رحمة الله علیه گفته است
ذکر شه محمود غازی سفته است
کز غزای هند پیش آن همام
در غنیمت اوفتادش یک غلام
پس خلیفهش کرد و بر تختش نشاند
بر سپه بگزیدش و فرزند خواند
طول و عرض و وصف قصه تو به تو
در کلام آن بزرگ دین بجو
حاصل آن کودک برین تخت نضار
شسته پهلوی قباد شهریار
گریه کردی اشک میراندی بسوز
گفت شه او را کای پیروز روز
از چه گریی دولتت شد ناگوار
فوق املاکی قرین شهریار
تو برین تخت و وزیران و سپاه
پیش تختت صف زده چون نجم و ماه
گفت کودک گریهام زانست زار
که مرا مادر در آن شهر و دیار
از توم تهدید کردی هر زمان
بینمت در دست محمود ارسلان
پس پدر مر مادرم را در جواب
جنگ کردی کین چه خشمست و عذاب
مینیابی هیچ نفرینی دگر
زین چنین نفرین مهلک سهلتر
سخت بیرحمی و بس سنگیندلی
که به صد شمشیر او را قاتلی
من ز گفت هر دو حیران گشتمی
در دل افتادی مرا بیم و غمی
تا چه دوزخخوست محمود ای عجب
که مثل گشتست در ویل و کرب
من همیلرزیدمی از بیم تو
غافل از اکرام و از تعظیم تو
مادرم کو تا ببیند این زمان
مر مرا بر تخت ای شاه جهان
فقر آن محمود تست ای بیسعت
طبع ازو دایم همی ترساندت
گر بدانی رحم این محمود راد
خوش بگویی عاقبت محمود باد
فقر آن محمود تست ای بیمدل
کم شنو زین مادر طبع مضل
چون شکار فقر کردی تو یقین
همچوکودک اشک باری یوم دین
گرچه اندر پرورش تن مادرست
لیک از صد دشمنت دشمنترست
تن چو شد بیمار دارو جوت کرد
ور قوی شد مر ترا طاغوت کرد
چون زره دان این تن پر حیف را
نی شتا را شاید و نه صیف را
یار بد نیکوست بهر صبر را
که گشاید صبر کردن صدر را
صبر مه با شب منور داردش
صبر گل با خار اذفر داردش
صبر شیر اندر میان فرث و خون
کرده او را ناعش ابن اللبون
صبر جملهٔ انبیا با منکران
کردشان خاص حق و صاحبقران
هر که را بینی یکی جامه درست
دانک او آن را به صبر و کسب جست
هرکه را دیدی برهنه و بینوا
هست بر بیصبری او آن گوا
هرکه مستوحش بود پر غصه جان
کرده باشد با دغایی اقتران
صبر اگر کردی و الف با وفا
از فراق او نخوردی این قفا
خوی با حق ساختی چون انگبین
با لبن که لا احب الافلین
لاجرم تنها نماندی همچنان
که آتشی مانده به راه از کاروان
چون ز بیصبری قرین غیر شد
در فراقش پر غم و بیخیر شد
صحبتت چون هست زر دهدهی
پیش خاین چون امانت مینهی
خوی با او کن که امانتهای تو
آمن آید از افول و از عتو
خوی با او کن که خو را آفرید
خویهای انبیا را پرورید
برهای بدهی رمه بازت دهد
پرورندهٔ هر صفت خود رب بود
بره پیش گرگ امانت مینهی
گرگ و یوسف را مفرما همرهی
گرگ اگر با تو نماید روبهی
هین مکن باور که ناید زو بهی
جاهل ار با تو نماید همدلی
عاقبت زخمت زند از جاهلی
او دو آلت دارد و خنثی بود
فعل هر دو بیگمان پیدا شود
او ذکر را از زنان پنهان کند
تا که خود را خواهر ایشان کند
شله از مردان به کف پنهان کند
تا که خود را جنس آن مردان کند
گفت یزدان زان کس مکتوم او
شلهای سازیم بر خرطوم او
تا که بینایان ما زان ذو دلال
در نیایند از فن او در جوال
حاصل آنک از هر ذکر ناید نری
هین ز جاهل ترس اگر دانشوری
دوستی جاهل شیرینسخن
کم شنو کان هست چون سم کهن
جان مادر چشم روشن گویدت
جز غم و حسرت از آن نفزویدت
مر پدر را گوید آن مادر جهار
که ز مکتب بچهام شد بس نزار
از زن دیگر گرش آوردیی
بر وی این جور و جفا کم کردیی
