چون دقوقی آن قیامت را بدید
رحم او جوشید و اشک او دوید
گفت یا رب منگر اندر فعلشان
دستشان گیر ای شه نیکو نشان
خوش سلامتشان به ساحل باز بر
ای رسیده دست تو در بحر و بر
ای کریم و ای رحیم سرمدی
در گذار از بدسگالان این بدی
ای بداده رایگان صد چشم و گوش
بی ز رشوت بخش کرده عقل و هوش
پیش از استحقاق بخشیده عطا
دیده از ما جمله کفران و خطا
ای عظیم از ما گناهان عظیم
تو توانی عفو کردن در حریم
ما ز آز و حرص خود را سوختیم
وین دعا را هم ز تو آموختیم
حرمت آن که دعا آموختی
در چنین ظلمت چراغ افروختی
همچنین می‌رفت بر لفظش دعا
آن زمان چون مادران با وفا
اشک می‌رفت از دو چشمش و آن دعا
بی خود از وی می بر آمد بر سما
آن دعای بی خودان خود دیگرست
آن دعا زو نیست گفت داورست
آن دعا حق می‌کند چون او فناست
آن دعا و آن اجابت از خداست
واسطهٔ مخلوق نه اندر میان
بی‌خبر زان لابه کردن جسم و جان
بندگان حق رحیم و بردبار
خوی حق دارند در اصلاح کار
مهربان بی‌رشوتان یاری‌گران
در مقام سخت و در روز گران
هین بجو این قوم را ای مبتلا
هین غنیمت دارشان پیش از بلا
رست کشتی از دم آن پهلوان
واهل کشتی را به‌جَهد خود گمان
که مگر بازوی ایشان در حذر
بر هدف انداخت تیری از هنر
پا رهاند روبهان را در شکار
و آن ز دُم دانند روباهان غرار
عشقها با دُم خود بازند کین
می‌رهاند جان ما را در کمین
روبها پا را نگه دار از کلوخ
پا چو نبود دُم چه سود ای چشم‌شوخ
ما چو روباهان و پای ما کرام
می‌رهاندمان ز صدگون انتقام
حیلهٔ باریک ما چون دُم ماست
عشقها بازیم با دُم چپ و راست
دُم بجنبانیم ز استدلال و مکر
تا که حیران ماند از ما زید و بکر
طالب حیرانی خلقان شدیم
دستِ طمع اندر الوهیت زدیم
تا بافسون مالک دلها شویم
این نمی‌بینیم ما کاندر گویم
در گوی و در چهی ای قلتبان
دست وا دار از سبال دیگران
چون به بُستانی رسی زیبا و خوش
بعد از آن دامان خلقان گیر و کش
ای مقیم حبس چار و پنج و شش
نغز جایی دیگران را هم بکش
ای چو خربنده حریف کون خر
بوسه گاهی یافتی ما را ببر
چون ندادت بندگی دوست دست
میل شاهی از کجاات خاستست
در هوای آنک گویندت زهی
بسته‌ای در گردن جانت زهی
روبها این دم حیلت را بهل
وقف کن دل بر خداوندان دل
در پناه شیر، کم ناید کباب
روبها تو سوی جیفه کم شتاب
تو دلا منظور حق آنگه شوی
که چو جزوی سوی کل خود روی
حق همی‌گوید نظرمان در دلست
نیست بر صورت که آن آب و گلست
تو همی‌گویی مرا دل نیز هست
دل فراز عرش باشد نی به پست
در گِل تیره یقین هم آب هست
لیک زان آبت نشاید آب‌دست
زان که گر آبست مغلوب گِلست
پس دل خود را مگو کین هم دلست
آن دلی کز آسمانها برترست
آن دل ابدال یا پیغامبرست
پاک گشته آن ز گِل صافی شده
در فزونی آمده وافی شده
ترکِ گِل کرده سوی بحر آمده
رسته از زندانِ گِل بحری شده
آب ما محبوس گِل ماندست هین
