گنجور

غزل شمارهٔ ۱۸۲۷

 
مولوی
مولوی » دیوان شمس » غزلیات
 

دوش چه خورده‌ای دلا راست بگو نهان مکن

چون خمشان بی‌گنه روی بر آسمان مکن

باده خاص خورده‌ای نقل خلاص خورده‌ای

بوی شراب می زند خربزه در دهان مکن

روز الست جان تو خورد میی ز خوان تو

خواجه لامکان تویی بندگی مکان مکن

دوش شراب ریختی وز بر ما گریختی

بار دگر گرفتمت بار دگر چنان مکن

من همگی تراستم مست می وفاستم

با تو چو تیر راستم تیر مرا کمان مکن

ای دل پاره پاره‌ام دیدن او است چاره‌ام

او است پناه و پشت من تکیه بر این جهان مکن

ای همه خلق نای تو پر شده از نوای تو

گر نه سماع باره‌ای دست به نای جان مکن

نفخ نفخت کرده‌ای در همه دردمیده‌ای

چون دم توست جان نی بی‌نی ما فغان مکن

کار دلم به جان رسد کارد به استخوان رسد

ناله کنم بگویدم دم مزن و بیان مکن

ناله مکن که تا که من ناله کنم برای تو

گرگ تویی شبان منم خویش چو من شبان مکن

هر بن بامداد تو جانب ما کشی سبو

کای تو بدیده روی من روی به این و آن مکن

شیر چشید موسی از مادر خویش ناشتا

گفت که مادرت منم میل به دایگان مکن

باده بنوش مات شو جمله تن حیات شو

باده چون عقیق بین یاد عقیق کان مکن

باده عام از برون باده عارف از درون

بوی دهان بیان کند تو به زبان بیان مکن

از تبریز شمس دین می رسدم چو ماه نو

چشم سوی چراغ کن سوی چراغدان مکن

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

محسن چاوشی » من خود آن سیزدهم » کو به کو

سالار عقیلی » سر هزار ساله » دوش چه خورده ای دلا

علیرضا عصار » نهان مکن » نهان مکن

احمد شاملو » غزلیات مولوی » دوش چه خورده ای دلا،راست بگو،نهان مکن

بهروز افشار » صبح خیزان » تصنیف باده خاص

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۵۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

Sayyed Jafar Sayyedi نوشته:

سلام در این مصرع
باده بپوش مات شو جمله تن حیات شو
کلمه ی (بنوش) به اشتباه (بپوش) تایپ شده.
از زحمات شما بسیار متشکرم.
آیا مجازیم این مجموعه یا اشعارش را دانلود کنیم؟

پاسخ: با تشکر، تصحیح شد. از لحاظ دریافت مشکلی وجود ندارد می‌توانید گنجور رومیزی یا ساغر را دریافت کنید.

حسن خاکپور نوشته:

چقدر از این همه زحمت پر ارزشی که برای راه اندازی چنین برنامه ی بزرگی کشیده اید . برای همه ی کسانی که بهر نحوی در این میان تلاش کرده اند آرزوی سلامت و موفقیت دارم .

حمید فلاح مدواری نوشته:

کار دلم به جان رسد کارد به استخوان رسد

ناله کنم بگویدم دم مزن و بیان مکن

درود بر مولانا
درود بر محسن چاوشی

سعید دهقانپور نوشته:

درود برمحسن چاوشی

مهدی نوشته:

مو به تنم سیخ میشه هر موقع این آهنگ رو گوش می دم

محمدرضا محمدی کیا نوشته:

از وقتی محسن چاوشی این شعر را اجرا کرده به شدت پیگیر اشعار مولانا هستم.درود بر چاوشی کبیر و بر مولانا

دانلود فیلم نوشته:

عجب شعر قشنگی… انتخاب محسن تکه

مسعود نوشته:

درود بر محسن چاووشی
درود بر چاووشیسم
درود بر چاووشیست ها

مبینا نوشته:

بابا محسن چاوشی!

