برکن زخواب غفلت پورا سر
واندر جهان به چشم خرد بنگر
کار خر است خواب و خور ای نادان
با خر به خواب و خور چه شدی در خور؟
ایزد خرد ز بهر چه داده‌ستت؟
تا خوش بخسپی و بخوری چون خر؟
برنه به سر کلاه خرد وانگه
برکن به شب یکی سوی گردون سر
گوئی که سبز دریا موجی زد
وز قعر برفگند به سر گوهر
تیره شب و ستاره درو، گوئی
در ظلمت است لشکر اسکندر
پروین چو هفت خواهر چون دایم
بنشسته‌اند پهلوی یک دیگر؟
چون است زهره چون رخ ترسنده
مریخ همچو دیدهٔ شیر نر؟
شعری چو سیم خود شد، یا خود شد
عیوق چون عقیق چنان احمر؟
بر مبرم کبود چنین هر شب
چندین هزار چون شکفد عبهر؟
گوئی که در زدند هزاران جای
آتش به گرد خرمن نیلوفر
گر آتش است چون که در این خرمن
هرگز فزون نگشت و نشد کمتر؟
بی‌روغن و فتیله و بی‌هیزم
هرگز نداد نورو فروغ آذر
گر آتش آن بود که خورش خواهد
آتش نباشد آنکه نخواهد خور
بنگر که از بلور برون آید
آتش همی به نور و شعاع خور
خورشید صانع است مر آتش را
بشناس از آتش ای پسر آتش‌گر
ور لشکری است این که همی بینی
سالار و میر کیست بر این لشکر؟
سقراط هفت میر نهاد این را
تدبیر ساز و کارکن و رهبر
سبز است ماه و گفت کزو روید
در خاک ملح و، سیم به سنگ اندر
مریخ زاید آهن بد خو را
وز آفتاب گفت که زاید زر
برجیس گفت مادر ارزیز است
مس را همیشه زهره بود مادر
سیماب دختر است عطارد را
کیوان چو مادر است و سرب دختر
این هفت گوهران گدازان را
سقراط باز بست به هفت اختر
گر قول این حکیم درست آید
با او مرا بس است خرد داور
زیرا که جمله پیشه‌وران باشند
اینها به کار خویش درون مضطر
سالار کیست پس چو از این هفتان
هر یک موکل است به کاری بر؟
سالار پیشه‌ور نبود هرگز
بل پیشه‌ور رهی بود و چاکر
آن است پادشا که پدید آورد
این اختران و این فلک اخضر
واندر هوا به امر وی استاده است
بیدار و بند پایهٔ بحر و بر
وایدون به امر او شد و تقدیرش
با خاک خشک ساخته آب تر
چندین همی به قدرت او گردد
این آسیای تیز رو بی در
وین خاک خشک زشت بدو گیرد
چندین هزار زینت و زیب و فر
وین هر چهار خواهر زاینده
با بچگان بی‌عدد و بی مر
تسبیح می‌کنندش پیوسته
در زیر این کبود و تنک چادر
تسبیح هفت چرخ شنوده‌ستی
گر نیست گشته گوش ضمیرت کر
دست خدای اگر نگرفته‌ستی
حسرت خوری بسی و بری کیفر
چشمیت می‌بباید و گوشی نو
از بهر دیدن ملک اکبر
آنجا به پیش خود ندهد بارت
گر چشم و گوش تو نبری زایدر
ایزد بر آسمانت همی خواند
تو خویشتن چرا فگنی در جر؟
از بهر بر شدن سوی علیین
از علم پای ساز و، ز طاعت پر
ای کوفته مفازهٔ بی‌باکی
فربه شده به جسم و، به جان لاغر
در گردن جهان فریبنده
کرده دو دست و بازوی خود چنبر
ایدون گمان بری که گرفته‌ستی
دربر به مهر، خوب یکی دلبر
واگاه نیستی که یکی افعی
داری گرفته تنگ و خوش اندر بر
گر خویشتن کشی ز جهان، ورنی
بر تو به کینه او بکشد خنجر
زین بی‌وفا، وفا چه طمع داری؟
چون در دمی به بیخته خاکستر؟
