این چه خیمه است این که گوئی پر گهر دریاستی
یا هزاران شمع در پنگان از میناستی
باغ اگر بر چرخ بودی لاله بودی مشتری
چرخ اگر در باغ بودی گلبنش جوزاستی
از گل سوری ندانستی کسی عیوق را
این اگر رخشنده بودی یا گر آن بویاستی
صبح را بنگر پس پروین روان گوئی مگر
از پس سیمین تذروی بسدین عنقاستی
روی مشرق را بیاراید به بوقلمون سحر
تا بدان ماند که گوئی مسند داراستی
جرم گردون تیره و روشن درو آیات صبح
گوئی اندر جان نادان خاطر داناستی
ماه نو چون زورق زرین نگشتی هر مهی
گر نه این گردنده چرخ نیلگون دریاستی
نیست این دریا بل این پردهٔ بهشت خرم است
ور نه این پرده بهشتستی نه پر حوراستی
بلکه مصنوعی تمام است این به قول منطقی
گر تمام آن است کو را نیست هرگز کاستی
آسیائی راست است این کابش از بیرون اوست
زان همی گردد، شنودم این حدیث از راستی
آسیابان را ببینی چون ازو بیرون شوی
واندر اینجا دیدیی چشمت اگر بیناستی
چیست، بنگر، زاسیا مر آسیابان را غله؟
گر نبایستیش غله آسیا ناراستی
عقل اشارت نفس دانا را همی ایدون کند
کاین همانا ساخته کرده ز بهر ماستی
روزگار و چرخ و انجم سر به سر بازیستی
گرنه این روز دراز دهر را فرداستی
نفس ما بر آسیا کی پادشا گشتی به عقل
گر نه نفس مردمی از کل خویش اجزاستی
چرخ می‌گوید به گشتن‌ها که من می‌بگذرم
جز همین چیزی نگفتی گر چو ما گویاستی
قول او را بشنود دانا ز راه گشتنش
گشتنش آواستی گر همچو ماش آواستی
کس نمی‌داند کز این گنبد برون احوال چیست
سر فرو کردی اگر شخصی بر این بالاستی
نیست چیزی دیدنی زینجا برون و زین قبل
می‌گمان آید کز این گنبد برون صحراستی
دهر خود می‌بگذرد یا حال او می‌بگذرد
حال گشتن نیستی گر دهر بی‌مبداستی
هر کسی چیزی همی گوید زتیره رای خویش
تا گمان آیدت کو قسطای بن لوقاستی
این همی گوید که گرمان نیستی دو کردگار
نیستی واجب که هرگز خار با خرماستی
نور و خیر و پاک و خوب اندر طبایع کی چنین
ظلمت و شر و پلید و زشت را اعداستی؟
وانت گوید گر جهان را صانعی عادل بدی
بر جهان و خلق یکسر داد او پیداستی
ریگ و شورستان و سنگ و دشت و غار و آب‌شور
کشت و میوه‌ستان و راغ و باغ چون دیباستی
این چرا بندهٔ ضعیف و چاکر و ساسیستی
وان چرا شاه و قوی و مهتر و والاستی
ور جهان را یکسره ایزد مسلمان خواستی
جز مسلمان نه جهودستی و نه ترساستی
وانت گوید جمله عدل است این و ما را بندگی است
خواست او را بود و باشد، نیست ما را خواستی
من بگفتی راستی گر از زبان این خسان
عاقلان را گوش کردن قول ما یاراستی
گر بشایستی که دینی گستریدی هر خسی
کردگار اندر جهان پیغمبر ننشاستی
گر تفاوت نیستی یکسان بدی مردم همه
هر کسی در ذات خود یکتا و بی‌همتاستی
وین چنین اندر خرد واجب نیابد نیز ازانک
هر کسی همتای خلقستی و خود یکتاستی
وانچه کز جستن محال آید نشاید بودن آن
پس نشاید گفتن «ار هستی چنین زیباستی»
