بزرگ امید چون گلبرگ بشکفت
چهل قصه به چل نکته فرو‌گفت
گاو شنزبه و شیر
نخستین گفت کز خود بر حذر باش
چو گاو شنزبه زان شیر جماش
نجاری بوزینه
هوا بشکن کزو یاری نیاید
که از بوزینه نجاری نیاید
روباه و طبل
به تلبیس آن توانی خورد ازین راه
کزان طبل دریده خورد روباه
زاهد ممسک ِ خرقه‌به‌دزد باخته
مکن تا در غمت ناید درازی
چو زاهد ممسکی در خرقه بازی
زاغ و مار
مخور در خانه کس هیچ زنهار
که با تو آن کند کان زاغ با مار
مرغ ماهی‌خوار و خرچنگ
همان پاداش بینی وقت نیرنگ
که ماهی‌خوار دید از چنگ خرچنگ
خرگوش و شیر
رباخواری مکن این پند بنیوش
که با شیر رباخور کرد خرگوش
سه ماهی و رستن یکی از شست
به خود‌کشتن توان زین خاک‌دان رَست
چنانک آن پیر‌ماهی ز‌آفت شست
سازش شغال و گرگ و زاغ بر کشتن شتر
شغال و گرگ و زاغ این ساز‌کردند
که از شخص شتر سر باز کردند
طیطوی با موج دریا
به‌چاره کین توان جُستن ز اعدا
چنان کان طیطوی از موج دریا
بط و سنگ‌پشت
بسا سر کز زبان زیر زمین رفت
کشَف را با بطان فصلی چنین رفت
مرغ و کپی و کرم شب‌تاب
ز نااهلان همان بینی در این بند
که دید آن ساده‌مرغ از کپی‌یی چند
بازرگان دانا و بازرگان نادان
به حیلت مال مردم خورد نتوان
چو بازرگان دانا مال نادان
غوک و مار و راسو
چو بر دانا گشادی حیله را در
چو غوک مارکش در سر کنی سر
موش آهن‌خوار و باز کودک‌بَر
حیل بگذار و مشنو از حیل‌ساز
که موش آهن خورَد، کودک برَد باز
زن و نقاش چادر‌سوز
چو نقش حیله بر چادر نشانی
بدان نقاش چادر‌سوز مانی
طبیب نادان که دارو را با زهر آمیخت
ز دانا، تن سلامت‌بهر گردد
علاج از دست نادان زهر گردد
کبوتر مطوقه و رهانیدن کبوتران از دام
به دانایی توان رَستن ز ایام
چو آن مرغ نگارین رست از آن دام
هم‌عهدی زاغ و موش و آهو و سنگ‌پشت
مکن شوخی وفاداری در آموز
ز موشِ دام‌دَر، زاغ دهن‌دوز
موش و زاهد و یافتن زر
مبر یک جو ز کشت کس به بیداد
که موش از زاهد ار جو بُرد، زر داد
گرگی که از خوردن زه کمان جان داد
مشو مغرور چون گرگ کمان‌گیر
که بر دل، چرخ ناگه می‌زند تیر
زاغ و بوم
رها کن حرص کاین حمّال محروم
نسازد با خرد چون زاغ با بوم
راندن خرگوش پیلان را از چشمه آب
مبین از خُرد‌بینی خصم را خُرد
ز پیلان بین که خرگوش آب چون برد
گربه روزه‌دار با دراج و خرگوش
ز حرص و زرق باید روی برتافت
ز روزه گربه روزی بین که چون یافت
ربودن دزد گوسفند زاهد را به نام سگ
کسی کاین گربه باشد نقش‌بند‌ش
نهد داغ سگی بر گوسپندش
شوهر و زن و دزد
ز فتنه در وفا کن روی در روی
چنان کز بیم دزد آن زن در آن شوی
دیو و دزد و زاهد
رهی چون باشد از خصمانت ناورد
چنان کز دیو و دزد آن پارسا مرد
زن و نجار و پدرزن
چه باید چشم دل را تخته بردوخت