چون تو بسی به بحر درافگنده است
این صعب دیو جاهل بدمحضر
وز خلق چون تو غرقه بسی کرده‌است
این بحر بی‌کرانهٔ بی‌معبر
گریست این جهان به مثل، زیرا
بس ناخوش است و، خوش بخارد گر
با طبع ساز باشد، پنداری
شیری است تازه، پخته و پر شکر
لیکن چو کرد قصد جفا، پیشش
خاقان خطر ندارد و نه قیصر
گاهی عروس‌وارت پیش آید
با گوشوار و یاره و با افسر
باصد کرشمه بسترد از رویت
با شرم گرد باستی و معجر
گاهی هزبروار برون آید
با خشم عمرو و با شغب عنتر
دیوانه‌وار راست کند ناگه
خنجر به سوی سینه‌ت و، زی حنجر
در حرب این زمانهٔ دیوانه
از صبر ساز تیغ و، ز دین مغفر
وز شاخ دین شکوفهٔ دانش چن
وز دشت علم سنبل طاعت چر
کاین نیست مستقر خردمندان
بلک این گذرگهی است، برو بگذر
شاخی که بار او نبود ما را
آن شاخ پس چه بی‌برو چه برور
دنیا خطر ندارد یک ذره
سوی خدای داور بی‌یاور
نزدیک او اگر خطرش هستی
یک شربت آب کی خوردی کافر
الفنج گاه توست جهان، زینجا
برگیر زود زاد ره محشر
بل دفتری است این که همی بینی
خط خدای خویش بر این دفتر
منکر مشو اشارت حجت را
زیرا هگرز حق نبود منکر
خط خدای زود بیاموزی
گر در شوی به خانهٔ پیغمبر
گر درشوی به خانه‌ش، بر خاکت
شمشاد و لاله روید و سیسنبر
ندهد خدای عرش در این خانه
راهت مگر به راهبری حیدر
حیدر، که زو رسید و ز فخر او
از قیروان به چین خبر خیبر
شیران ز بیم خنجر او حیران
دریا به پیش خاطر او فرغر
قولش مقر و مایهٔ نور دل
تیغش مکان و معدن شور و شر
ایزد عطاش داد محمد را
نامش علی شناس و لقب کوثر
گرت آرزوست صورت او دیدن
وان منظر مبارک و آن مخبر
بشتاب سوی حضرت مستنصر
ره را ز فخر جز به مژه مسپر
آنجاست دین و دنیا را قبله
وانجاست عز و دولت را مشعر
خورشید پیش طلعت او تیره
گردون بجای حضرت او کردر
ای یافته به تیغ و بیان تو
زیب و جمال معرکه و منبر
بی‌صورت مبارک تو، دنیا
مجهول بود و بی‌سلب و زیور
معروف شد به علم تو دین، زیرا
دین عود بود و خاطر تو مجمر
ای حجت زمین خراسان، زه!
مدح رسول و آل چنین گستر
ای گشته نوک کلک سخن گویت
در دیدهٔ مخالف دین نشتر
دیبا همی بدیع برون آری
اندر ضمیر توست مگر ششتر
بر شعر زهد گفتن و بر طاعت
این روزگار مانده‌ت را بشمر
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر به دعوت آگاهی و هوشیاری خواننده پرداخته و به نقد خواب و غفلت می‌پردازد. او با اشاره به نقصان‌های زندگی و زوایای پنهان حقیقت، از اهمیت خرد و اندیشه سخن می‌گوید و تأکید می‌کند که انسان نباید در خواب غفلت بماند. در عین حال، او به تسبیح و ستایش خداوند و نشانه‌های عالم طبیعت می‌پردازد و ضرورت شناخت حقیقت و پیشوایان الهی را متذکر می‌شود. در پایان، شاعر مخاطب را به پیروی از پیامبر و امام علی و توجه به زندگی اخروی و دینداری دعوت می‌کند.
هوش مصنوعی: از خواب غفلت بیدار شو، ای پسر، و در جهان با چشم عقل و فهم نگاه کن.