پس محال آورد حال دهر قول آنکه گفت
«بهزیستی گرنه این مولای و آن مولاستی»
وانکه گوید «خواست ما را نیست» می‌گوید خرد
کاین همانا قول مردی مست یا شیداستی
این چنین بی‌هوش در محراب و منبر کی شدی
گر به چشم دل نه جمله عامه نابیناستی؟
هوشیاران را همی ماند به خاموشی ولیک
چون سخن گوید تو گوئی سرش پر سوداستی
روی زی محراب کی کردی اگر نه در بهشت
بر امید نان و دیگ قلیه و حلواستی؟
جای کم‌خواران و ابدالان کجا بودی بهشت
گر براندازهٔ شکم و معدهٔ اینهاستی؟
گوئی از امر خدای است، ای پسر، بر مرد عقل
امر ازو برخاستی گر عقل ازو برخاستی
عقل در ترکیب مردم ز آفرینش حاکم است
گر نه عقلستی برو نه چون و نه ایراستی
خلق و امر او راست هردو، کرد و فرمود آنچه خواست
کی روا باشد که گوئی زین سپس «گر خواستی»؟
گر شنودی، ای برادر، گفتمت قولی تمام
پاک و با قیمت که گوئی عنبر ساراستی
وانکه می‌گوید که «حجت گر حکیمستی چرا
در درهٔ یمگان نشسته مفلس و تنهاستی؟»
نیست آگه زانکه گر من همچو بد حالمی
پشت من چون پشت او پیش شهان دوتاستی
من نخواهم کانچه دارد شاه ملکستی مرا
وانچه من دانم ز هر فن علمها اوراستی
من به یمگان خوار و زار و بی‌نوا کی ماندمی
گرنه کار دین چنین در شور و در غوغاستی؟
کی شده‌ستی نفس من بر پشت حکمت‌ها سوار
گرنه پشت من سوار دلدل شهباستی؟
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به تأمل در موضوعاتی چون دنیا، زندگی و نقش انسان در آن می‌پردازد. او به توصیف خیمه‌ای پر از گنج و زیبایی می‌پردازد و به طبیعت و کائنات به عنوان نشانه‌های اثرگذار بر زندگی انسان‌ها اشاره می‌کند. ناصرخسرو به تضادهای موجود در جهان و ناپایداری آنها می‌پردازد و از مفاهیم عقل و آگاهی سخن می‌گوید. او تذکر می‌دهد که اگرچه انسان‌ها در جست‌وجوی حقیقت و خواست خداوند هستند، اما به دلیل ضعف و نادانی خود، گاهی در داوری‌های نادرست دچار می‌شوند. در نهایت، شاعر به لزوم استفاده از عقل و دانش برای درک معانی عمیق‌تر زندگی می‌رسد و به ناهمگونی‌های اجتماعی و نابرابری‌ها نیز اشاراتی دارد.
هوش مصنوعی: این پیش‌کششی که تو آن را به عنوان دریایی پربها می‌پنداری، در واقع خیمه‌ای است که شاید به شکل هزاران شمع با زینت مینا (نوعی شیشه رنگی) تزیین شده باشد.
هوش مصنوعی: اگر باغ در آسمان بود، لاله همانند مشتری تأثیرگذار بود. و اگر آسمان در باغ بود، گل بنفشه خویشتن را می‌نمود.
هوش مصنوعی: اگر کسی از گل سرخ (سور) ندانسته باشد، باید بداند که چه زهرهٔ (عیوق) زیبایی است. این زیبایی اگر درخشان و تابناک بود یا اگر آن گل بوی خوشی داشت، چه تیپ جذابی به خود می‌گرفت.
هوش مصنوعی: صبح را نگاه کن که ستارگان پروین در حال رفتن هستند، گویا صبح از پشت پرده‌ای نقره‌ای (سیمین) بیرون آمده و به زیبایی از افق می‌درخشد، به گونه‌ای که گویی بر روی قله‌ای بلند نشسته است.