فریبرز نوشته:

شعر فوق العاده است، به لطف آقای خاص جندتا اثر از مشاهیرمونم خوندیم.
وای که اکه آهنک اون شعر دیکه ی مولانا(بشنیده ام که عزم سفر میکنى، مکن…) مجوز میکرفتو میشنیدیم عجب لطفی داشت.
“اشعار ناب با صدای ناب”

امید نوشته:

واقعن درود بر محسن چاوشی که ما را به این شعر زیبا سوق داده
محسن جان دمت گرم

محمد نوشته:

سلام ممنون ولی ای کاش تفسیر این شعر نیز میبود

رامین رحیمی نوشته:

با سلام خدمت همه دوستان و تشکر فراوان از سایتتون
میخواستم بگم من منکر تواناییهای آقایون چاوشی و عصار نیستم ولی بد نیست این شعرو یکبار هم از استاد ناظری بشنوید
اینم لینکش
https://www.youtube.com/watch?v=om5k5yiST7I

وحید ج نوشته:

حتی صدای بی نظیر و موسیقی افلاکی شهرام ناظری هم نمی تونه اونطور که باید ارزش کلام مولای رومی رو پوشش بده واقعاً مایه تاسفه که کار ما به جایی رسیده که مردم ما مولانا رو از طریق محسن چاووشی یا امثالهم می شناسن…!

علیرضا مطلبیان نوشته:

با تشکر از زحمات گنجور …

مولوی قدس الله روحه شرابخواری بی پروا بود، می خواره ای که هر چه می نوشید باز بیشتر می خواست. این می نه آن می ای ست که دیده و شنیده اید، شرابی ست از آسمانهای بالا که مختص یکتاجویان و یکتاپویان و یکتاپرستان و یکتاخویان است. تا از غیر هر چه جز «اوست» فارغ نشوی در توهم دنیا و عقبا سیر و سفر خواهی کرد و تنها شراب انگوری میتواند تو را برای مدت اندکی مست ات و البته در نهایت پست ات کند. دست از هر چه جز اوست بشوی تا از آسمانها شرابی طهور بر جام جانت بریزند، که تا دهان باز کنی بوی می آن همه جا بپیچد!

فرازخراسانی نوشته:

سلام و درود
حرکت پسندیده ی محسن چاوشی باعث شد اغلب کسانی که با این دست اشعار از مشاهیرمون آشنایی نداشتند رویکردشون نسبت به این موضوع عوض بشه
نمیدونم چرا برخی از عزیزان میخوان این حرکت بسیار عالی از دیدِ من ِ کمترین رو عملی تقبیح شده جلوه بدن !
به نظر شما بهتر نیست دست از این حرکاتی که اصولا نشات گرفته از حسادت (و ابرازِ وجود) هست ، برداریم ؟

سحر نوشته:

چاووشی کیه بابا؟؟؟؟؟؟؟ اینو عصار خونده.
حال همتون بده متاسفانه. :-D

وحید نوشته:

تا جایی من میدونم مشهورترین کارهایی که از این شعر خونده شده استاد ناظری و علیرضا عصار بوده حالا چاووشی هم خونده دمش گرم کارارزشمندی کرده٬ ولی اصولا این جور مواقع از بزرگترین هنرمندی که شعر رو خونده باید یاد کرد نه کوچکترینشون. سلیقه جوونای ما تو موسیقی جوری شده که خیلی از آهنگهای خوب از اساتید بزرگ رو نشنیدن شاید هم اسم این بزرگان رو بلد نباشن

علی گرمشتی نوشته:

آغا طرفدارهای چاوشی بسیار بسیار بیشتر ازناضری و عصار هست

منصور نوشته:

سلام خدمت دوستان
از جملات و گفتار نوشته شده و نیز از مدح و تقبیحی که به کار برده شده پیداست نه تنها شعر رو درک نکردیم بلکه نخوندیم.
نفخ نفخت کرده‌ای در همه دردمیده‌ای
چون دم توست جان نی بی‌نی ما فغان مکن
اگر بی نی او فغان کنیم همه تضاد و ضد و نقیض میشود (چیزی که دنیا پر شده از آن) تنها دم ما که از جان جان است با نی جان جور و کوک است.
با تشکر

