قصهٔ شاه و امیران و حسد
بر غلام خاص و سلطان خرد
دور ماند از جر جرار کلام
باز باید گشت و کرد آن را تمام
باغبان ملک با اقبال و بخت
چون درختی را نداند از درخت
آن درختی را که تلخ و رد بود
و آن درختی که یکش هفصد بود
کی برابر دارد اندر تربیت
چون ببیندشان به چشم عاقبت
کان درختان را نهایت چیست بر
گرچه یکسانند این دم در نظر
شیخ کو ینظر بنور الله شد
از نهایت وز نخست آگاه شد
چشم آخُربین ببست از بهر حق
چشم آخِربین گشاد اندر سبق
آن حسودان بد درختان بوده‌اند
تلخ گوهر شوربختان بوده‌اند
از حسد جوشان و کف می‌ریختند
در نهانی مکر می‌انگیختند
تا غلام خاص را گردن زنند
بیخ او را از زمانه بر کنند
چون شود فانی چو جانش شاه بود
بیخ او در عصمت الله بود
شاه از آن اسرار واقف آمده
همچو بوبکر ربابی تن زده
در تماشای دل بدگوهران
می‌زدی خنبک بر آن کوزه‌گران
مکر می‌سازند قومی حیله‌مند
تا که شه را در فقاعی در کنند
پادشاهی بس عظیمی بی کران
در فقاعی کی بگنجد ای خران
از برای شاه دامی دوختند
آخر این تدبیر ازو آموختند
نحس شاگردی که با استاد خویش
همسری آغازد و آید به پیش
با کدام استاد استاد جهان
پیش او یکسان هویدا و نهان
چشم او ینظر بنور الله شده
پرده‌های جهل را خارق بده
از دل سوراخ چون کهنه گلیم
پرده‌ای بندد به پیش آن حکیم
پرده میخندد برو با صد دهان
هر دهانی گشته اشکافی بر آن
گوید آن استاد مر شاگرد را
ای کم از سگ نیستت با من وفا
خود مرا استا مگیر آهن‌گسل
همچو خود شاگرد گیر و کوردل
نه از منت یاریست در جان و روان
بی منت آبی نمی‌گردد روان
پس دل من کارگاه بخت تست
چه شکنی این کارگاه ای نادرست
گوییش پنهان زنم آتش‌زنه
نی به قلب از قلب باشد روزنه
آخر از روزن ببیند فکر تو
دل گواهیی دهد زین ذکر تو
گیر در رویت نمالد از کرم
هرچه گویی خندد و گوید نعم
او نمی‌خندد ز ذوق مالشت
او همی‌خندد بر آن اسگالشت
پس خداعی را خداعی شد جزا
کاسه زن کوزه بخور اینک سزا
گر بدی با تو ورا خندهٔ رضا
صد هزاران گل شکفتی مر ترا
چون دل او در رضا آرد عمل
آفتابی دان که آید در حمل
زو بخندد هم نهار و هم بهار
در هم آمیزد شکوفه و سبزه‌زار
صد هزاران بلبل و قمری نوا
افکنند اندر جهان بینوا
چونک برگ روح خود زرد و سیاه
می‌ببینی چون ندانی خشم شاه
آفتاب شاه در برج عتاب
می‌کند روها سیه همچون کتاب
آن عطارد را ورقها جان ماست
آن سپیدی و آن سیه میزان ماست
باز منشوری نویسد سرخ و سبز
تا رهند ارواح از سودا و عجز
سرخ و سبز افتاد نسخ نوبهار
چون خط قوس و قزح در اعتبار
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به داستانی از حسد و توطئه افرادی علیه یک غلام خاص و محبوب شاه می‌پردازد. این حسودان سعی دارند با مکر و حیله، غلام را از مقامش ساقط کنند و او را از بین ببرند، غافل از اینکه شاه از تدبیرهای آنها باخبر است. در این میان، اشاره‌های عمیق به طبیعت انسان و حقیقت حکمت و علم از طریق شخصیت‌های مختلف می‌شود. مولانا با نمادهایی همچون درختان تلخ و شیرین، ضمن تأکید بر درک بصیرت و عمق بصیرت معنوی، تمام این وقایع را به نوعی علل و نتایج حسد و نیرنگ پیوند می‌زند. در نهایت، شاعر به تأثیرات مثبت و منفی این توطئه‌ها در زندگی انسان‌ها و رابطه آنها با خداوند می‌پردازد.