هوش مصنوعی: صبح، چنان زیبا و دلنشین به نظر می‌رسد که گویی درخشش آن را با رنگ بوقلمون آراسته‌اند، به‌طوری‌که این زیبایی به نظر می‌رسد که بر مسند سلطنت نشسته است.
هوش مصنوعی: جرم و گناه آسمان، چه در حالت تیره و چه روشن، همچون نشانه‌های صبح، به نادانی می‌گوید که در دل او معرفتی است.
هوش مصنوعی: ماه نو مانند کشتی طلاست، اما هیچ ماهی نیست که مانند آن به زیبایی و روشنی برگردد. اگر این چرخ نیلگون (آسمان) دریا نیست، پس چیست؟
هوش مصنوعی: این دریا نیست، بلکه این پرده‌ای از بهشت زیباست. اگر این پرده بهشت باشد، پس تو نمی‌توانی حوریان را در آن ببینی.
هوش مصنوعی: این بهشت، در واقع مصنوعی و ساخته دست بشر است؛ زیرا به آنچه در منطق گفته می‌شود، اگر چیزی کامل باشد، نباید هیچ کمبودی داشته باشد و اینجا نقصی وجود دارد.
هوش مصنوعی: آسیابی که در اینجا قرار دارد، ناشی از کار بیرونی است و به همین دلیل، وقتی که به کارش مشغول است، می‌چرخد. این جمله را از حقیقت و صداقت شنیده‌ام.
هوش مصنوعی: اگر از آسیابان خارج شوی و او را ببینی، و در اینجا چشمانت به درستی ببیند، متوجه می‌شوی که چه می‌گذرد.
هوش مصنوعی: آیا واقعاً آسیابان غله را می‌آسیابد؟ اگر غله مورد نیاز نباشد، کار آسیابان بی‌فایده است.
هوش مصنوعی: عقل با اشاره به نفس آگاه، به ما می‌گوید که این جهان، به ویژه آنچه در آن وجود دارد، برای ما خلق شده و در خدمت ماست.
هوش مصنوعی: زمان و چرخش آسمان‌ها، همگی بازی و نمایشی هستند، وگرنه این روز طولانی زندگی در واقع فردایی خواهد بود که به ما می‌رسد.
هوش مصنوعی: نفس ما وقتی مانند باد در گردش آسیا شده است، چگونه می‌تواند پادشاه باشد؟ اگر تو با فکر و عقل آگاه باشی، خواهی دید که نفس هر انسان از اجزای خود او به شمار می‌آید و از کل وجودش ساخته شده است.
هوش مصنوعی: چرخ (زمان) به گشتن و چرخیدن خود می‌گوید که من بی‌وقفه در حال گذر هستم و چیز دیگری نمی‌گوید، ای کاش تو هم مثل من توانایی سخن گفتن داشتی.
هوش مصنوعی: عالم درک می‌کند که چرخ در حال گردش خود چه می‌گوید، چون اگر او هم مانند ما می‌توانست سخن بگوید، سخنانش جز صدای گردش چرخ نمی‌بود.
هوش مصنوعی: هیچ‌کس نمی‌داند که بیرون از این جهان (گنبد) چه احوالی وجود دارد، بنابراین اگر کسی سرش را به پایین (به زمین) کج کند، به چه معناست که در اینجا در مرتبهٔ بالاتری قرار دارد.
هوش مصنوعی: هیچ چیز قابل دیدن از این مکان وجود ندارد و اینجا مانند پیش از آن به نظر می‌رسد. به نظر می‌رسد که بیرون از این گنبد (یعنی گنبد آسمان) بیابان است و هیچ چیز دیگری نیست.
هوش مصنوعی: زمان (دهر) همواره در حال گذر است، یا حال کسی در حال گذر است. وجودی (نیستی) نخواهد بود، اگر زمان (دهر) بدون آغاز و مبدا باشد.
هوش مصنوعی: هر کسی بر اساس نظر و بینش خود، چیزی می‌گوید، به گونه‌ای که ممکن است فکر کنی او به حقیقت نزدیک است و مانند کسی که به انصاف و صداقت عمل می‌کند، صحبت می‌کند.