شمس الحق نوشته:

بشما سلام میکنم جناب منصور!
جسارت است ولی چگونه اجازه داده اید که این همه ایجاز ، بلاغت و فصاحت که در این جمله نغز کوتاه جمع آمده ، با دو خطای کوچک یکسره بباد رود ؟
را بجای رو و نخواندیم بعوض نخوندیم . جمله بعدی هم عالیست ! در جمله اول و همه جا میتوان از [که] بجای [بلکه] استفاده کرد . با کمال احترام و در انتظار افاضات بیشتر حضرتعالی .

منصور نوشته:

سلام بر شمس الحق و همه دوستان
ممنون از راهنمایی شما. البته بجا فرمودید.
سپاس از توجه و تذکر خوبتان.

سینا نوشته:

کاری که این اهنگ محسن چاوشی با دل ما کرد چنگیز با ایران نکرد.درود بر شاعر ودرود بر خواننده

منتقد نوشته:

درود بر چاووشی عزیز و مولانای گرامی
:)

هر کی نوشته:

چقدر این مصرع زیباست ….

خواجه لامکان تویی بندگی مکان مکن

حسین نوشته:

کاری که محسن چاوشی با این شعر کرد ، چنگیز خان مغول هم با ایران نکرد ، با اون خوندن مسخرش !!! چاوشی برای همون علی سنتوری مناسبه !!!

این غزل فوق معنوی و عرفانی را استاد « علیرضا عصار » خوانده که حقیقتا حق مطلب را ادا کرده است . اجرش با مولا !

نازفاطیما نوشته:

محسن چاوشی یعنی همه چیز _ عاشق ترم میکنه همیشه _ مولانا رو کامل میکنه انگار _ تا آخر عمرم با آلبوم ” من خود آن سیزدهم ” هستم و مستم .

محمد نوشته:

استاد شهرام ناظری نیز این شعر بسیار زیبا اجرا کرده و خودش در کنسرتش دلیل انتخاب این شعر رو بیزاری از ریاکاری و دروغ بوده که متاسفانه الان توی جامعه زیاد شده …بسیار عالی بود

مهدی نوشته:

از این شعر بهتر مگه داریم؟!

مهدی نوشته:

ای دل پاره پاره‌ام دیدن او است چاره‌ام
درود بر محسن چاوشی

امیرعباس نوشته:

با احترام نسبت به آقای چاوشی و هوادارانشون ، آهنگی ک آقای چاوشی خوندن سبکی غیر ایرانی داره و مناسب چنین شعری نیست…
استاد ناظری با صدای فوق العاده و ریتم و سبک زیبایی که به شعر دادن ، اصالت و ایرانی بودن شعر و آهنگو حفظ کردن….
با تشکر از نظرات آقایان رامین رحیمی ، وحید ج و حسین

حمید نوشته:

در مصرع دوم می تواند به جای واژه خربزه ، لخلخه بیاید که ماده ای و معجونی خوشبو بوده برای رفع بوی دهان.

بیژن نوشته:

آقای حمید
پس از شراب خربزه میخورند چون طبیعت گرم دارد و مانع سردی پس از شراب میشود.
قطعا اصل شعر هم همین است.
در ضمن جناب استاد ناظری و آقایان عصار و چاوشی هر یک با سبک و دید و صدای خود این شعر را خوانده اند و درود بر همگی آنان.
کسانی که انتقاد کرده اند که چرا آقای چاوشی خوانده مگر نماینده مولانا هستید و از ایشان دستخط دارید که چه کسی بخواند و چه کسی نخواند؟
جناب مولانا هم در همان زمان حیاتش در گیر مشکلاتی بود که تنگ نظران و دگماتیست هایی چون شما برایشان به وجود می آوردند و در نهایت به فراق ایشان و شمس منجر شد و تاریخ همچنان دارد با شمایان تکرار میشود.