هوش مصنوعی: ای نادان، خواب و خوراک، کار خر است. با خر، چه تفاوتی داری که به خواب و خوراک اُفکنده‌ای؟
هوش مصنوعی: خداوند چرا به تو عقل و فهم داده است؟ آیا فقط برای این است که مانند خر بخوابی و بخوری؟
هوش مصنوعی: هوش و خرد را بر سر بگذار و سپس در شب، به سمت آسمان نگاه کن.
هوش مصنوعی: موجی از دریا به‌ویژه در رنگ سبز زنده شده و از عمق دریا، مرواریدهایی را به سطح آورده است.
هوش مصنوعی: شب تاریک و ستاره‌ها در آن، به گونه‌ای به نظر می‌آید که لشکر اسکندر در تاریکی گسترده شده است.
هوش مصنوعی: پروین (مجموعه‌ای از ستاره‌ها که به صورت خوشه‌ای در آسمان دیده می‌شوند) مانند هفت خواهر، دائماً کنار یکدیگر نشسته‌اند.
هوش مصنوعی: چرا زهره (سیاره) به زیبایی و دلربایی خود می‌بالد و در کنارش، مریخ (سیاره دیگری) ترسناک و با وقار به نظر می‌رسد، مانند چشمان یک شیر نر که ظاهری مقتدر و هراسان کننده دارد؟
هوش مصنوعی: شعر مانند سیم خالص شده است، یا به زیبایی عیوق (نوعی سنگ قیمتی) به رنگ قرمز درآمده است.
هوش مصنوعی: چرا شب‌ها به رنگ کبود و تاریک می‌شود و هزاران بار به شکل گل‌های آبی و زیبا، مثل دانه‌های باران، می‌درخشد؟
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که در بسیاری از جاها و موقعیت‌ها آتش به دور خرمن نیلوفر (که نماد زیبایی و لطافت است) زبانه کشیده، انگار که دور آن هزاران شعله شعله‌ور شده‌اند.
هوش مصنوعی: اگر در این خرمن نیلوفر آتش وجود دارد، پس چرا همیشه شدت و وسعت آن نه بیشتر شده و نه کمتر؟
هوش مصنوعی: آتش هرگز نوری و فروغی نمی‌دهد بدون روغن، فتیله و هیزم. برای روشن شدن آتش و تولید نور، به این مواد نیاز است.
هوش مصنوعی: اگر آتش به معنای خورشید باشد، پس هیچ آتش واقعی‌ای وجود نخواهد داشت که به او نیاز نداشته باشد.
هوش مصنوعی: نگاه کن که چگونه آتش از درون بلور بیرون می‌آید، همواره با نور و تابش خورشید.
هوش مصنوعی: ای پسر آتش‌سوز، به خاطر داشته باش که خورشید همان خالق آتش است؛ بنابراین آتش را بشناس و درک کن که چه منبعی دارد.
هوش مصنوعی: اگر لشکری وجود دارد که تو در حال دیدن آن هستی، سالار و فرمانده آن لشکر چه کسی است؟
هوش مصنوعی: سقراط (فیلسوف یونانی) برای مدیریت و رهبری، هفت اصل و قاعده را تعیین کرد که به عنوان راهکارهایی برای تدبیر و هدایت خوب به شمار می‌روند.
هوش مصنوعی: ماه سبز است و از آن می‌گوید که در خاک، نمک و نقره به سنگ تبدیل می‌شود.
هوش مصنوعی: مریخ (سیاره‌ای که به جنگ و خشونت معروف است) به آهن بتدریج تبدیل می‌شود و آفتاب (نور یا آفتاب) می‌گوید که طلا تولید می‌کند.
هوش مصنوعی: برجیس (مادر یکی از سیارات در افسانه‌های قدیمی) در پاسخ گفت که مس (یک فلز) همیشه تحت تأثیر زهره (سیاره) قرار دارد و زهره مادر مس است.
هوش مصنوعی: دختر سیماب، دختر عطارد (سیارهٔ زحل) است، و کیوان (زحل) مانند مادرش است و سرب (سیارهٔ عطارد) هم دختر اوست.