هوش مصنوعی: این را می‌گوید که اگر تو گرم و پرشور نیستی، پس چطور می‌توانی خداوند را وجود داشته بدانی، در حالی که هرگز خار و خرما نمی‌توانند با هم یکی شوند؟
هوش مصنوعی: ای خدا! چگونه ممکن است که در جهان نور و خیر و پاکی وجود داشته باشد، اما در عین حال ظلمت و شر و پلیدی و زشتی هم وجود داشته باشد؟ تو که خالق همه چیز هستی، چگونه این تضادها را در آفرینش قرار داده‌ای؟
هوش مصنوعی: اگر خدای عادل و دلسوزی بر این جهان و مردمش باشد، پس چرا همه جا ظلم و ناعدالتی وجود دارد؟ در واقع، چنین خدایی در این دنیا نمی‌تواند وجود داشته باشد.
هوش مصنوعی: زمین و مناظر آن شامل ریگ، بیابان، سنگ، دشت، غار، آب شور، زمین‌های زراعی، میوه‌جات، باغ و بستان، همانند پارچه‌ای زیبا و نرم هستند.
هوش مصنوعی: چرا من که بنده‌ای ضعیف و خوار هستم، باید چنین حقیر و بی‌ارزش وجود داشته باشم، در حالی که شاه، قدرتمند و بزرگ است؟
هوش مصنوعی: اگر خداوند بخواهد که همهٔ جهان فقط مسلمان باشند، در آن صورت نه یهودی وجود دارد و نه مسیحی.
هوش مصنوعی: خداوند می‌گوید که همه چیز بر اساس عدل است و ما نیز باید بندگی او را بپذیریم. خواست او همین است و اگر او بخواهد، ما هم باید در این مسیر قدم برداریم و در غیر این صورت، خواسته‌ای از ما ندارد.
هوش مصنوعی: اگر به‌راستی سخن می‌گفتی، باید گوش می‌کردی به سخن این مردم نادان، زیرا ما سخن‌گویان راستین هستیم.
هوش مصنوعی: اگر شایسته بودی که دینی را گسترش می‌دادی، هیچ انسانی در دنیا به مقام پیامبری نمی‌رسید.
هوش مصنوعی: اگر تفاوتی وجود نداشت و همه مردم یکسان بودند، هر کس در ذات خویش منحصر به فرد و بدون همتا است.
هوش مصنوعی: بنابراین در فهم خرد، لازم نیست که همه افراد یکسان باشند، زیرا هر کس مانند دیگران نیست و ویژگی‌های خاص خود را دارد.
هوش مصنوعی: اگر چیزی از آنچه که ممکن است جستجو کردیم، غیرممکن باشد، نباید وجود آن را تایید کرد. بنابراین نمی‌توان گفت که «آیا هستی چنین زیباست؟
هوش مصنوعی: پس حال روزگار نشان‌دهندهٔ دشواری‌ها و ناتوانی‌هاست، و حکایت کسی که می‌گوید «بهزیستی (خوشبختی) در این دنیا نیست، مگر اینکه آن مولا یا این مولای دیگری وجود داشته باشد» غیر واقعی و نادرست است.
هوش مصنوعی: کسی که می‌گوید «خواست ما نیست» در واقع نشان می‌دهد که عقل او تحت تأثیر حرف‌های فردی بی‌خود یا دیوانه است.
هوش مصنوعی: چطور ممکن است که تو در میان محراب و منبر (مراکز عبادت و سخنرانی) این‌قدر بی‌خبر و نادان باشی، اگر همه‌ی مردم از روی بینش و آگاهی خود به تو نگاه نمی‌کنند و در حقیقت کورند؟
هوش مصنوعی: خودآگاهان و افراد بافرهنگ در سکوت باقی می‌مانند، اما وقتی که صحبت می‌کنند، به نظر می‌رسد که سرشان پر از دانش و دانشمندی است.
