بخل قفلیست بر خزینه شاه
تا کند دست شاه ازان کوتاه
قفل بگشا که دست کوتاهی
نیست لایق به منصب شاهی
دل شه کز خزینه اش هوس است
دولت شاهیش خزینه بس است
تا بود شاه شاه بی خم و پیچ
زانکه باید نیایدش کم هیچ
ور بماند ازان معاذالله
که تواند خزینه داشت نگه
بخل نخلیست دخل آن همه خار
خار آن جان خستگان آزار
گر به خرمای او بری دندان
هست دندان شکن تر از سندان
فی المثل گر فشاندش مریم
زان نریزد به غیر سنگ ستم
بخل نخلیست نوش او همه نیش
جگر خستگان ز نیشش ریش
گر بیالایدت به شهد انگشت
سازدت خم ز بار منت پشت
به حیل بر در بخیل مرو
به عزیزی او ذلیل مشو
که به سوی کریم فخر شعار
آن ذلیلی کند دلیلی عار
عار اگر می کشی از آنان کش
که بود فخر و عار از آنان خوش
نه بر ابروی آن گروه گره
نه پر آژنگ رویشان چو زره
بدهند و ز شرم داده خویش
از فقیران سرافکنند به پیش
نه که هر جا ز خاصه و عامه
از لئیمی کنند هنگامه
لطف و احسان خود شمار کنند
گردنت را به زیر بار کنند
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر به تمسخر بخل و خساست میپردازد و بر لزوم سخاوت و generosity، به ویژه از سوی حاکمان تأکید دارد. شاعر معتقد است بخل همچون قفلی است که دست پادشاه را از ثروت خود کوتاه میکند و این عمل شایسته مقام او نیست. او به قدرت و شایستگی سلطنت اشاره میکند و میگوید که یک پادشاه باید از خزانهاش بهرهمند باشد و نباید دچار بخل شود.
شاعر بخل را با نخل مقایسه کرده و میگوید که مانند برنج نخل تنها نیش و آزار به همراه دارد و به هیچ وجه از نعمتها و شیرینیها نمیکاهد. او هشدار میدهد که نزدیک شدن به بخیلان و ذلیل شدن در برابر آنها ناپسند است، زیرا عزت و کرامت انسانها باید محفوظ بماند. سرانجام، شاعر به این نتیجه میرسد که باید از کمک به دیگران و صداقت دوری نکرد و همگان باید به یکدیگر مهر و محبت بورزند.
هوش مصنوعی: بخل مانند قفلی بر گنجینهی پادشاه است که دست او را از آن کوتاه میکند.
هوش مصنوعی: در این شعر، به گوشزدن به کسی اشاره میشود که برای رسیدن به مقام و موقعیتی بلند؛ باید موانع را از سر راه بردارد. به این معناست که برای دستیابی به مقامهای بزرگ، نباید از تلاش و کوشش دست برداشت و باید از قفلها و موانع عبور کرد.
هوش مصنوعی: دل شاهزادهای که از خزانهاش خواستهها و آرزوهای زیادی دارد، به خاطر همین آرزوها و خواستهها به اندازهی کافی از ثروت و امکانات برخوردار است.
هوش مصنوعی: تا زمانی که شاه وجود داشته باشد و حکمرانی بدون مشکل و ناعدالتی باشد، نباید از او چیزی کم شود.
هوش مصنوعی: اگر به جزایر معاذالله (پناهگاهها) اشاره کنیم، میتوان گفت که کسی نمیتواند خزانهای از آنچه در دل دارد، حفظ و نگهداری کند.
هوش مصنوعی: بخل مانند درختی است که همه جا را با خارهایش پوشانده و جان کسانی را که خستهاند، آزار میدهد.
هوش مصنوعی: اگر به خرمای او دندان بزنی، همچون دندانشکن ترین چیزها خواهد بود، حتی بیشتر از سنگینی سندان.
هوش مصنوعی: به عنوان مثال، اگر مریم چیزی را پرتاب کند، تنها سنگ ستم به زمین میافتد.
هوش مصنوعی: بخل شبیه به درختی است که هیچ میوهای نمیدهد و فقط زهرش به دل خستهدلها میرسد و آنها را آزار میدهد.
هوش مصنوعی: اگر کسی تو را به شیرینی زندگی بخواند، باید با کمال میل و بدون هیچ فشاری بارِ محبت و کمک او را بر دوش بکشی.
هوش مصنوعی: به آن کسی که بخشنده نیست، با حقه و نیرنگ نرو و خود را کوچک و ذلیل نکن.
هوش مصنوعی: شخصی که به سوی بخشنده حرکت میکند، نشانهی ناتوانی و ذلت خود را به نمایش میگذارد.
هوش مصنوعی: اگر عیب و نکوهشی از کسانی برداشت میکنی، از آن کسانی بکش که خودشان فخر و افتخار به تو میآورند.
هوش مصنوعی: نه بر ابروهای آن گروه اثری از چین و چروک است و نه چهرهشان مانند زره زبر و خشن به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: افرادی که به فقیران کمک میکنند، از روی شرم و نگرانی از وضعیت خودشان این کار را انجام میدهند و در واقع با این کار خود را در برابر فقیران کوچک میکنند.
هوش مصنوعی: نه اینکه هر جا به خاطر افراد پست و بیمایه هیاهو و جنجال به پا میشود.
هوش مصنوعی: با مهربانی و نیکی خود، دیگران تو را میشناسند و به همین دلیل، گاهی ممکن است از تو انتظار داشته باشند که زیر بار سختیها و مسئولیتها بروی.
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.