بخش ۷۶ - فوت شدن دزد به آواز دادن آن شخص صاحبخانه را که نزدیک آمده بود که دزد را دریابد و بگیرد
این بدان ماند که شخصی دزد دید
در وثاق اندر پی او میدوید
تا دو سه میدان دوید اندر پیش
تا در افکند آن تعب اندر خویش
اندر آن حمله که نزدیک آمدش
تا بدو اندر جهد در یابدش
دزد دیگر بانگ کردش که بیا
تا ببینی این علامات بلا
زود باش و باز گرد ای مرد کار
تا ببینی حال اینجا زار زار
گفت باشد کان طرف دزدی بود
گر نگردم زود این بر من رود
در زن و فرزند من دستی زند
بستن این دزد سودم کی کند
این مسلمان از کرم میخواندم
گر نگردم زود پیش آید ندم
بر امید شفقت آن نیکخواه
دزد را بگذاشت باز آمد به راه
گفت ای یار نکو احوال چیست
این فغان و بانگ تو از دست کیست
گفت اینک بین نشان پای دزد
این طرف رفتست دزد زنبمزد
نک نشان پای دزد قلتبان
در پی او رو بدین نقش و نشان
گفت ای ابله چه میگویی مرا
من گرفته بودم آخر مر ورا
دزد را از بانگ تو بگذاشتم
من تو خر را آدمی پنداشتم
این چه ژاژست و چه هرزه ای فلان
من حقیقت یافتم چه بود نشان
گفت من از حق نشانت میدهم
این نشانست از حقیقت آگهم
گفت طراری تو یا خود ابلهی
بلک تو دزدی و زین حال آگهی
خصم خود را میکشیدم من کشان
تو رهانیدی ورا کاینک نشان
تو جهتگو من برونم از جهات
در وصال آیات کو یا بینات
صنع بیند مرد محجوب از صفات
در صفات آنست کو گم کرد ذات
واصلان چون غرق ذاتاند ای پسر
کی کنند اندر صفات او نظر
چونک اندر قعر جو باشد سرت
کی به رنگ آب افتد منظرت
ور به رنگ آب باز آیی ز قعر
پس پلاسی بستدی دادی تو شعر
طاعت عامه گناه خاصگان
وصلت عامه حجاب خاص دان
مر وزیری را کند شه محتسب
شه عدو او بود نبود محب
هم گناهی کرده باشد آن وزیر
بی سبب نبود تغیر ناگزیر
آنک ز اول محتسب بد خود ورا
بخت و روزی آن بدست از ابتدا
لیک آنک اول وزیر شه بدست
محتسب کردن سبب فعل بدست
چون تو را شه ز آستانه پیش خواند
باز سوی آستانه باز راند
تو یقین میدان که جرمی کردهای
جبر را از جهل پیش آوردهای
که مرا روزی و قسمت این بدست
پس چرا دی بودت آن دولت به دست
قسمت خود خود بریدی تو ز جهل
قسمت خود را فزاید مرد اهل



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: مولانا داستان صاحبخانهای را میآورد که دزدی را تا نزدیکِ گرفتن دنبال کرد، اما دزدی دیگر با فریاد او را بازگرداند تا جای پای دزد را نشانش دهد و چنین دزد اصلی گریخت. از این قصه نتیجه میگیرد که کسی که به حقیقت و وصال رسیده نباید به نشانه و صفات سرگرم شود، و طاعت عامه برای خاصان گناه است. سپس با مثال وزیری که شاه او را محتسب میکند نشان میدهد که سقوط از مقام قرب نتیجهٔ گناه خود انسان است، نه جبر و قسمت.
هوش مصنوعی: این حال (فریب خوردن و از دست دادن مقصود) به داستان کسی میماند که دزدی را در خانهاش دید و به دنبال او دوید.
هوش مصنوعی: صاحبخانه تا دو سه میدان پشت سر دزد دوید، چنانکه خود را به رنج و خستگی انداخت.
هوش مصنوعی: در همان یورش که به دزد نزدیک شده بود و میخواست بر او بجهد و او را بگیرد،
هوش مصنوعی: دزدی دیگر او را صدا زد که بیا و این نشانههای بلا و خطر را ببین.
هوش مصنوعی: گفت: ای مرد کاردان، زود برگرد تا ببینی اینجا چه حال زار و بدی است.