چو نجاری که لوح از زن در آموخت
برگزیدن دختر‌ِ موش‌نژاد، موش را
اگر بد نیستی با بد مشو یار
چنان کان موش‌ْنسلِ آدمی‌خوار
بوزینه و سنگ‌پشت
به وا گشتن توانی زین طرف رست
که کپی هم بدین فن زان کشَف رست
فریفتن روباه خر را و به شیر سپردن
چو خر غافل نباید شد درین راه
کزین غفلت دل خر خورد روباه
زاهد نسیه‌اندیش و کوزه شهد و روغن
حساب نسیه‌های کژ میندیش
چو زان حلوای نقد آن مرد درویش
کشتن زاهد راسوی امین را
به ار بر عذر آن زاهد کنی پشت
که راسوی امین را بی‌گنه کشت
کشتن کبوتر نر کبوتر ماده را
مزن بی‌پیش‌بینی بر کس انگشت
چنان کان نر کبوتر ماده را کشت
بریدن موش دام گربه را
به هشیاری رهان خود را از این غار
چو موش آن گربه را از دام تیمار
قبره با شاه و شاهزاده
برون پر تا نفرسایی درین بند
چو مرغ قبره زین قبه‌ای چند
شغال زاهد و سعایت جانوران پیش شیر
به صدق ایمن توانی شد ز شمشیر
چو آن زاهد شغال از خشم آن شیر
سیاح و زرگر و مار
تو نیکی کن مترس از خصم خونخوار
به نیکی بُرد جان، سیاح از آن مار
چهار بچه بازرگان و برزگر و شاهزاده و توانگر
به قدر مرد شد روزی نهاده
ز بازرگان‌بچه تا شاهزاده
رفتن شیر به شکار و شکار شدن بچه‌های او
به خونخواری مکن چنگال را تیز
کز این بی‌بچه گشت آن شیر خونریز
چو بر گفت این سخن پیر سخن‌سنج
دل خسرو حصاری شد بر این گنج
پشیمان شد ز بدعت‌های بیداد
سرای عدل را نو کرد بنیاد
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
بزرگامید مانی (اشاره)
هوش مصنوعی: در این بخش از خسرو و شیرین، نظامی چهل قصه از کلیله و دمنه را همراه با چهل نکته اخلاقی بیان می‌کند. هر قصه به نوعی به عبرت آموزی و هشدار در برابر رفتارهای نادرست می‌پردازد، مانند داستان گاو و شیر که نشان می‌دهد باید از خود محافظت کرد، یا حکایت زاهد و دزد که به خطرات نادرستی‌های دینی اشاره دارد. همچنین قصه‌هایی همچون ماجرای خرگوش و شیر و کبوتر مطوقه در تلاش برای نجات از دام‌ها و معضلات زندگی، آموزه‌هایی از وفا، حذر از فریب و اهمیت دانایی را منتقل می‌کند. نهایتاً این قصه‌ها تلنگری به خسرو می‌زنند تا از بیدادگری‌ها و بدعت‌ها فاصله گیرد و به برقراری عدل در پادشاهی خود بپردازد.
هوش مصنوعی: امید بزرگ مانند گلبرگ باز شد و چهل داستان را در چهل نکته بیان کرد.
هوش مصنوعی: گاو شنزبه و شیر، که هر دو از حیوانات قوی و خطرناک هستند، می‌گویند که باید از خود مراقب بود و به خود اتکا داشت تا در امان باشیم.
هوا و هوس را کنار بنه و آن‌را شکست ده زیرا هوا و هوس هیچ کمکی به تو نمی‌کند و توقع کمک از هوا و هوس مثل آن است که از بوزینه نجاری بخواهی.
با فریبکاری و دغل‌کاری آن‌چیزی نصیبت می‌شود که روباه از طبل پاره نصیبش شد.