از جز تو گر بدی این بچهام
این فشار آن زن بگفتی نیز هم
هین بجه زین مادر و تیبای او
سیلی بابا به از حلوای او
هست مادر نفس و بابا عقل راد
اولش تنگی و آخر صد گشاد
ای دهندهٔ عقلها فریاد رس
تا نخواهی تو نخواهد هیچ کس
هم طلب از تست و هم آن نیکوی
ما کییم اول توی آخر توی
هم بگو تو هم تو بشنو هم تو باش
ما همه لاشیم با چندین تراش
زین حواله رغبت افزا در سجود
کاهلی جبر مفرست و خمود
جبر باشد پر و بال کاملان
جبر هم زندان و بند کاهلان
همچو آب نیل دان این جبر را
آب مؤمن را و خون مر گبر را
بال بازان را سوی سلطان برد
بال زاغان را به گورستان برد
باز گرد اکنون تو در شرح عدم
که چو پازهرست و پنداریش سم
همچو هندوبچه هین ای خواجهتاش
رو ز محمود عدم ترسان مباش
از وجودی ترس که اکنون در ویی
آن خیالت لاشی و تو لا شیی
لاشیی بر لاشیی عاشق شدست
هیچ نی مر هیچ نی را ره زدست
چون برون شد این خیالات از میان
گشت نامعقول تو بر تو عیان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در داستان سلطان محمود و غلام هندو، داستانی دربارهٔ جنگ و غنیمتها و عواطف انسانی بیان میشود. غلام هندو به خاطر تهدیدها و تهجیمهای گذشته مادرش بر سلطان محمود گریه میکند و از ترس انتقام پدرش میگوید. سلطان محمود به او راحتمندیش را یادآوری میکند و میگوید که تمرکز بر نگرانیهایش او را از حقیقت دور میکند. شاعر در ادامه به صبر و استقامت به عنوان نیرویی مؤثر اشاره میکند و میگوید که صبر میتواند انسان را از چالشها نجات دهد. در نهایت، او به این نتیجه میرسد که در دنیای بیدوستی و بیرحمی، ارتباط با خداوند و اعتماد به او تنها راه نجات است و باید از ترسها و خیالات منفی رهایی یابیم.
هوش مصنوعی: آن بزرگ، که رحمت خدا بر او باد، داستان سلطان محمود غازی را چون مرواریدی سفته و به نظم آراسته است.
هوش مصنوعی: در یکی از جنگهای محمود با هند، غلامی در میان غنیمتها به دست آن پادشاه بلندهمت افتاد.
هوش مصنوعی: محمود او را جانشین خود کرد، بر تختش نشاند، او را بر لشکر برتری داد و فرزند خود خواند.
هوش مصنوعی: شرح کامل و جزئیات این داستان را در سخن آن بزرگ دین جستوجو کن.
هوش مصنوعی: خلاصه آنکه آن کودک بر تخت زرین، کنار پادشاه که در شکوه همچون قباد بود، نشسته بود.
هوش مصنوعی: کودک میگریست و با سوز اشک میریخت. شاه به او گفت: ای نیکبخت و پیروز،
هوش مصنوعی: چرا گریه میکنی؟ آیا این بخت و دولت بر تو ناخوش آمده است؟ تو برتر از فرمانروایان و همنشین پادشاهی.
هوش مصنوعی: تو بر این تخت نشستهای و وزیران و سپاهیان مانند ستارگان و ماه پیش تختت صف کشیدهاند.
هوش مصنوعی: کودک گفت: گریهٔ سختم از این است که مادرم در آن شهر و دیار،
هوش مصنوعی: همیشه مرا با نام تو میترساند و میگفت: تو را در چنگ محمودِ شیرصفت ببینم.
هوش مصنوعی: آنگاه پدرم در پاسخ با مادرم دعوا میکرد که این چه خشم و عذابی است.
هوش مصنوعی: آیا نفرینی آسانتر از این نفرین کشنده پیدا نمیکنی؟
هوش مصنوعی: تو بسیار بیرحم و سنگدلی که با این نفرین گویی فرزندت را با صد شمشیر میکشی.
هوش مصنوعی: من از سخن هر دو حیران میشدم و ترس و اندوه در دلم میافتاد.
هوش مصنوعی: با خود میگفتم: شگفتا، این محمود چه خوی دوزخی دارد که در بلا و رنج ضربالمثل شده است.
