گردش این گنبد و مکر و دهاش
گرد بر آرد همی از اولیاش
کینه نجوید مگر از دوستان
برچه نهادی تو الهی بناش؟
گرچه جفا دارد با عاقلان
زشت نگویند ز بهر تراش
هر که مرو را کند این دردمند
کرد نداند به جهان کس داوش
سخت دو روی است ندانم همی
دشمنش از دوست نه روی از قفاش
گر به من از دهر جفائی رسد
نیز رسیدهاست بدو خود جفاش
هر که جفا جوید بر خویشتن
چشم که دارد مگر ابله وفاش؟
این همه آرایش باغ بهار
بینی وین زیب و جمال و بهاش
وین که چو گل روی بشوید به شب
مشک دمد بر رخ شسته صباش
وین که بگرداند هزمان همی
بلبل نو نو به شگفتی نواش
وین که همی ابر به مشک و گلاب
هر شب و هر روز بشوید لقاش
وین که همی بر کتف شاخ گل
باد بیفشاند رومی قباش
وین که چو آهو بخرامد به دشت
سنبل تر است و بنفشه چراش
وین که به جوی اندر از عکس گل
سرخ عقیق است تو گوئی حصاش
دیدهٔ نرگس چو شود تیره ابر
لولوی شهوار کشد توتیاش
وین که اگر باد به گل بروزد
عنبر پاشد به هوا بر هباش
دیر نپاید که کند گشت چرخ
این همه را یکسره ناچیز و لاش
از کتف گلبن سوری به قهر
باد خزانی برباید رداش
وآنچه که بنواختش اردیبهشت
عرضه کند آذر و دی بر بلاش
تیره شود صورت پرنور او
کند شود کار روان و رواش
گرچه چو تیر است کنون پشت شاخ
باز کند مهر ضعیف و دوتاش
هرچه کنون هست زمرد مثال
باز نداند خرد از کهرباش
سیرت این چرخ چنین یافتم
بایدمان کرد بر این ره رهاش
نیش زمانه چو بر آشفته شد
خوار شود همچو عدو آشناش
قد تو گرچند چو تیر است راست
زود کند گشت زمان چون حناش
گر بگمانی تو ز بدهای او
قامت چون نون منت بس گواش
ژرف به من بنگر و بر خوان زمن
نسخت زرق و حیل و کینههاش
مرکب من بود زمان پیش ازین
کرد ندانست ز من کس جداش
گشته شب و روز به درگاه من
خشندیم آب و مرادم گیاش
جز به هوای دل من تاختن
شاد و سرافراز نبودی هواش
تا به مرادم زنخش نرم بود
پاک صواب است تو گفتی خطاش
واکنون چون کار به آخر رسید
سوی من آورد عنان عناش
هرچه به آغازی بوده شود
طمع مدار، ای پسر، اندر بقاش
گشتن آن چرخ پس، ای هوشمند
نیک دلیل است تو را بر فناش
زیر یکی فرش وشی گسترد
باز بدزدد ز یکی بوریاش
هیچ شنودی که به آل رسول
رنج و بلا چند رسید از دهاش؟
دفتر پیش آر، بخوان حال آنک
شهره ازو شد به جهان کربلاش
تشنه کشته شد و نگرفت دست
حرمت و فضل و شرف مصطفاش
وان کس کو کشت مر آن شمع را
باز فرو خورد همین اژدهاش
غافل کی بود خداوند ازانک
رفت در این سبز و بلند آسیاش؟
لیکن نشتابد در کارهاش
زانکه نه این است سزای جزاش
چون به نهایت برسد کار خلق
خود برسد باز به هر کس سزاش
گرچه دراز است مراین را زمان
ثابت کردهاست خرد منتهاش
رفته برین است نهاد جهان
دیگر نکنند ز بهر مراش
چون و چرا بیش نداند جز آنک
بر نرسد خلق به چون و چراش
دهر همی گوید ک «ای مردمان
رفتنیم من» به زبان شماش
طاعت دارید رسولانش را
تکیه مدارید چنین بر قضاش
عقل عطائی است شما را ازو
سخت شریف است و بزرگ این عطاش
آنکه چنین داند دادن عطا
هیچ قیاسی نپذیرد سخاش
هرکه رود بر ره خرم بهشت
بی شک جز عقل نباشد عصاش
جز که به نیروی عطای خدای
گفت نداند به سزا کس ثناش
معذرت حجت مظلوم را
رد مکن یارب و بشنو دعاش
ای شده مر طبع تو را بنده شعر
طبع تو افزوده جمال و بهاش
شعر شدی گر بشنیدی زشرم
شعر تو بر پشت کسائی کساش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مرور چرخهٔ زمان و بیثباتی دنیا میپردازد و میگوید که زینت و زیباییهای ظاهری با گذر زمان از بین میروند. او از پیامدهای جفای زمان بر انسانها سخن میگوید و به این نکته تأکید میکند که تقوای عقل و پیروی از حکم خداوند بهترین راه برای مقابله با بلایای زندگی است. در انتهای شعر به داستان آل رسول اشاره میشود و رنج و مصیبتهای آنها را از مکر و دغلکاری زمانه به تصویر میکشد، در حالی که همگان باید به بندگی خدا و دعا برای مظلومان توجه داشته باشند. شاعر بر این باور است که عقل، نعمت بزرگی است که باید قدر آن را دانست و محبت خدا را جستجو کرد.