بحر رحمت جذب کن ما را ز طین
بحر گوید من تورا در خود کِشم
لیک می‌لافی که من آب خوشم
لاف تو محروم می‌دارد تورا
ترک آن پنداشت کن در من درآ
آبِ گِل خواهد که در دریا رود
گِل گرفته پای آب و می‌کشد
گر رهاند پای خود از دست گل
گل بماند خشک و او شد مستقل
آن کشیدن چیست از گل آب را
جذب تو نقل و شراب ناب را
همچنین هر شهوتی اندر جهان
خواه مال و خواه جاه و خواه نان
هر یکی زینها تورا مستی کند
چون نیابی آن خمارت می‌زند
این خمارِ غم دلیلِ آن شدست
که بدان مفقود، مستی‌ات بُدست
جز به اندازهٔ ضرورت زین مگیر
تا نگردد غالب و بر تو امیر
سر کشیدی تو که من صاحب‌دلم
حاجتِ غیری ندارم واصلم
آنچنانک آب در گِل سر کشد
که منم آب و چرا جویم مدد
دل تو این آلوده را پنداشتی
لاجرم دل ز اهل دل برداشتی
خود روا داری که آن دل باشد این
کو بود در عشق شیر و انگبین
لطفِ شیر و انگبین عکس دلست
هر خوشی را آن خوش از دل حاصلست
پس بُوَد دل جوهر و عالم عرض
سایهٔ دل چون بود دل را غرض؟
آن دلی کو عاشق مالست و جاه
یا زبون این گِل و آب سیاه
یا خیالاتی که در ظلمات او
می‌پرستدشان برای گفت و گو
دل نباشد غیر آن دریای نور
دل نظرگاه خدا وانگاه کور
نه دل اندر صد هزاران خاص و عام
در یکی باشد کدامست آن کدام
ریزهٔ دل را بهل دل را بجو
تا شود آن ریزه چون کوهی ازو
دل محیطست اندرین خطهٔ وجود
زر همی‌افشاند از احسان و جود
از سلام حق سلامیها نثار
می‌کند بر اهل عالم اختیار
هر که را دامن درستست و مُعَد
آن نثار دل بر آنکس می‌رسد
دامن تو آن نیازست و حضور
هین منه در دامن آن سنگ فجور
تا ندرد دامنت زان سنگها
تا بدانی نقد را از رنگها
سنگ پُر کردی تو دامن از جهان
هم ز سنگ سیم و زر چون کودکان
از خیال سیم و زر چون زر نبود
دامن صدقت درید و غم فزود
کی نماید کودکان را سنگ، سنگ
تا نگیرد عقلْ دامنشان به چنگ
پیر، عقل آمد نه آن موی سپید
مو نمی‌گنجد درین بخت و امید
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر مولانا، دقوقی به شفاعت می‌پردازد و از خداوند می‌خواهد که بندگانش را از گناهانشان ببخشاید و به سلامت به ساحل نجات برساند. او از رحمت و کرم الهی یاد می‌کند و تأکید می‌کند که دعا باید از قلب و بدون خودخواهی باشد. دقوقی به سختی‌های زندگی و نیاز به مدد الهی اشاره می‌کند و می‌گوید که انسان‌ها در دورانی که در بلا هستند، باید یکدیگر را یاری کنند. همچنین مولانا به مضمون عشق و تمایلات دنیوی اشاره می‌کند و می‌گوید که باید از این تمایلات دور شویم و به سوی نور و دل‌دادگی واقعی برویم، زیرا اصل حقیقت در دل‌های پاک نهفته است. در نهایت، بحث دربارهٔ توجه به دامن پاکی در برابر دنیا و اجتناب از وسوسه‌ها به عنوان نکتهٔ پایانی طرح می‌شود.
هوش مصنوعی: دقوقی، وقتی قیامت را دید، احساس رحمتی در او پدید آمد و اشک‌هایش جاری شد.