هوش مصنوعی: من از ترس تو میلرزیدم و از بزرگواری و احترامی که تو به من خواهی کرد بیخبر بودم.
هوش مصنوعی: ای شاه جهان، کجاست مادرم تا اکنون مرا بر تخت شاهی ببیند؟
هوش مصنوعی: ای تنگحوصله، فقر و درویشی همان محمودِ توست و طبیعت نفسانیات پیوسته تو را از آن میترساند.
هوش مصنوعی: اگر مهربانی این محمودِ بخشنده، یعنی فقر، را بشناسی، با خوشی میگویی: عاقبت پسندیده و محمود باد.
هوش مصنوعی: ای ترسو، فقر همان محمود توست؛ کمتر به سخن این مادر گمراهکننده، یعنی طبع، گوش بده.
هوش مصنوعی: وقتی بهراستی شکار فقر شوی و به آن برسی، در روز قیامت مانند آن کودک اشک میریزی که چرا از آن میترسیدی.
هوش مصنوعی: هرچند تن و طبع در پروردن تو مانند مادر است، از صد دشمن برایت دشمنتر است.
هوش مصنوعی: تن وقتی بیمار شود تو را به جستوجوی دارو وامیدارد و وقتی نیرومند شود تو را سرکش و طغیانگر میکند.
هوش مصنوعی: این تنِ پر از ستم و زیان را مانند زره بدان که نه برای زمستان مناسب است و نه برای تابستان؛ در هر حال بار و رنج است.
هوش مصنوعی: همنشین بد از این جهت خوب است که آدمی با او صبر کردن را تمرین میکند، و صبر سینه و دل را گشاده میکند.
هوش مصنوعی: صبر ماه بر تاریکی شب او را روشن نگه میدارد و صبر گل در کنار خار او را خوشبو نگه میدارد.
هوش مصنوعی: صبر شیر در میان سرگین و خون، آن را مایهٔ پرورش و جانبخشیِ بچهشتر کرده است؛ اشاره به آیهای که شیر را برآمده از میان سرگین و خون میداند.
هوش مصنوعی: صبر همهٔ پیامبران در برابر منکران، آنان را برگزیدهٔ خدا و صاحب بخت و دولت کرد.
هوش مصنوعی: هر کس را دیدی که جامهای سالم و درست دارد، بدان که آن را با صبر و کوشش به دست آورده است.
هوش مصنوعی: هر کس را برهنه و بیچیز دیدی، همین حال گواه بیصبری اوست.
هوش مصنوعی: هر کس هراسان و تنها و جانش پر از اندوه است، لابد با فریبکاری همنشین و همراه شده است.
هوش مصنوعی: اگر صبر میکردی و با یار وفادار انس میگرفتی، از جدایی او چنین ضربه و رنجی نمیخوردی.
هوش مصنوعی: در آن صورت خوی خود را با حق درمیآمیختی چنانکه عسل با شیر آمیخته میشود، و مانند ابراهیم میگفتی: غروبکنندگان را دوست ندارم.
هوش مصنوعی: پس ناگزیر تنها نمیماندی، چنانکه آتشی که کاروان رفته و آن را در راه جا گذاشته تنها میماند.
هوش مصنوعی: چون آدمی از بیصبری همنشین غیر خدا شد، در فراق آن همنشین پر از غم و بیبهره از خیر شد.
هوش مصنوعی: همنشینی و دوستی تو مانند زر ناب و خالص است؛ چرا آن را نزد خیانتکار به امانت میسپاری؟
هوش مصنوعی: با خدا انس و خو بگیر تا امانتهای تو از زوال و غروب و از تجاوز و سرکشی در امان بمانند.
هوش مصنوعی: با او خو بگیر که خود آفرینندهٔ خویهاست و خویهای پیامبران را پرورش داده است.
هوش مصنوعی: اگر یک بره به او بدهی، گلهای به تو بازمیگرداند؛ زیرا پرورندهٔ هر صفت و خصلتی خود پروردگار است.
هوش مصنوعی: تو بره را نزد گرگ به امانت میگذاری؛ گرگ و یوسف را همراه هم مکن.
هوش مصنوعی: اگر گرگ با تو حیلهگری و چاپلوسی روباهوار نشان دهد، باور مکن که از او خیری نمیرسد.
هوش مصنوعی: اگر نادان با تو همدلی نشان دهد، سرانجام از سر نادانی به تو زخم میزند.