هوش مصنوعی: سقراط، فیلسوف مشهور، این هفت گوهر ذوب‌شده را به هفت سیاره (اختر) نسبت داده است. این به نوعی اشاره به وجود و ویژگی‌های مختلف سیارات در تجلی عناصر و مواد گران‌بها دارد.
هوش مصنوعی: اگر سخن این حکیم (سقراط) درست باشد، پس برای من همین مقدار کافی است که خرد (آگاهی و فهم) داور باشد.
هوش مصنوعی: همهٔ این افراد، کارگران و پیشه‌ورانی هستند که هر یک در کار خود به مشکلات و نیازمندی‌ها مبتلا هستند.
هوش مصنوعی: سالار که در اینجا به معنای سرآمد و رئیس کارهاست، دربارهٔ این هفت نفر سوال می‌کند که هرکدام به نوعی مسئولیتی دارند. به عبارت دیگر، برای هر یک از این افراد (هفتان) یک موکل وجود دارد که وظیفه‌ای بر عهدهٔ آنها گذاشته شده است.
هوش مصنوعی: سالار، کسی که فرمانروایی می‌کند، هرگز کارگر و پیشه‌ور نیست، بلکه راهی از پیشه‌وران و خدمتکاران است.
هوش مصنوعی: پادشاهی که این ستاره‌ها و آسمان سبز را آفرید، او است.
هوش مصنوعی: در آسمان به فرمان او، بدون هیچ گونه دار و بندی، پایه‌های دریا و خشکی قرار دارند.
هوش مصنوعی: به سبب فرمان خدا، این آسیاب (که نماد نیرو و قدرت است) به حالتی رسید که بر اساس تقدیر او، آب به کمک خاک خشک آمده و تر شده است.
هوش مصنوعی: به قدرت او، این آسیای تیز (که نشان‌دهندهٔ سرنوشت و قضا و قدر است) بدون در و دروازه، به هم می‌پیوندد و می‌چرخد.
هوش مصنوعی: این خاک خشک و زشت به برکت او (خدا) می‌تواند هزاران زینت و زیبایی به همراه داشته باشد.
هوش مصنوعی: این چهار خواهر (که به زمین، آب، هوا و آتش اشاره دارد) هر کدام بی‌نهایت فرزند می‌آورند و این تولید مثل آنها بی‌پایان است.
هوش مصنوعی: این زیر چادر آسمان کبود و تنگ، ستاره‌ها به صورت مداوم دعا و نیایش می‌کنند.
هوش مصنوعی: اگر تسبیح هفت آسمان را که خداوند در آنها به‌طور مداوم تقدیس می‌شود، نشنیده‌ای، نشانهٔ آن است که گوش درونی‌ات ناچار ناتوان شده و نمی‌تواند بشنود.
هوش مصنوعی: اگر دست خدا را در زندگی نگرفته‌ای و عطر رحمت او را احساس نکرده‌ای، باید خیلی حسرت بخوری و نتیجه‌اش را نیز بپذیری.
هوش مصنوعی: برای مشاهده و درک زیبایی و عظمت جهان، باید چشم و گوش نوینی داشته باشی که توانایی دریافت این زیبایی‌ها را فراهم کند.
هوش مصنوعی: هرگز در آن مکان، بارت را به جلو نمی‌برد اگر چشم و گوش تو از آنجا فرار کند.
هوش مصنوعی: خداوند در آسمان تو را می‌خواند، اما تو چرا خود را در کارهای پیش پا افتاده سرگرم می‌کنی؟
هوش مصنوعی: برای رسیدن به مقام بلند بهشت، از علم و دانش بهره ببر و به اطاعت خدا عمل کن.
هوش مصنوعی: ای کسی که بی‌پروا به خود لطمه زده‌ای و بدنت پُر از چربی و جانت لاغر و نحیف شده است.
هوش مصنوعی: در جهان فریبنده، به مانند سدی، دو دست و بازوی خود را حلقه‌وار قرار داده است.
هوش مصنوعی: اینجا می‌گوید که اگر تو گمان کنی که یک دلبر زیبا را به محبت در آغوش گرفته‌ای، در حقیقت خودت در دام او گرفتار شده‌ای.