هوش مصنوعی: گردش این آسمان گنبدی و فریب و زیرکیاش حتی از دوستان و نزدیکانش نیز گرد برمیآورد و نابودشان میکند.
هوش مصنوعی: این آسمان جز از دوستانش کینه نمیکشد؛ خدایا، بنیاد آن را بر چه نهادهای؟
هوش مصنوعی: هرچند آسمان با خردمندان ستم میکند، آنان به احترام تو، ای خدا، از آن بد نمیگویند، چون آفریدهٔ توست.
هوش مصنوعی: هر کس را که این آسمان دردمند کند، هیچکس در جهان نمیتواند داد او را از آسمان بستاند.
هوش مصنوعی: آسمان بسیار دورو است؛ نمیدانم دشمنش کیست و دوستش کیست و روی آن را از پشتش بازنمیشناسم.
هوش مصنوعی: اگر از روزگار به من ستمی میرسد، به خود روزگار نیز ستم آن رسیده است؛ یعنی خودش هم از دگرگونی در امان نیست.
هوش مصنوعی: کسی که با خودش هم ستم میکند، جز نادان چه کسی از او چشم وفاداری دارد؟
هوش مصنوعی: این همه آرایش باغ در بهار و این زیور و زیبایی و شکوه آن را میبینی.
هوش مصنوعی: و این که چون گل شبهنگام با شبنم روی میشوید، باد صبا بر چهرهٔ شستهاش بوی مشک میدمد.
هوش مصنوعی: و این که بلبل هر لحظه آوازش را تازه به تازه و شگفتانگیز دگرگون میکند.
هوش مصنوعی: و این که ابر شب و روز چهرهٔ باغ را با مشک و گلاب میشوید.
هوش مصنوعی: و این که باد بر شانهٔ شاخهٔ گل، قبای رومی و دیبای رنگارنگ آن را میافشاند.
هوش مصنوعی: و این که باغ مانند آهو در دشت میخرامد و چراگاهش سنبل تازه و بنفشه است.
هوش مصنوعی: و این که در جوی، از بازتاب گل، سنگریزههای آن گویی عقیق سرخ شدهاند.
هوش مصنوعی: هنگامی که ابر چشم نرگس را تیره کند، سرمهٔ آن چشم مروارید شاهوار (قطرههای شبنم و باران) است.
هوش مصنوعی: و این که اگر باد بر گل بوزد، ذرات غبارش در هوا عنبر میپراکند و خوشبوست.
هوش مصنوعی: دیری نمیپاید که گردش آسمان همهٔ اینها را یکسره نابود و بیارزش میکند.
هوش مصنوعی: باد پاییزی به زور، ردای گل را از شانهٔ بوتهٔ گل سرخ میرباید.
هوش مصنوعی: و آنچه اردیبهشت نوازش و پرورش داده بود، ماههای آذر و دی به بلا و نابودی میسپارند.
هوش مصنوعی: چهرهٔ روشن باغ تیره میشود و کار پرجنبوجوش و رونقش کند و بیرونق میگردد.
هوش مصنوعی: هرچند اکنون پشت شاخه مانند تیر راست است، ماه مهر آن را ناتوان و خمیده میکند.
هوش مصنوعی: هرچه اکنون مانند زمرد سبز است، چنان زرد میشود که خرد آن را از کهربا بازنمیشناسد.
هوش مصنوعی: رفتار این آسمان را چنین یافتم؛ پس باید آن را در همین راهش رها کنیم و دل بدان نبندیم.
هوش مصنوعی: هنگامی که نیش روزگار خشمگین شود، دوست و آشنای آن نیز مانند دشمن خوار و زبون میشود.
هوش مصنوعی: هرچند قامت تو اکنون مانند تیر راست است، گردش روزگار بهزودی آن را خمیده میکند.
هوش مصنوعی: اگر دربارهٔ بدیهای روزگار تردید داری، قامت من که مانند حرف نون خمیده شده، گواه بسندهای بر آن است.
هوش مصنوعی: به دقت به من بنگر و از وجود من، نسخهٔ فریبها و نیرنگها و کینههای روزگار را بخوان.