حامد نوشته:

استاد ناظری بسیار زیبا اجرا کردند و همینطور زنده یاد احمد شاملو
ای کاش شعرای ارزشمندمون انقدر مظلوم نبودند که مردم با خوندن خواننده هایی با سبک آقای چاوشی با شعراشون آشنا نشن
البته احترام آقای چاوشی هم سر جاش، ولی کلا برام جالب بود!

جلیل نوشته:

در اینکه مولانا شاعری برای تمام دورانها وتمام بشریت است حرفی نیست ولی حالا که صحبت از خوانندگان این شعر شده انصاف نیست نگیم که اولین خواننده این شعر حسن شماعی زاده بودند البته در سبک پاپ

بابک نوشته:

بالاتر از هر چیزی ، اینه که بخوایی بدونی مولانا چه منظوری داشته است . لینک زیر به زبان عامیانه رمز گشایی از جان کلام مولانا هست .

http://www.parvizshahbazi.com/ganj_videos/musicvideo.php?vid=4c3ca7467

شهاب نوشته:

متاسفانه این عزیزانی که طرفدار استاد ناظری و عصار هستند از روی حسادت میگن چاوشی اله و بله
استاد ناظری و عصار جای خود دارند ولی خوب محسن چاوشی سلطان پاپ ایران هست و اصلا جنس صدای چاوشی منحصر به فرده؛دیگه اینو که نمیتونید کتمان کنید. و به خاطر همینه که از محبوب ترین خواننده های کشور هستش
کوبه کو هم از شاهکارهای اقای چاوشی هست
من ب شخصه تا به حال هیچ صدایی مثل صدای محسن چاوشی نشنیدم و فکر هم نکنم که در اینده هم بیاد اینطور صدایی
خدا حفظش کنه من که عاشق و طرفدار پروپا قرص چاوشی هستم برای همیشه

محسن نوشته:

سایت “عمه نیوز” گزارش نموده است که شیر استاد چاووشی دامت برکاته و روحک فداش قصد دارد در هفته آینده تصنیف به یاد ماندنی “دابه دایه ساعت چنده” را به همراه گروه “البالغون والبالغین” در ابرقو اجرا نماید که با اعتراض شدید مردم “آشخانه و بالاگریوه” روبرو شده است که خواهان اجرای این تصنیف در این شهرها شده اند.

و اما بعد:
این خبر از این سایت برچیده شد.
منتظر خبرهای جدید جدید باشید.

من احساس میکنم این طرفدارهای چاووشی نوجوانانی هستند که ۶ ماه زودتر به سن تکلیف و بلوغ رسیده اند.آیا کس دیگری اینگونه حس میکند؟

پریشان روزگار نوشته:

شهاب
مایه شرمساری است گمان میبردیم ایرانیان باذوق و هنر شناس اند
اینکه می فرمایید جنس صدای او منحصر به فرد است
کاملا مورد تایید است !!!

م، س نوشته:

آری هر صدایی منحصر به فرد است
صدا ، نقش نوک انگشت ، نقش چشم ، موی شقیقه و ”بسیار دیگر
ولی تمایز قایل شدن چیز دیگریست ، فریفتگی همراه با خشک اندیشی

شهاب نوشته:

خوشبختانه این عزیزانی که گفتم خوب شخصیت خودشون رو نشون میدن لازم نیست من دیگه چیزی بگم

پریشان روزگار نوشته:

چو در بسته باشد ، نداند کسی
که گوهر فروش است ، یا پیله ور

شهاب نوشته:

“پریشان روزگار” بله دقیقا حسب حال بعضی از عزیزان است این تک بیتی که گفتید
چون تعصب نمیذاره چیزی ببینن

سعید نوشته:

این شعر را اقای امیر آرام سالها پیش خوانده،اسم آهنگش هم هست دوش.
با تشکر

نادر.. نوشته:

چشم سوی “چراغ” کن
سوی چراغدان ..