هوش مصنوعی: اگر تو در محراب عبادت به خداوند نگاه کرده‌ای، باید بگویی که آیا فقط به امید نان، خورشت و حلوا این کار را کرده‌ای؟
هوش مصنوعی: در بهشت، جای افراد کم‌خوار و زاهدان کجاست اگر قرار باشد که همه چیز بر اساس اندازهٔ شکم و معدهٔ این افراد باشد؟
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که این موضوع از نظر عقل و تفکر به فرمان خداوند مربوط است. ای پسر، اگر عقل را از خدایی می‌دانی، پس باید آن را از او بگیری، چرا که عقل در حقیقت از او نشئت می‌گیرد.
هوش مصنوعی: عقل در ساختار وجود انسان، به عنوان قدرتی حاکم عمل می‌کند و اگر عاقل نیستی، دیگر نه ارزش اضافی داری و نه به کسی مربوط می‌شوی.
هوش مصنوعی: آفرینش و فرمان خداوند هر دو درست و به جا است، او هر چه را بخواهد انجام می‌دهد. بنابراین، چه جای گفتگو و شرط قرار دادن در مورد خواسته‌های او وجود دارد؟
هوش مصنوعی: اگر شنیدی، ای برادر، من به تو سخنی گفتم که خالی از هر گونه نقص و بسیار با ارزش است، به‌گونه‌ای که می‌توانی آن را به خوشبویی عطر «عنبر» تشبیه کنی.
هوش مصنوعی: کسی که می‌گوید اگر تو واقعاً حکیم هستی، چرا در دره‌ی یمگان، فقیر و تنها نشسته‌ای؟ به این معناست که او جایگاه و وضعیت تو را مورد پرسش قرار می‌دهد.
هوش مصنوعی: کسی خبر ندارد که اگر حال من این‌قدر بد باشد، پشت من مانند پشت او (منظور فردی در موقعیت قدرت) در برابر پادشاهان دو برابر است.
هوش مصنوعی: من نمی‌خواهم آنچه را که شاه و پادشاهی دارد، چرا که آنچه من می‌دانم و بر هر علمی تسلط دارم، از آن اوست.
هوش مصنوعی: من در یمگان (منطقه‌ای در شمال امروزی افغانستان) احساس زحمت و بیچارگی می‌کنم، آیا من مانده‌ام در این وضعیت؟ چون خیلی چیزها در دین و باورها در حال آشفتگی و بی‌نظمی است.
هوش مصنوعی: نفس من (روح یا جان من) بر دانش و حکمت‌ها چیره و سوار شده است، انگار بر پشت من سوار شده‌ای که مانند اسب تند و نیرومندی به نام «دلدل شهبا» است.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
دشت گویی گستریده حله دیباستی
کوه گویی توده بیجاده و میناستی
کشتزار از سبزه گویی آسمانستی درست
وآسمان ساده را گویی کنون صحراستی
ارغوان لعل گویی دو لب معشوق ماست
[...]
آن بت مجلس فروز امروز اگر با ماستی
مجلس ما خُرّمَستی کار ما زیباستی
خفته و مست است و پنداری که از ما فارغ است
عیش ما خوش نیست بی او کاشکی با ماستی
گرچه می خوردست و از مستی به خواب اندر شدست
[...]
خسروا بشنو فزونی از چون من کام کاستی
راستی بتوان شنود آخر هم از ناراستی
شرم دار آخر مجو زین بیشتر ازار خلق
از برای بیوفایی تاکسی کم کاستی
زشت باشد بهر دنیا موری آزردن ولیک
[...]
در فنای محض افشانند مردان آستی
دامن خود برفشاند از دروغ و راستی
مرد مطلق دست خود را کی بیالاید به جان
آخر ای جان قلندر از چه پهلو خاستی
سالکی جان مجرد بر قلندر عرضه داد
[...]
مظهر کل ظهورش گرنه نفس ماستی
صورتم بر زیب کرمنا کجا آراستی
گرنه از معشوق بودی عشق ورزی از نخست
در میانه نام عاشق ازکجا پیداستی
گرنه حسن بیحدش کردی تقاضای ظهور
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.