ای پروردگار، به کارهای آنان نگاه نکن و دستشان را بگیر، ای پادشاه نیکو خصال.
هوش مصنوعی: خوشا حال آنان که به ساحل امن رسیده‌اند، ای پروردگار، دست تو در دریا و در زمین است.
هوش مصنوعی: ای خداوند بزرگ و بخشنده‌ای که همیشه و به طور دائمی رحمتت جاری است، از زشتی‌ها و بدی‌های بدسگالان (بدخواهانی که به مردم آسیب می‌زنند) بگذر و آنها را نادیده بگیر.
هوش مصنوعی: ای بخشنده‌ای که به صورت رایگان، صدها چشم و گوش به ما داده‌ای و بدون اینکه به چیزی نیاز داشته باشی، عقل و هوش را به ما عطا کرده‌ای.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه ما شایسته بخشش باشیم، خداوند به ما نعمت‌ها داده و به خاطر تمام کفرها و اشتباهات‌مان چشم‌پوشی کرده است.
هوش مصنوعی: ای بزرگ و عظیم، ما گناهان بزرگی انجام داده‌ایم، اما تو قدرت این را داری که در آغوش رحمتت ما را ببخشی.
هوش مصنوعی: ما به خاطر آز و حرص خودمان نابود شدیم، اما این دعا را از تو آموختیم.
هوش مصنوعی: نمی‌توان حرمت کسی که به ما دعا یاد داده را نادیده گرفت؛ زیرا او در این تاریکی مانند چراغی روشنی بخشیده است.
هوش مصنوعی: او نیز در آن لحظه دعا را با همان حالتی ادا می‌کرد که مادران مهربان و وفادار برای فرزندانشان دعا میکنند.
هوش مصنوعی: اشک از چشمانش می‌ریخت و دعا به‌طور ناخودآگاه و از عمق وجودش از او ساطع می‌شد.
هوش مصنوعی: دعای کسانی که از خود بی‌خود شده‌اند با دعای دیگران متفاوت است؛ این دعا به ذات خود وابسته نیست و از طرف خداوند است.
هوش مصنوعی: آن دعایی که از سوی بیخودان (مخلصان) برمی‌آید، حقیقتاً حق و مورد پذیرش خداوند است؛ زیرا این افراد خود را فارغ از خودخواهی و محبت به دنیا می‌دانند و این دعا و همچنین هر اجابتی که از آن ناشی می‌شود، به واسطهٔ خداوند است.
هوش مصنوعی: برای واسطه‌گیری میان خدا و بندگان، مخلوقی وجود ندارد که از درد و لابه‌ی انسان‌ها آگاه باشد، زیرا این تنها خداست که می‌داند چه در دل انسان می‌گذرد.
هوش مصنوعی: بندگان خداوند رحیم و بردبار هستند و وظیفه دارند در کارها به اصلاح و بهبود بپردازند.
هوش مصنوعی: افرادی که بدون چشم‌داشت و به‌طور محبت‌آمیز کمک میکنند، در اوضاع دشوار و روزهای سخت یاری‌رسان هستند.
هوش مصنوعی: ای مبتلا به درد و رنج، در جستجوی یاری این مردم باش و پیش از اینکه به مصیبت دچار شوند، از وجودشان بهره ببر.
هوش مصنوعی: کشتی را از خطر آن پهلوان نجات بده و اهل کشتی فکر کنند که این نجات به دلیل تلاش و کوشش خودشان بوده است.
هوش مصنوعی: شاید بازوی آنها، با احتیاط و دقت، تیر هنری را به هدف بزند.
هوش مصنوعی: پا (پای) را برای رهایی و نجات روباهان در هنگام شکار به کار می‌برند و این نجات را از دم آنان به شمار می‌آورند.
هوش مصنوعی: عشقها با استفاده از دُم خود، ترفندهایی به کار می‌برند که باعث می‌شود ما را در دام خود نگه دارند، زیرا این عشقها جان ما را در معرض خطرات قرار می‌دهند.