مهین نوشته:

سلام
تشکر ویژه دارم برای زحمتی که کشیدین و این مجموعه رو راه اندازی کردین.
متشکرم

رضا نوری نوشته:

واقعا جالبه که خیلی از اصطلاحات و تعابیری که ما تو محاورات روزمره بکار می بریم چقدر قدمت دارن ! مثلا همین اصطلاح ” کارد به استخوان رسیده ” . کی فکر میکرد این اصطلاح زمان مولوی هم رایج بوده ؟!….همین جا هم بگم که محسن چاووشی رو بخاطر دلبستگیش به شعر کلاسیک فارسی ستایش می کنم. این کارش هم که یه ترانه رو از ترکیب سه چهار تا غزل مختلف هم وزن و هم قافیه می سازه جالبه.

رنجبر نوشته:

سلام
شکیلا هم این شعر رو زیبا خونده

جمشید نوشته:

درود و صد درود بر خداوندگار بلخ که این چنین روح ما را تصرف کرده است.

النینو نوشته:

واقعا نمیدونم این حس از کجا ب بعضیا القا میشه ک کسیکه طرفدار اقای چاوشیه، پس حتما اهنگای کلاسیک رو گوش نداده….یا حتی بدتر از اون، کسیکه اثار استاد شجریان یا ناظری رو گوش میده، فکر میکنه از همه عالم تره…..کارهای چاوشی در حوزه پاپ فوق العاده ست..لطفا با کلمات زشت و زننده، سعی نکنید سلیقه خودتونو اعمال کنید..بخدا شما با تحقیر طرفدارها یا نوع موسیقی یه خواننده محبوب بزرگ نمیشید….یه تعداد جوان بدلیل اینکه اقای چاوشی شعر کلاسیک رو اجرا کردن،ب این نوع شعر علاقه مند شدن…این که مایه خوشحالیه..مایه افتخاره…چرا بعضیا اینقدر خود بزرگ بینی دارن؟

رضا نوشته:

سلام تو بیت ای دل پاره پاره ام دیدن اوست چاره ام اوست پناه و پشت من تکیه بر این‌جهان مکن. منظورشو از اوست پناه و پشت من تکیه بر این‌جهان مکن چیست؟؟به خداوند اشاره داره؟؟کمی توضیح

اسماعیل اسدی ده میراحمدی نوشته:

سلام دوستان
اولا ممنونم از بنیانگذاران این سایت ، ب نظرم لخلخه درسته…

دوستان گاهی نظرات بعض از شماها واقعا ادمو نا امید میکنه! اخه این همه توهین مسخره کردن تیکه انداخت اونم تو ی سایتی ک دوستدارانش دوستدار شعر و ادب هستن درست نیست،شعر مولانا رو بالا میخونید اونوقت …حالا طرفدار اقای چاووشی هستی یا شهرام ناظری فرقی نداره و قرار نیست همه ی سبک گوش بدن و اینکه هرکسی قدمی برای شناسوندن فرهنگ کشورمون برداره باید ممنونش باشیم دم چاووشی شهرام ناظری شکیلا عصار شماعی زاده و…گرم ک اینکارو کردن
خواهشا توهین و بی احترامی نکنید

سیاوش نوشته:

با سلام
کاش دوستان به جای صحبت از خواننده‌ها در مورد خود شعر و تفسیرهای دیگر استادان اهل ادب در مورد این شعر صحبت میکردند

mojtaba89 نوشته:

جسارت نباشه اما برخی نظرات و صحبت ها مصداق بارز مَثَل معروفیه که فردی با دستش به نقطه ای اشاره می کنه افرادی که اونجا قرار گرفتن به جای نگاه کردن به جایی که اشاره می شه به خود انگشت خیره می شن ، اگه شخص اشاره کننده هدفش پاک تر و به مقصود نزدیک تر باشه کارش می تونه ماندگار شه و دینش رو به اون مقصود و نمایش گوشه ای از اون عظمت ادا کرده. موفق باشید