خسیسی مکن؛ مثل آن داستان زاهد حیله‌گر؛ تا دچار غم و اندوه فراوان نشوی.
هوش مصنوعی: در خانهٔ کسی به زاغ و مار توجه نکن و از آنها پرهیز کن. زاغ و مار نمادهای خطر و آفت هستند و اشاره به اینکه از بی‌ملاحظه بودن و درگیری با مسائل نامطلوب باید خودداری کرد.
از نیرنگ‌بازی همان نتیجه را خواهی یافت که مرغ ماهی‌خوار از خرچنگ دید.
رباخواری مکن و این پند مهم را فراموش مکن زیرا از رباخواری همان بر سرت خواهد آمد که شیر رباخور از خرگوش دید.
با مردگی می‌توان از چنگ این دنیای خاکی رست و رها شد مانند آن ماهی دانا که از دام (صیادان) رَست.
هوش مصنوعی: شغال، گرگ و زاغ تصمیم می‌گیرند که شتر را بکشند و برای این کار با هم همکاری می‌کنند.
کین جُستن: انتقام گرفتن. طیطوی: طیطو، تَیتو، سنگ‌خوارک، نوعی مرغ آبزی است.
چه بسیار اشخاص که سر را برای حرفی و سخنی باختند؛ مثل داستان لاک‌پشت و اردک‌ها.
از آدم نااهل و نادان همان بینی که آن پرنده صاف و ساده از بوزینه‌ها دید. (کپی: بوزینه)
هوش مصنوعی: بازرگان دانا و بازرگان نادان نمی‌توانند به ترفند و فریب، مال مردم را تصاحب کنند.
وقتی که چاره را نمودی (و راه را به خصم نشان‌دادی) مثل داستان غوک مارکُش جانت را می‌بازی.
هوش مصنوعی: موش که آهن می‌خورد و پرنده‌ای که بچه‌ها را می‌رباید، در فریبکاری تأمل نکن و به دروغ‌ها گوش نده.
هوش مصنوعی: اگر نقاشی حیله و فریب را بر چادر ترسیم کند، تو باید او را نقاش چادرآتشین بدانید.
هوش مصنوعی: پزشک نادان که دارویی را با زهر مخلوط کرده، در حقیقت باعث سلامتی نمی‌شود و این کار او مانند آن است که دانشمند، می‌تواند سلامتی بدن را به دست آورد.
هوش مصنوعی: با داشتن دانایی و شناخت، می‌توان از مشکلات و دشواری‌ها رهایی یافت، مانند آن مرغ زیبا که از دام رهایی پیدا کرد.
هوش مصنوعی: با هم‌پیمانی زاغ و موش و آهو و سنگ‌پشت، به هیچ‌وجه به وفاداری و دوستی آنان تکیه نکن و آنها را دست‌کم نگیر؛ زیرا این نوع دوستی ممکن است فقط در ظاهر و به صورت ظاهری باشد.
هوش مصنوعی: به هیچ‌کس از کشت خود جو ندهید و به ظلم عمل نکنید، زیرا اگر موش به خاطر کمبود غذا از زاهد جو بگیرد، در عوض مزدش طلا خواهد بود.
هوش مصنوعی: هرگز مغرور نشو به خاطر موفقیت و قدرت ظاهری، زیرا ممکن است مانند گرگی باشی که به خاطر خوردن زهر کمان جان باخته است، حتی اگر توانایی شکار و حمله داشته باشد.
هوش مصنوعی: حرص و آز را کنار بگذار، چون آدمی که به دنبال منفعت‌های دنیوی است، مانند زاغ که در حالت محرومیت است، عقلش را از دست می‌دهد و به آفات می‌افتد.
دشمن را هرچند کوچک، دست کم مگیر؛ ببین که چگونه خرگوش، آبروی فیل‌ها را بُرد!
هوش مصنوعی: اگر به حرص و طمع روی بیاوری و به زرق و فریب اعتنا کنی، باید از کسی که گربهٔ روزه‌دار است، دوری کنی، زیرا این‌گونه است که او چطور روزی به دست می‌آورد.