هوش مصنوعی: این بیت به قصه‌ای اشاره دارد که در آن شاه و امیران به غلام خاص و همچنین حکمت و خرد سلطان حسد می‌ورزند.
هوش مصنوعی: باید از حواشی و بحث‌های غیرضروری دور شد و دوباره به موضوع اصلی بازگشت و آن را به پایان رساند.
هوش مصنوعی: باغبان که نمایندهٔ ملک و بخت است، وقتی درختی را نمی‌شناسد، مثل این است که درختی با خصوصیات مختلف و خاص برای او بی‌ارزش است.
هوش مصنوعی: در این بیت به مقابلۀ دو درخت اشاره می‌شود؛ یکی درختی که تلخ و بی‌ثمر است و دیگری درختی که میوه‌اش فراوان و با ارزش است. این تفاوت درثمر‌دهی درختان می‌تواند نماد تفاوت‌ها و انتخاب‌های زندگی باشد.
هوش مصنوعی: کسی که در تربیت و پرورش استعدادهای انسان‌ها دقت می‌کند، وقتی عاقبت کار آنها را می‌بیند، چگونه می‌تواند آنها را با هم برابر ببیند؟
هوش مصنوعی: درختان هرچند در ظاهر یکسان به نظر می‌رسند، اما در نهایت به نتیجه و مقصد متفاوتی خواهند رسید.
هوش مصنوعی: هر کسی که به نور خدا نگاه کند، از نهایت و اول امر آگاه می‌شود و به حقیقت‌ها پی می‌برد.
هوش مصنوعی: چشم آخر بین (مورخی) خود را برای رسیدن به حق بست و به جای آن، چشم حقیقت‌بین را گشود تا جلوتر از دیگران برود.
هوش مصنوعی: حسودان مانند درختان بدی هستند که میوه تلخ دارند و از شانس بد خود رنج می‌برند.
هوش مصنوعی: حسودان به طور نهان از شدت حسد، جوش و خروش زیادی داشتند و در خفا نقشه و مکر می‌کشیدند.
هوش مصنوعی: برای اینکه غلام خاص را به قتل برسانند، ریشه و اساس او را از دنیای زمانه قطع می‌کنند.
هوش مصنوعی: وقتی که این غلام خاص از بین برود، مانند جان او را به شاهی تشبیه می‌کند که ریشه‌اش در لطف و حفاظت خداوند قرار دارد.
هوش مصنوعی: شاه به آن اسرار آگاه شده است، مانند ابو بکر ربابی که به هنر و مهارت خاصی در نواختن ساز پرداخته و در این راه حرفه‌ای شده است.
هوش مصنوعی: تو در تماشای دل‌های سنگ‌دل و بدجنس، بر کوزه‌گران که ظروف سفالی می‌سازند، خنبک (آلهٔ موسیقی) می‌زدی.
هوش مصنوعی: گروهی از حیله‌گران نقشه می‌کشند تا پادشاه را در چیزی بیهوده و کم‌ارزش غرق کنند.
هوش مصنوعی: پادشاهی بسیار بزرگ و وسیع است که در یک حوض کوچک نمی‌گنجید، ای خرها!
هوش مصنوعی: برای شاه دامی آماده کردند و این تدبیر را از او (پادشاه) آموختند.
هوش مصنوعی: نفرین بر شاگردی که با استادش هم‌پیمان شود و به او برتری جست.
هوش مصنوعی: هیچ استادی در جهان نمی‌تواند مانند او (غلام خاص) باشد، چون او از نظر ظاهری و باطنی به اوج کمال رسیده است.
هوش مصنوعی: چشم او (مقصود مولانا است) با نور خداوند به حقیقت‌ها می‌نگرد و پرده‌های نادانی را کنار می‌زند.
هوش مصنوعی: از دل سوراخ (یعنی میان دعاوی و خواسته‌های باطلی که مانند سوراخ است) مانند کهنه گلیم (که دیگر استفاده‌ای ندارد) پرده‌ای برای آن حکیم (که معرفت و بصیرت دارد) می‌زند، یعنی خود را نادان نشان می‌دهد و نمی‌تواند به حقیقت دست یابد.