منصور بنانی نوشته:

خواجه لا مکان (خود متعالی) و بندگی مکان(خود کاذب)

معانی لغات و ابیات:
نقل خلاص: مزه ناب معنی شده است، ولی شیرینی و حلاوت رهایی و روشن شدگی هم بنظرم زیباست. خربزه در دهان کردن: برای رفع بوی شراب به کار می رفته است. تراستم: ترا هستم، برای توام. نای: نی. سماع باره: دوستدار افراطی سماع. قیاس کنید با شکمباره. نفخ نفخت: از عبارت قرآنی؛ و نفخت فیه من روحی و در آن از روح خود دمیدم. ( حجر ۲۹ ص ۷۲ ) . کارد به استخوان رسیدن: به اوج قدرت تحمل انسان رسیدن. در مثنوی مولوی هم آمده است: باز خر ما را از این نفس پلید کاردش تا استخوان ما رسید. در حال حاضر علت واقعی درد و رنج را که توهم خود کاذب (نفس) و دور ماندن از خود متعالی است، هنوز به طور کامل درک و تجربه نکرده ایم! بلکه نرسیدن به موضوعات خوشایند و یا مواجه شدن با موضوعات نا خوشایند را علت درد خود می دانیم! و همواره از درد و رنج گریزانیم! حتی در این فرار به انواع مواد تخدیر کننده پناه می بریم! در نتیجه کارد نفس (خود کاذب) به استخوان ما نخواهد رسید! و خود متعالی را لمس نمی کنیم. بن بامداد: صبح زود.
گفت که مادرت منم، میل به دایگان مکن: تلمیح قرآنی دارد به آیه ۱۲ سوره قصص. عقیق: از سنگ های قیمتی و شرابی و خرمایی رنگ.
در یک کلام در این غزل اشاره به این دارد که تکیه، امید و سرمایه گذاری بر انواع موضوعات زودگذر آگاهی، نظیر افکار، هیجان ها، دیدنی ها، شنیدنی ها، دوستی ها و… کار خود کاذب است. چنین دل بستن به سرابی، نه تنها تشنگی را بر طرف نخواهد کرد و هیچ ثمری در بر ندارد؛ بلکه درد و رنج جانکاهی به همراه خواهد داشت. اما کشف خود متعالی و اصالت انسان، یعنی آگاهی ورای فکر یا همان چشمه جوشانی که از آن حیات گرفته ایم و در آن مستقر هستیم، شرابی است که آدمی را سیراب و مست می کند. به جای توجه به این چشمه ناب، به سراب دور دست ها، چشم دوخته ایم و از این چشمه حیات که در همین لحظه و همین جا حاضر است، غافل شده ایم. به جای آگاهی ناب، خود را بدن و ذهن می دانیم…
منابع:
۱-سایت گنجور: غزل ۱۸۲۷ دیوان شمس اثر مولانا. https://ganjoor.net/moulavi/shams/ghazalsh/sh1827/
2-کتاب انسانم آرزوست (شرح غزلیات مولانا)؛ اثر بهاء الدین خرمشاهی.
۳- کتاب گزیده غزلیات شمس؛ اثر دکتر محمد رضا شفیعی کد کنی.
https://t.me/avazedoust

الهام نوشته:

سلام.من معنی این بیت از شعر رو میخواستم ممنون میشم راهنمایی کنید
ای همه خلق نای توپرشده ازنوای تو گرنه سماع باره‌ای دست بنای جان مکن

عماد عربعلی نوشته:

با سلام و تشکر از زحمات همگی دست اندر کاران این سایت
خواستم بپرسم سایتی وجود دارد که معانی اشعار بزرگان را به بزرگی و اجماع سایت گنجور در خود داشته باشد؟
و سه سؤال دیگر هم در مورد همین شعر دارم:
منظور از باده خاص و نقل خلاص چیست؟
خربزه در دهان کردن به چه دلیل در اینجا گفته شده است؟
تشکر از پاسخگویی شما

کانال رسمی گنجور در تلگرام