد، نباید منتظر بمانیم تا نوشابه (خمر) را زیر بند نگه داریم و باید به سادگی آن را از نی (حفره یا لوله) خارج کنیم و به شکل قند (شیرین و شفاف) ارائه دهیم.
هوش مصنوعی: اگر آن نقره در سنگ محکم و ثابت شد، ما آن را به راحتی مانند موی از خمیر بیرون می‌آوریم.
هوش مصنوعی: کارهای دشوار با تدبیر و کلک حل می‌شود و به همین ترتیب، در بهار، درختان شکوفه می‌کنند.
هوش مصنوعی: به دل خود سختی را جدی نگیر و از مشکلات ناامید نشو، چرا که زمان به تدریج می‌گذرد و مشکلات هم سپری خواهند شد.
هوش مصنوعی: در این مسیر که حرکت می‌کنم، بار و زاد را برمی‌دارم و تا زمانی که به مقصود برسم، صبوری می‌کنم.
هوش مصنوعی: از کوه‌های بلند تا به دریاهای عمیق، کارها به آرامی و به تدریج به نتیجه‌ای بزرگ و شگرف می‌رسد.
هوش مصنوعی: من قصد دارم به سمت سرزمین عجم (ایران) بروم تا مدتی در آنجا زندگی کنم و برای خود مکانی فراهم کنم.
هوش مصنوعی: وقتی خبر داستان به من رسید، فهمیدم که تخت سلطنت من از دستم خالی خواهد شد.
هوش مصنوعی: وقتی که حرکت کنم، رخت من به سمت جلو می‌رود و به خاطر آنکه سر زین من به جلو می‌افتد، دیگر نیازی به تخت ندارم.
هوش مصنوعی: من هرگز آرام نمی‌گیرم و از هیچ راهی راحت نمی‌شوم، مگر اینکه از کسی که کینه‌ام را در دل دارد، انتقام بگیرم.
هوش مصنوعی: دوالی، وقتی پذیرفتگی و تسلیم اسکندر را دید، از خشم و پریشانی‌اش آرام شد و به حالت شادی درآمد.
هوش مصنوعی: اسکندر گرد و غبار زمین را مانند عطر خوشبو (عطر عنبر) معطر کرد و چهره زمین را همچون طلا زینت بخشید.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
همین شعر » بیت ۶
ولیکن چو بینی سرانجام کار
به شهر خودست آدمی شهریار
غمِ غریبی و غربت چو بر نمی‌تابم
به شهرِ خود رَوَم و شهریارِ خود باشم
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.