هوش مصنوعی: نادان مانند کسی است که دو اندام جنسی دارد و دوجنسه است؛ کار هر دو اندام بیگمان از او آشکار میشود، یعنی دورو است و سرانجام هر دو چهرهاش پیدا میشود.
هوش مصنوعی: او اندام مردانهاش را از زنان پنهان میکند تا خود را خواهر و همجنس آنان بنمایاند.
هوش مصنوعی: و اندام زنانهاش را از مردان با دست پنهان میکند تا خود را همجنس مردان جلوه دهد.
هوش مصنوعی: خداوند دربارهٔ آن کسی که حقیقتش پنهان است گفت: بر بینی (خرطوم) او داغ و نشانی مینهیم (اشاره به آیهٔ «سنسمه علی الخرطوم»).
هوش مصنوعی: تا بینایان و اهل بصیرت ما فریب آن ناز و عشوهگرِ حیلهباز را نخورند و در دام و جوالِ نیرنگ او نیفتند.
هوش مصنوعی: خلاصه آنکه هر کس آلت مردی دارد، مرد به معنای واقعی نیست. اگر دانا هستی از نادان بترس و بپرهیز.
هوش مصنوعی: به اظهار دوستی نادانِ شیرینزبان کمتر گوش کن، زیرا مانند زهری کهنه و کشنده است.
هوش مصنوعی: نادان مانند مادری است که با مهربانی «جانم» و «نور چشمم» میگوید، ولی از این نوازش جز غم و حسرت چیزی بر تو افزوده نمیشود.
هوش مصنوعی: آن مادر پرخاشگر و بیپروا به پدر میگوید که بچهام از رفتن به مکتب بسیار لاغر و رنجور شده است.
هوش مصنوعی: و میگوید اگر این فرزند را از زن دیگری داشتی، اینهمه ستم و سختگیری بر او روا نمیداشتی.
هوش مصنوعی: و پدر پاسخ میدهد: اگر این بچه از کسی جز من بود، آن زن هم همین فشار و سختگیری را بر او روا میداشت؛ یعنی سختگیری از سر خیرخواهی است نه دشمنی.
هوش مصنوعی: هان، از این مادر و نیرنگ و فریب او بگریز؛ سیلی پدر از حلوای مادر بهتر است.
هوش مصنوعی: مادر نماد نفس است و پدر نماد عقل جوانمرد؛ راه عقل در آغاز سختی و تنگناست ولی در پایان گشایشهای فراوان دارد.
هوش مصنوعی: ای خدایی که عقلها را میبخشی، به فریاد ما برس؛ تا تو نخواهی هیچکس چیزی نمیخواهد.
هوش مصنوعی: هم خواستن و طلب از توست و هم آن خوبی و نیکی؛ ما چه هستیم؟ آغاز و پایان همه تویی.
هوش مصنوعی: هم گوینده تویی، هم شنونده تویی و هستیِ حقیقی تویی؛ ما با همهٔ این ظاهرسازیها و آراستگیها در حقیقت هیچ هستیم.
هوش مصنوعی: از این نسبت دادن همهچیز به خدا باید شوق به سجده و بندگی افزوده شود، نه اینکه آن را بهانهٔ تنبلی و جبر و سستی کنی.
هوش مصنوعی: جبر برای انسانهای کامل مانند پر و بالی برای پرواز است، ولی برای تنبلان زندان و بند است.
هوش مصنوعی: این جبر را مانند آب رود نیل بدان که برای مؤمن (بنیاسرائیل) آب بود و برای کافر (قبطیان) خون.
هوش مصنوعی: بال، بازها را به سوی شاه میبرد و بال، زاغها را به گورستان؛ یعنی یک چیز بسته به گیرندهاش اثر متفاوت دارد.
هوش مصنوعی: اکنون به شرح «عدم» و نیستی بازگرد که مانند پادزهر است، هرچند تو آن را زهر میپنداری.
هوش مصنوعی: ای همبندهٔ من، مانند آن غلامبچهٔ هندو باش و از محمودِ عدم و فنا نترس.
هوش مصنوعی: از هستیِ موهومی بترس که اکنون در آن گرفتاری؛ آن خیالی که در سر داری هیچ است و خود تو نیز هیچی.
هوش مصنوعی: هیچی بر هیچیِ دیگر عاشق شده است و نیستیای راهِ نیستیِ دیگر را زده و آن را فریفته است.
هوش مصنوعی: هنگامی که این خیالات از میان برخیزد، آن حقیقتی که به عقل در نمیآید بر تو آشکار میشود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲۰ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.