هوش مصنوعی: دزد، گوسفند زاهد را به نام سگ می‌رباید، زیرا این گربه، نقش آن سگ را بر عهده دارد.
هوش مصنوعی: به دلیل ترس از دزد، آن زن به همسرش پشت کرده و با او رو در رو نمی‌شود. این بیان می‌کند که فتنه‌ها و مشکلات باعث می‌شود وفاداری و ارتباط صمیمی میان افراد دچار اختلال شود.
هوش مصنوعی: دیو و دزد و زاهد (که به دلیل جدی بودن و زهدشان) چگونه می‌توانند از دشمنی و درگیری دور شوند؟
هوش مصنوعی: انسان باید چشم دلش را به سختی ببندد و از دیدن بدی‌ها و زشتی‌ها دور نگه دارد، مانند نجاری که یاد گرفته است چگونه چوب را به دقت و مهارت جدا کرده و روی لوح کار کند.
هوش مصنوعی: اگر خوب می‌خواهی دختر موش‌نژاد را انتخاب کنی، با او دوستی کن و به خاطر اینکه خودت بد هستی، او را بد ندان و رها نکن.
هوش مصنوعی: می‌توانی از این دنیا رستی پیدا کنی؛ زیرا هم میمون‌ها نیز در این کار ماهر و زیرک هستند.
نباید غافل و فریب‌خورده گشت؛ مثل آن خر که خوراک روباه شد.
هوش مصنوعی: به حساب نیاور اینکه بدهی‌ها چطور محاسبه می‌شود، بلکه به این فکر کن که آن مرد درویش چقدر حلوای نقدی در اختیار دارد.
هوش مصنوعی: کشتن راسوی امینی (حتی اگر او بی‌گناه باشد) بهانه‌ای برای توجیه قتل زاهد نیست، زیرا اگر تو به عذر و بهانه‌ای اقدام کنی، این کار تو را از مسئولیت نجات نمی‌دهد.
بدون علم و دانایی (درباره چیزی) بر دیگران تهمت مزن تا مثل آن کبوتر نر نشوی که کبوتر ماده را کشت.
هوش مصنوعی: موش با زیرکی و هشیاری، دام گربه را می‌برد و خود را از این مخمصه نجات می‌دهد.
هوش مصنوعی: از این قبه (یعنی این مکان) بیرون برو تا گرفتار نشوی، مانند پرنده‌ای که از قفس (مرغ قبره) می‌گریزد.
هوش مصنوعی: شغال زاهد، با صداقت و صدای آرام خود، می‌تواند از دیگر جانورها نزد شیر شکایت کند و در نتیجه جان خود را از خطر شمشیر شیر نجات دهد.
هوش مصنوعی: باید در کار نیک خود ثابت‌قدم باشی و از دشمنان خطرناک نترسی، زیرا نیکی می‌تواند جان تو را از خطر نجات دهد، مانند سیاح (مسافر) که از مار (خطر) رهایی یافت.
هوش مصنوعی: روزی چهار بچه از خانواده‌های مختلف، یعنی فرزندان بازرگان، کشاورز، شاهزاده و ثروتمند، به اندازهٔ یک مرد بزرگ و واقعی شجاعت پیدا کردند.
هوش مصنوعی: چنگال خود را برای کشتن و خونریزی تیز نکن، زیرا از این شیر که فرزندی ندارد، به طور حتم فرزندانش به خطر خواهند افتاد.
هوش مصنوعی: وقتی این صحبت‌ها را آن پیر دانا گفت، دل خسرو پر از اضطراب شد و مانند یک حصار، او را از این گنج (خودش یا حقیقتی که در دل داشت) محافظت کرد.
هوش مصنوعی: خسرو از کارهای ناپسند و ظلم‌هایی که انجام داده، پشیمان شده و تصمیم گرفته است که بنیاد عدل را از نو بنا کند.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.