هوش مصنوعی: روباهان پا را از سنگ و کلوخ دور نگه‌دار، چرا که اگر دمی نداشته باشی، دردی نخواهی برد. ای چشم شوخ! این اشاره به این است که برای فرار از مشکلات و دردها، باید مانع از آسیب به خود باشی.
هوش مصنوعی: ما مانند روباهان هستیم و کسی مانند کرام (گربه‌سان) ما را از عذاب‌ها و انتقام‌های فراوان نجات می‌دهد.
هوش مصنوعی: حیله و ترفندهای ما مانند دمی است که در تیرگی و روشنی حرکت می‌کند. در عشق و روابط خود، ما با نرمش و زیرکی عمل می‌کنیم و می‌توانیم در دو سمت مختلف بازی کنیم.
هوش مصنوعی: با به دست آوردن سحر و تزویر، به شیوه‌ای پنهانی عمل می‌کنیم تا زید و بکر (دو شخصیت نمادین) از ما گیج و حیران بمانند.
هوش مصنوعی: ما به خاطر حیرت و سرگردانی مردم به دنبال جذب آنها هستیم و به طور آشکار به الوهیت (خدا) امیدواریم و به نوعی دست نیاز به سوی او دراز کرده‌ایم.
هوش مصنوعی: تا زمانی که مالکان دلها نشویم، نمی‌توانیم این را ببینیم که در سخن خود چه می‌گوییم.
هوش مصنوعی: اگر در جایی مثل میدان یا بازار و در حال خرید و فروش هستی، خودت را درگیر کارهای دیگران نکن و از رقابت با آنها پرهیز کن.
هوش مصنوعی: وقتی به باغی زیبا و خوشبو می‌رسی، بعد از آن دامان و دامن‌کشی مردم را بگیر و آنان را به سوی خود بکش.
هوش مصنوعی: ای کسی که در زندان (دنیا) می‌گذرانید، زمانی بی‌خبر از صحنه‌های زیبای زندگی هستید؛ حالا به روایتی دیگر افراد را هم به سمت این زیبایی‌ها دعوت کن.
هوش مصنوعی: ای کسی که مانند خر، زمانی در جهان و بزم زندگی مشکل کشیده‌ای، ما را به سوی خود ببر و به ما محبت کن.
هوش مصنوعی: وقتی که تو بندگی و خدمت به دوست را نشان نمی‌دهی، دست و نیّت بزرگ‌منشی و شان شاهی تو از کجا ناشی شده است؟
هوش مصنوعی: در این بیت به این نکته اشاره می‌شود که اگر در دل خود دعا یا خواسته‌ای به جانب خداوند بکنی، گویی که خود را به مسیر خاصی بسته‌ای که از آن راه خارج نمی‌شوی و از دست خدا فاصله می‌گیری. به عبارتی، باید توجه داشته باشی که در خواستن از خدا باید از وابستگی‌های مادی خود دور شوی.
هوش مصنوعی: روباه‌ها اینک به فریب و تدبیر مشغول‌اند، تو برای خداوندان دل، دلت را آماده کن و از این حیله‌ها رها شو.
هوش مصنوعی: اگر در پناه و حمایت شیر باشی، کمتر برای روباه‌ها (که نماد مکر و حیله‌اند) ناراحت کننده است و نیازی به شتاب به سمت چیزهای بی‌ارزش (جیفه) نخواهی داشت.
هوش مصنوعی: وقتی دل تو به حقیقت و هدف اصلی‌اش برسد، آن‌گاه می‌توانی به طور کامل به سوی کل و جمع نگری و جزئیات فرعی را رها کنی.
هوش مصنوعی: خداوند می‌گوید که توجه و نگاه ما به دل‌هاست، نه به ظاهر و شکل ظاهری که از خاک و آب تشکیل شده است.