هوش مصنوعی: صاحبخانه با خود گفت: شاید در آن سو هم دزدی باشد و اگر زود برنگردم، این زیان بر من وارد شود.
هوش مصنوعی: ممکن است آن دزد به زن و فرزندم دستدرازی کند؛ آنگاه گرفتن این دزد چه سودی برایم دارد؟
هوش مصنوعی: این مسلمان از روی بزرگواری و خیرخواهی مرا میخواند؛ اگر زود برنگردم پشیمانی به بار میآید.
هوش مصنوعی: پس به امید مهربانی آن بهظاهر خیرخواه، دزد را رها کرد و برگشت.
هوش مصنوعی: گفت: ای دوست نیکو، چه شده است؟ این فریاد و نالهات از دست کیست؟
هوش مصنوعی: آن مرد گفت: اینک جای پای دزد را ببین؛ آن دزد پست و بیغیرت از این طرف رفته است.
هوش مصنوعی: این است جای پای آن دزد بیآبرو؛ با همین نشانهها به دنبالش برو.
هوش مصنوعی: صاحبخانه گفت: ای نادان، این چه سخنی است که به من میگویی؟ من که خود او را گرفته بودم!
هوش مصنوعی: به خاطر فریاد تو دزد را رها کردم؛ من تو را که خری، آدم پنداشته بودم.
هوش مصنوعی: این چه یاوه و بیهودهگویی است ای فلانی؟ من خود حقیقت (یعنی خود دزد) را یافته بودم، نشانه به چه کارم میآید؟
هوش مصنوعی: آن مرد گفت: من از حقیقت به تو نشان میدهم؛ این نشانه است و من از حقیقت آگاهم.
هوش مصنوعی: صاحبخانه گفت: یا تو حیلهگر و جیببُری یا نادانی؛ بلکه خودت دزدی و از ماجرا خبر داری.
هوش مصنوعی: من دشمنم را کشانکشان با خود میبردم و تو با گفتن «اینک نشان» او را رهانیدی.
هوش مصنوعی: تو از جهت و نشانی سخن میگویی، اما من از جهتها بیرونم؛ در حال وصال، نشانه و دلیل روشن چه جایی دارد؟ (اشاره به اینکه واصل به حق نیازی به دلیل و نشانه ندارد.)
هوش مصنوعی: کسی که از صفات حق در پرده مانده تنها آفرینش و صنع را میبیند؛ و کسی که در صفات مانده است، همان است که ذات را گم کرده.
هوش مصنوعی: ای پسر، واصلان چون غرق در ذات حقاند، کی به صفات او نگاه میکنند؟
هوش مصنوعی: وقتی سرت در ته جوی فرو رفته است، کی چشمت به رنگ آب میافتد؟
هوش مصنوعی: و اگر از ژرفای آب به سوی رنگ آب برگردی، گویی پارچهٔ نرم را دادهای و گلیم زبر گرفتهای؛ یعنی معاملهای زیانبار کردهای.
هوش مصنوعی: بدان که طاعتی که برای عامهٔ مردم کمال است، برای خاصان گناه است؛ و آنچه برای عامه وصال شمرده میشود، برای خاصان حجاب است.
هوش مصنوعی: اگر شاه وزیری را از مقامش پایین آورد و مأمور بازار (محتسب) کند، این نشان دشمنی شاه با اوست نه دوستی.
هوش مصنوعی: حتماً آن وزیر گناهی کرده است؛ چنین تغییری بیسبب نیست.
هوش مصنوعی: اما کسی که از آغاز محتسب بوده، بخت و روزیاش از ابتدا همان بوده است.
هوش مصنوعی: ولی کسی که نخست وزیر شاه بوده، محتسب شدنش به سبب کار زشتی است که کرده.
هوش مصنوعی: اگر شاه تو را از آستانه به نزد خود خواند و سپس دوباره به آستانه بازگرداند،
هوش مصنوعی: یقین بدان که گناهی کردهای، و از سر نادانی بهانهٔ جبر را پیش کشیدهای.
هوش مصنوعی: که میگویی روزی و قسمت من همین بوده؛ پس چرا دیروز آن دولت و مقام را در دست داشتی؟
هوش مصنوعی: تو خود از روی نادانی قسمت خویش را بریدی، در حالی که انسان شایسته قسمت خود را افزون میکند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.