هوش مصنوعی: زمانه پیش از این مرکبِ رام من بود و هیچکس نمیتوانست آن را از من جدا کند.
هوش مصنوعی: شب و روز بر درگاه من میگشت؛ خشنودیِ من آب او بود و مراد من علف و خوراکش.
هوش مصنوعی: خواستِ او جز تاختن به میل دل من نبود و فقط در این کار شاد و سربلند بود.
هوش مصنوعی: تا وقتی که به خواست من رام و نرمچانه بود، گویی حتی خطایش هم سراسر درست و بجا بود.
هوش مصنوعی: و اکنون که کار به پایان رسید، زمانه عنانِ رنج و سختیاش را به سوی من برگرداند.
هوش مصنوعی: ای پسر، هر چیزی که آغازی دارد پایانی هم دارد؛ به ماندگاری آن طمع مبند.
هوش مصنوعی: ای خردمند، همین گردش پیوستهٔ آسمان دلیل روشنی برای تو است که جهان فانی است.
هوش مصنوعی: زمانه زیر پای یکی فرش ابریشمین نگارین میگستراند و از دیگری حتی حصیرش را هم میدزدد.
هوش مصنوعی: آیا شنیدهای که از نیرنگ زمانه چه رنج و بلای فراوانی به خاندان پیامبر رسید؟
هوش مصنوعی: کتاب را پیش آور و سرگذشت کسی را بخوان که کربلا به سبب او در جهان نامور شد.
هوش مصنوعی: او تشنهلب کشته شد و حرمت و فضیلت و شرفِ جدش پیامبر مصطفی نیز دستش را نگرفت و نجاتش نداد.
هوش مصنوعی: و آن کسی هم که آن شمع روشن را کشت، سرانجام همین اژدهای زمانه او را نیز فروبلعید.
هوش مصنوعی: خداوند کی از آنچه در این آسیای سبز و بلندِ آسمان گذشت غافل بوده است؟
هوش مصنوعی: اما خدا در کارهایش شتاب نمیکند، زیرا این جهان جای سزا و پاداشِ شایستهٔ کارها نیست.
هوش مصنوعی: هنگامی که کار آفریدگان به پایان برسد، هر کس خودبهخود به سزای کارش خواهد رسید.
هوش مصنوعی: هرچند زمان رسیدن به این پایان دراز است، خرد ثابت کرده است که پایانی دارد.
هوش مصنوعی: بنیاد جهان بر همین قرار نهاده شده و آن را به خاطر من یا کس دیگری دگرگون نمیکنند.
هوش مصنوعی: چگونگی و چراییِ کارهای جهان را جز خداوند کسی نمیداند، و آفریدگان به چون و چرای کار او راه نمیبرند.
هوش مصنوعی: روزگار با زبان حال، به زبانی که شما بفهمید، میگوید: ای مردم، من رفتنی و ناپایدارم.
هوش مصنوعی: از پیامبرانِ خدا فرمان ببرید و اینچنین بر قضا و تقدیر او تکیه نکنید و کار را به آن وانگذارید.
هوش مصنوعی: خرد بخششی است که از خدا به شما رسیده و این بخشش بسیار شریف و بزرگ است.
هوش مصنوعی: کسی که چنین بخششی میتواند بدهد، بخشندگیاش با هیچ چیز سنجیدنی و قیاسپذیر نیست.
هوش مصنوعی: هر کس در راه بهشتِ خرم گام بردارد، بیگمان عصا و تکیهگاهش جز خرد نیست.
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند ستایش شایستهٔ خدا را بگوید، مگر به نیروی همان بخششی که خدا به او داده است.
هوش مصنوعی: خدایا، عذرخواهیِ «حجت» ستمدیده را رد مکن و دعایش را بشنو. «حجت» لقب خود شاعر است.
هوش مصنوعی: شاعر خود را خطاب میکند: ای کسی که شعر بندهٔ طبع تو شده و طبع تو بر زیبایی و رونق شعر افزوده است.
هوش مصنوعی: اگر کسایی شاعر شعر تو را میشنید، از شرم، ردای پشتش به جامهٔ مویینِ زبر بدل میشد. شاعر میان «شعر» (سخن منظوم) و «شَعر» (مو، جامهٔ مویین) و نیز میان «کسایی» و «کسا» (ردا) بازی لفظی کرده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
جام تو کیخسرو جمشید هُش
روی تو پروانه خورشید کش
خیز به ترجیع بگو باقیش
نیک نشانش کن و خطی بکش
هر که تأمل نکند در جواب
بیشتر آید سخنش ناصواب
یا سخن آرای چو مردم به هوش
یا بنشین چون حیوانان خموش
شهر گر از وی نبود آب کش
کس نخورد، در همه شهر ، آب خوش
آن که به سنجاب کند خواب خوش
کی ز زمستان خبری باشدش
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.