هوش مصنوعی: پرده به‌گونه‌ای خندناک و با صداهای مختلف صحبت می‌کند و هر دهان به نوعی بر آن تأثیر می‌گذارد و آن را شکافته است.
هوش مصنوعی: استاد به شاگرد می‌گوید که وفاداری تو از وفاداری یک سگ کمتر نیست.
هوش مصنوعی: به من نگویید استاد، زیرا من نیز مانند شما شاگرد و ناتوان هستم. بهتر است به دنبال افرادی باشید که از خودتان کم‌هوش‌تر هستند.
هوش مصنوعی: یاری و کمک تنها از روی منت و بخشش نیست، بلکه در روح و روان انسان باید به‌طور واقعی و بدون انتظار پاداش باشد. مانند آبی که بدون تلاش و زحمت به وجود نمی‌آید، روح نیز بدون حقیقت و خلوص زنده نمی‌ماند.
هوش مصنوعی: دل من محل و کارگاه سرنوشت توست، چرا این کارگاه نادرست را خراب می‌کنی؟
هوش مصنوعی: سخنانم را پنهان می‌کنم و مانند چشمه‌ای که آتش برافروزد، به دل خود می‌زنم، زیرا روزنه‌ای که به قلب می‌رسد، از دل سرچشمه می‌گیرد.
هوش مصنوعی: در نهایت، از پنجرهٔ دل، افکار تو دیده می‌شود و دل به خاطر یاد تو شهادتی می‌دهد.
هوش مصنوعی: هرگز بر چهره‌ات از روی نیکی و مهربانی نمالد، بلکه هر چه بگویی او فقط میخندد و می‌گوید بله.
هوش مصنوعی: او از خوشحالی و شوق به نوازش تو نمی‌خندد، بلکه بر روی آن سگ (که به او حسادت می‌کند) میخندد.
هوش مصنوعی: پس خداوند هم به خدعه و فریب پاداش می‌دهد؛ مثل این که کاسه‌زن (کسی که فقط کاسه می‌زند) سزاوار خوردن کوزه (چیزی که از آن آب می‌نوشند) است.
هوش مصنوعی: اگر کسی به تو بدی کند و تو با لبخند و رضایت به او پاسخ دهی، هزاران گل در دل تو شکوفا می‌شود.
هوش مصنوعی: هرگاه دل کسی به رضا و خوشنودی بسپارد و عملش بر اساس این راضی بودن باشد، نشانه‌ای از نور و روشنایی در وجود او پدیدار می‌شود که به مانند خورشید در آغوش مهر و محبت می‌آید.
هوش مصنوعی: او (شخصی که در ابتدا به او اشاره شده) به شادی و سرزندگی می‌پردازد، به طوری که در طول روز و شب، شکوفه‌ها و چمن‌ها با هم ترکیب می‌شوند و زیبایی به وجود می‌آورند.
هوش مصنوعی: صدها هزار بلبل و قمری (پرنده‌هایی خوش‌آوایی) در سراسر جهان آوازهایی زیبا می‌خوانند، در حالی که خودشان در رنج و بی‌صدا هستند.
هوش مصنوعی: وقتی که حالت روحیات زرد و سیاه است و نمی‌دانی چرا خشم شاه به تو می‌خورد، به این معناست که به دلیل درون ناخوشایندت، به پریشانی مبتلا شده‌ای.
هوش مصنوعی: آفتاب شاه (خشم و قدرت پادشاه) در وضعیتی نامطلوب (برج عتاب) باعث می‌شود که چهره‌ها و روح‌ها تیره و سیاه شوند، مانند نوشته‌هایی که در کتاب دیده می‌شود.
هوش مصنوعی: عطارد (سیاره‌ای در منظومه شمسی) در اینجا تشبیه به ورق‌های کتابی است که جان ما را نشان می‌دهد. سفیدی و سیاهی به عنوان معیاری برای قضاوت درباره ماست، یعنی شخصیت و رفتار ما را وامی‌نماید.
هوش مصنوعی: نویسنده‌ای دیگر (عطارد) به نوشتن به رنگ‌های سرخ و سبز ادامه می‌دهد تا ارواح (روح‌های مردم) از اندوه و ناتوانی رهایی یابند.
هوش مصنوعی: رنگ‌های سرخ و سبز در بهار به شکل نوشته‌هایی بر زمین می‌افتند، مانند رنگ‌های قوس قزح که اعتبار و زیبایی خاصی دارند.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.