هوش مصنوعی: تو می‌گویی که من دل هم دارم، اما آن دل باید شایسته باشد و در مقام بالایی مانند عرش قرار گیرد، نه در جاهای پایین و ناپسند.
هوش مصنوعی: در دل تاریکی و گِل، واقعاً آب وجود دارد، اما نمی‌شود به آن آبی که در دست است، اعتماد کرد یا به آن دل خوش کرد.
هوش مصنوعی: اگرچه دل انسان مانند آب است و می‌تواند زنده و شاداب باشد، اما وقتی در معرض غفلت و زشتی (گِل) قرار می‌گیرد، تحت تأثیر منفی آن قرار می‌گیرد. بنابراین نباید به خود بگوییم که دل ما خوب است در حالی که در جذب این زشتی‌ها غوطه‌ور هستیم.
هوش مصنوعی: دلی که به مراتب بالاتر از آسمان‌هاست، همان دلِ ابدال (افرادی که در معنویت به مقام‌های عالی رسیده‌اند) یا دل پیغامبر (پیام رسان وحی و الهام) است.
هوش مصنوعی: دل پاک شده از غبار گناه، به صفا و purity رسیده و در کمال و فراوانی افزایش یافته است.
هوش مصنوعی: کسی که از خاک و گِل دست کشیده و به دریا آمده، از قید و بند خاک آزاد شده و به حیات و زندگی دریایی پیوسته است.
هوش مصنوعی: آب ما در گِل محصور شده است. ای دریاى رحمت، ما را از این گِل جذب کن.
هوش مصنوعی: در این بیت، دریا (بحر) می‌گوید که من تو را در خود جای می‌دهم، اما تو از روی خودبینی و ادعا می‌گویی که من آب شیرینی هستم. این تضاد میان دعوت متن و خود بزرگ‌بینی گوینده را نشان می‌دهد.
هوش مصنوعی: برخی از افراد به خود می‌بالند و از خود تصنعی می‌سازند، اما این خودستایی مانع از آن می‌شود که به حقیقت و عمق وجودشان دست یابند؛ بنابراین باید از این خودبزرگ‌بینی دست بکشند و به درون خود راه یابند.
هوش مصنوعی: اگر گلی بخواهد به دریا برود، باید از میان آب بگذرد، اما گِل پاهایش را گرفته و او را عقب می‌کشد.
هوش مصنوعی: اگر پای انسان از گل رها شود، گل به حال خود خشک می‌ماند و دیگر تحت تأثیر او نخواهد بود و مستقل می‌شود.
هوش مصنوعی: عمل کشیدن آب از گل (آبکشیدن) به معنای جذب کردن و استقبال از چیزهای خوب و خالص مثل شراب ناب است. در اینجا به انتقال و کسب نعمت‌ها و لذت‌های خاص اشاره دارد.
هوش مصنوعی: تمام شهوت‌ها و خواسته‌های انسان در دنیا وجود دارد، چه این خواسته‌ها مالی باشد، چه مقام و رتبه اجتماعی، یا حتی نان و خوراک.
هوش مصنوعی: هر یک از این خواهش‌ها و هوسها تو را مست و غرق شوق می‌کند، اما زمانی که آنچه را می‌خواهی پیدا نکردی، حال خوش و نشاطت از بین می‌رود.
هوش مصنوعی: غم و اندوهی که بر تو غلبه کرده، دلیلی است که تو را از آن حالت مستی و سرخوشی دور کرده است.
هوش مصنوعی: به جز به اندازهٔ لازم و ضروری از این حال و احساس غم و مستی نگیر، که مبادا این احساس بر تو غلبه کند و بر تو تسلط یابد.
هوش مصنوعی: تو به مقام بلندی رسیده‌ای و چون شخصی دنبال کسی نیستم که از او چیزی بخواهم، بلکه فقط به تو وابسته‌ام و به جز تو خواسته‌ای ندارم.
هوش مصنوعی: من مانند آبی هستم که در گِل سر می‌کشد، پس چرا باید کمک دیگری را بجویم؟ این بیان نشان‌دهندهٔ خودکفا بودن و وابسته نبودن به دیگران است.