هوش مصنوعی: نمی‌دانی که در آغوش تو یک افعی نهفته است که به‌طور محکم و خوشایند تو را در آغوش گرفته است.
هوش مصنوعی: اگر خودت را از جهان جدا کنی، یا خودت را بکشید، در این حال او با کین تو، خنجرش را به تو خواهد زد.
هوش مصنوعی: از این بی‌وفا (دشمن یا یار ناکام) چه امیدی به وفاداری داری؟ وقتی که او در یک لحظه مانند خاکستر مضمحل می‌شود؟
هوش مصنوعی: این شخص بی‌وفا مانند تو، در دریاهایی که به عمق و گستردگی آن اشاره می‌شود، غرق شده است و او روشنی و حقیقت را نمی‌بیند و در جهل خود به سر می‌برد.
هوش مصنوعی: این بحر بی‌کرانه، به وسیلهٔ انسان‌هایی همچون تو، که در آن غرق شده‌اند، بسیار پر شده است. انسان‌های زیادی باعث شده‌اند که این دنیا از وجود آنها پر شود.
هوش مصنوعی: این جهان به مانند یک انسان در حال گریه است، چرا که بسیار تلخ و ناخوش است، و اگرچه ممکن است خوشبختی هم در آن وجود داشته باشد، اما خوشبختی‌ها کمیاب و کوتاه مدت هستند.
هوش مصنوعی: ظاهراً آنچه در این جهان وجود دارد، لذت و خوشی است که به نظر می‌رسد شیرین و دلچسب می‌آید، مثل شیر تازه و شیرین که بسیار خوش‌طعم شده است.
هوش مصنوعی: اما وقتی که او عزم بدی کند، برایش هیچ خطر و تهدیدی از سوی خاقان (پادشاه) و قیصر (امپراتور روم) وجود ندارد.
هوش مصنوعی: گاهی عروس زیبا با زینت‌هایش مثل گوشواره، مروارید و تاج، نزد من می‌آید.
هوش مصنوعی: با صد ناز و عشوه، سرت را از روی من برمی‌گردانی، در حالی که با شرم و حیا به من نگاه می‌کنی و چادر (معجر) بر سر داری.
هوش مصنوعی: گهگاهی با خشم و قهر به مانند عمرو، به بیرون می‌آید، و همچون عنتر (سگی شکار) شور و هیجان دارد.
هوش مصنوعی: ناگاه، مانند یک دیوانه، خنجر را به سمت سینه‌ات می‌گیرد و بر حنجره‌ات نیز حمله می‌کند.
هوش مصنوعی: در جنگ و منازعهٔ این زمان که دیوانگی در آن رواج دارد، صبر را به عنوان سلاحی تیز و برنده به کار ببر و از دین به عنوان سپر و حفاظ استفاده کن.
هوش مصنوعی: از شاخ دین، میوه و شکوفهٔ دانش می‌روید و از دشت علم، گل و سنبل اطاعت و عبادت برمی‌خیزد.
هوش مصنوعی: اینجا محل زندگی خردمندان نیست، بلکه فقط مکانی است که باید از آن بگذری.
هوش مصنوعی: شاخی که به دلایل مختلف، میوه نداد، پس چه فایده دارد که بروی به سمت آن یا از آن دور شوی؟ در واقع، اشاره به بی‌نتیجگی و بی‌فایده بودن برخی امور در زندگی است.
هوش مصنوعی: دنیا هیچ خطر و وقفه‌ای ندارد، به شرطی که برخورد و توجه به خداوند داور باشد و انسان بی‌یار و مددکار نباشد.
هوش مصنوعی: اگر تو نزدیک خدا باشی، هیچ خطری وجود ندارد و اگر هم خطری هست، به اندازهٔ یک قطره آب بی‌ارزش است؛ زیرا کافر به اندازه‌ای بی‌خبر است که حتی نمی‌داند چه میزان آرامش و امنیت در نزد خدا وجود دارد.
هوش مصنوعی: دنیا برای تو مثل فنجان است، زودتر از اینجا بیرون برو که راه بازگشت به روز قیامت (محشر) در پیش است.