هوش مصنوعی: تو دل خود را به چیزهای آلوده و ناپاک نسبت داده‌ای، بنابراین از دل‌های واقعی و اهل دل فاصله گرفته‌ای.
هوش مصنوعی: تو اینجا به خود اجازه می‌دهی که دلت را همان‌گونه که هست، در نظر بگیری، در حالی که آن دل، متعلق به کسی است که در عشق محبت و شیرینی را درکی کرده است.
هوش مصنوعی: لطف و نیکی شیر و انگبین نشان‌دهندهٔ حالت خوب دل است و هر شادی‌ای که وجود دارد، از دل نشأت می‌گیرد.
هوش مصنوعی: از این بیت برداشت می‌شود که دل، خود جوهری باارزش است و عالم، چیزی موقتی و چون سایه‌ای دور از واقعیت است. اما اینجا سوال مطرح می‌شود که هدف دل چه می‌تواند باشد، در حالی که عالم فقط یک تصویر یا سایه از دل است.
هوش مصنوعی: دل که فقط عاشق مال و مقام است، در واقع مایهٔ خفت و ذلتش همین گِل و آب سیاه (دنیا) است.
هوش مصنوعی: انسان‌هایی که در تاریکی‌های وجود خود، به خیال‌ها و اوهام خود وابسته‌اند و آنها را worship میکنند، در واقع در حال گفت‌وگو با این خیالات هستند.
هوش مصنوعی: دل انسان جز دریای نور نیست و آن، محل توجه خداست و وقتی انسان از این حقیقت غافل باشد، همچون فردی کور است که نمی‌بیند.
هوش مصنوعی: دل در میان انبوهی از مردم و ویژگی‌ها، یکی است. حالا باید بپرسیم آن یکدل چیست و کدام یک از دل‌هاست.
هوش مصنوعی: دل را ریزه و کوچک (ناباقی) میدان، اما به‌دنبال دل بروید تا آن ریزه نیز به بزرگی کوه تبدیل شود.
هوش مصنوعی: دل در این جهان وجود، فراگیر است و از رحمت و نیکی خدای متعال، مانند طلا که گرانبهاست، پخش می‌کند.
هوش مصنوعی: خداوند از برکت سلام خود، سلام‌هایی به اهل عالم می‌دهد که بر اساس اراده و اختیار آنهاست.
هوش مصنوعی: هر کس که دامنش پاک و درست باشد، دل الهی بر او نثار می‌شود و محبت و رحمت به او می‌رسد.
هوش مصنوعی: وجود تو همانند دامن است که نیازهای انسان را در بر می‌گیرد؛ بنابراین، در دامن (حضور) آن سنگ درشت و ناپسند نرو، چرا که این چیزها باعث آزار و ضرر خواهد شد.
هوش مصنوعی: هرگاه دامنت از آن سنگها آسیبی نبیند، می‌توانی تفاوت واقعیات را از ظواهر تشخیص دهی.
هوش مصنوعی: تو دامن خود را از مشغله‌های دنیوی پر کرده‌ای، مانند کودکان که از سنگ و زیورآلات بازی میکنند، در حالی که ارزش واقعی آنها را درک نمی‌کنند.
هوش مصنوعی: هیچ‌گاه خیالِ طلا و نقره به حقیقت نمی‌رسد؛ تو تنها به خاطر این آرزو، جیب صداقت خود را پاره کردی و بر غم‌های خود افزودی.
هوش مصنوعی: هیچ کس نمی‌تواند کودکان را با سنگ بزند، چرا که این کار باعث می‌شود عقل آنها به دام بیفتد و از حرکت باز بمانند.
هوش مصنوعی: عقل (در فهم و دانایی) به سن و سال و موی سپید مربوط نیست؛ بلکه باید با بهره‌گیری از آن به استقبال بخت و امید رفت.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۱۰ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.