هوش مصنوعی: این جهان مانند دفتری است که در آن نوشته‌هایی از سوی خداوند وجود دارد و تو باید این نوشته‌ها را ببینی و به آنها توجه کنی.
هوش مصنوعی: به حقایق و نشانه‌های خداوند بی‌اعتنا نباش، چون اگر به این نشانه‌ها پشت کنی، در حقیقت به حق و حقیقتی که در این نشانه‌ها وجود دارد، پشت کرده‌ای.
هوش مصنوعی: اگر به خانهٔ پیغمبر بروی، باید زود خطی را که خدا به تو آموخته است، یاد بگیری.
هوش مصنوعی: اگر وارد خانه‌اش شوی، بر زمین تو درختان شمشاد و گل‌های لاله و سیسنبر می‌روید.
هوش مصنوعی: خداوندی که عرش را به دوش دارد، در این خانه به کسی راه نمی‌دهد، مگر اینکه حیدر (علی) او را راهنمایی کند.
هوش مصنوعی: حیدر، که همان علی بن ابی‌طالب است، از جایی که خبر پیروزی‌های بزرگ خود در خیبر را آورده، به چین رسیده و از فخر و عظمت او گفته می‌شود. قیروان شهری است در شمال آفریقا که به نوعی در اینجا به عنوان نمادی از دوری و مسافت اشاره دارد.
هوش مصنوعی: شیران از ترس خنجر حیدر (علی) به حیرت افتاده‌اند و دریا هم در برابر قدرت او مثل یک فکر یا خیال است.
هوش مصنوعی: گفته‌های علی، محل و منبع روشنی دل‌هاست و شمشیر او، جا و سرچشمه‌ی هیجان و شور و حال است.
هوش مصنوعی: خداوند عطا کرده است به محمد، که نام او علی است و لقبش کوثر.
هوش مصنوعی: اگر آرزو داری که چهرهٔ او را ببینی و آن منظرهٔ پربرکت و آن خبر خوش را مشاهده کنی،
هوش مصنوعی: به سرعت به سوی حضرت مستنصر برو و فقط با فخر و زیبایی خودت را در غیر از چشم‌ها نشان نده.
هوش مصنوعی: در آن مکان، دین و دنیا به یک سو متمرکز شده‌اند و همچنین، آنجا محل عزت و قدرت است.
هوش مصنوعی: خورشید در برابر چهره‌ی او مانند آسمان تیره و تار شده و وجودش را در حضور او، بی اهمیت می‌داند.
هوش مصنوعی: ای کسی که زیبایی و جلال میدان و منبر به وسیلهٔ تیغ و سخن تو پیدا شده است.
هوش مصنوعی: بدون وجود تو، زیبایی دنیا ناشناخته و بی‌تحریر و زینت بود.
هوش مصنوعی: علم تو باعث شناخته شدن دین شده است، چرا که دین چون چوب عود است و یاد تو مانند هیزم در آتش برمی‌خیزد و می‌سوزد.
هوش مصنوعی: ای نمایندهٔ خدا در خراسان، که تو را به خوبی در ستایش پیامبر و خانواده‌اش شناخته‌اند.
هوش مصنوعی: ای سخن تازه که بر زبان می‌گردی، در نظر مخالفان دین مانند چاقوی تیز و برنده‌ای.
هوش مصنوعی: تو می‌توانی زیبایی و شکوه را از درون خود به نمایش بگذاری، زیرا این زیبایی در جان تو نهفته است، مثل دیبای خوش‌بافت که از دستان تو بیرون می‌آید و به چشم دیگران جلوه‌گر می‌شود.
هوش مصنوعی: تو حالا به شمارش کارهای نیک و طاعات خود در این دنیاست که مشغول زهد و عبادت هستی، بپرداز.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای اختری نه‌ای تو مگر اختر
گردون فضل گشته به تو انور
آن اختری که سعد بود بی نحس
آن اختری که نفع بود بی ضر
اندر بروج مدح و ثنا شعرت
[...]
بگریست ابر تیره به دشت اندر
وزکوه خاست خندهٔ کبک نر
خورشید زرد، چون کله دارا
ابر سیه، چو رایت اسکندر
بر فرق یاسمین کله خاقان
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.