قصیدهٔ شمارهٔ ۱۰۸ - در تهنیت عید نوروز و مدح شاهنشاه فیروز محمدشاه غازی طابالله ثراه گوید
در شب عید آن سمن عذار سمنبر
با دو غلام سیه درآمدم از در
هر دو غلامش به نام عنبر و ریحان
یعنی زلف سیاه و خط معنبر
هر دو رخش یک حدیقه لاله حمرا
هر دو لبش یک قنینه بادهٔ احمر
ترک ختا شوخ چین نگار سمرقند
ماه ختن شاه روم شاهد کشمر
جستم و بوییدمش دو دستهٔ سنبل
رفتم و بوسیدمش دو بستهٔ شکر
گفت مگر روزه باشدت به شب عید
کت نبود راح روحبخش به ساغر
خیز و زمانی سر از دریچه برون کن
تاکندت بویگل مشام معطر
ابر جواهر نثار بین که ز فیضش
گشته جواهر نثار تودهٔ اغبر
طرف دمن بین ز لاله معدن یاقوت
صحن چمن بین ز ژاله مخزن گوهر
ابر به صحراگسسته رشتهٔ لؤلؤ
باد به بستان کشیده پشتهٔ عنبر
رشتهٔ باران چو تار الفت یاران
بسته و پیوستهتر ز ابروی دلبر
فکر بط بادهکنکه بابت ساده
مینشود عیش بیشراب میسر
سرخ مئی آنچنان که در شب تاریک
شعلهکشد هر زمان بهگونهٔ آذر
وجه می ار نیستکهنه خرقهٔ پاری
رهن می ناب را برون کن از بر
خرقهٔ پارین ترا به کار نیاید
کوه موقر کجا و کاه محقر
بر تن همچون تویی نزیبد الاک
خلعت میمون پادشاه مظفر
خرقهٔ ننگین بهلکه خلعت رنگین
آیدت از خازنان حضرت داور
خاصه که عیدست و داد شاه جهانبان
مر همه را اسب و جامه و زر و زیور
گفتمش ای ترک ترک این سخنان گوی
خیز و مریز آبروی مرد سخنور
محرمکیشم نیی به خویشم بگذار
مرهم ریشم نیی ز پیشم بگذر
طلعت شه بایدم نه خلعت زیبا
پرتو مه شایدم نه تابش اختر
شاهپرستم نه مال و جاهپرستم
عاشقگنجینهام نه شایق اژدر
مهر ملک به مرا ز هرچه در اقلیم
چهرکا به مرا ز هرچه بهکشور
مال مرا مار هست و جاه مرا چاه
بیم من از سیم و زاریم همه از زر
احمد مختار و یاد طوبی و غلمان
حیدرکرار و حرص جنت و کوثر
شایق فردوس نیست عاشق یزدان
مایل افسار نیست حامل افسر
یار دورنگی دگر درنگ مفرما
خیز و وداعم بکن صداع میاور
فصل بهارم خوشست و وصل نگارم
لیک نه چندانکه مدح شاه فلک فر
آنکه ز شاهان به رتبتست مقدم
گرچه ز شاهان به صورتست مؤخر
همچو محمد کز انبیا همه آخر
لیک به رتبت ز انبیا همه برتر
مرگ مخالف نه بلکه برگ موالف
هر دو بهجانسوز برق تیغش مضمر
آری نبود عجبکز آذر سوزا
سنبل و ریحان دمد به زادهٔ آزر
گنج موافق نه بلکه رنج منافق
هر دو به جان بخش ابر دستش اندر
آری نیلیکزوست سبطی سیراب
خون شود آبش بهکام قبطی ابتر
کاسهٔ چینی به خوانش از سر فغفور
دیبهٔ رومی به قصرش از رخ قیصر
لطفش هنگام بزم عیش مجسّم
قهرش در روز رزم مرگ مصور
باکف زربخش چون نشیند بر رخش
ابر گهر خیز بینی از بر صرصر
تفته شود از لهیب تیغش جوشن
کفته شود از نهیب گرزش مغفر
خیلش چون سیلکوه جاری و غران
فوجش چون موج بحر بیحد و بیمر
تیغ سرافشان او به دست زرافشان
یا که نهنگی دمان به بحر شناور
خون ز هراسش بسان صخرهٔ صمّا
بفسرد اندر عروق خصم بد اختر
نامش هنگام کین حراست تن را
به بود از صد هزار گرد دلاور
کلکش لاغر و زو خلیلش فربه
گرزش فربه و زو عدویش لاغر
خشتی ازکاخ اوست بیضهٔ بیضا
کشتی از جود اوستگنبد اخضر
ای ملک ای آفتاب ملککه آید
قهر تو مبرمتر از قضای مقدر
کافر در دوزخست و اینت شگفتی
تیغ تو چون دوزخست در دل کافر
نیست عجب گر جنین ز هیبت قهرت
پیر برون آید از مشیمهٔ مادر
دولت بالد به شه نه شاه به دولت
افسر نازد به شه نه شاه به افسر
مجمر مشکین ز عود و باغ ز لاله
لاله نه بویا ز باغ و عود ز مجمر
گردون روشن ز مه نه ماه ز گردون
کشور ایمن ز شه نه شاه زکشور
نیست شه آنکو همی به لشکر نازد
شاه تویی کز تو میبنازد لشکر
نام تو آمد رواج درهم و دینار
وصف تو آمدکمال خطبه و منبر
وصف نبوت بلوغ یافت ز احمد
رسم ولایت کمال جست ز حیدر
عرش و رواقت زمین و عرش معظم
مهر و ضمیرت سها و مهر منور
نیست دیاری که سوی آن نبرد بخت
نامهٔ فتح ترا بسان کبوتر
رفت دو سال ای ملک که طلعت شاهم
بود به خاطر ولی نبود برابر
جفت حنین بودم از فراق شهنشه
راست چو حنانه بی لقای پیمبر
لیک مرا زآتش فراق تو شاها
گشت ارادت از آنچه بود فزون تر
وین نه عجب زانکه بویشان بفزاید
مشک چو در آتشست و عود در آذر
مینرود از دلم ارادت خسرو
گر رودم جان هزار بار ز پیکر
رنگ زداید کسی ز لالهٔ حمرا
بوی رباید تنی ز نافهٔ اذفر
تا به بهاران چو خط لالهعذاران
سبزه ز اطراف جویبار زند سر
خصم تو گریان چنان که ابر در آذار
یار تو خندان چنان که برق در آذر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح و تهنیت عید نوروز و ستایش شاهنشاه فیروز محمدشاه میپردازد. او با توصیف زیباییهای بهار و بوی گلها، به سرخوشی و شادی این جشن اشاره میکند و مینویسد که در این زمان، دلها باید سرشار از عشق و خوشی باشد. شاعر با تأکید بر مقام والای شاه، او را مقامی فراتر از دیگران معرفی کرده و از نعمتهای او، همچون ثروت و قدرت، یاد میکند. بهعلاوه، شاعر به عشق و ارادت خود نسبت به شاه پرداخته و احساساتش را در این عید بیان میکند. در نهایت، او میگوید که برکت و قدرت شاه همواره کشور را در اوج مینگهدارد و برای برکت داراییها و آرامش کشور دعا میکند.
هوش مصنوعی: در شب عید، آن یارِ یاسمنچهره و یاسمناندام همراه دو غلام سیاه از در به خانهٔ من درآمد.
هوش مصنوعی: نام آن دو غلام عنبر و ریحان بود؛ یعنی منظور زلف سیاه و خط خوشبوی رخسار اوست.
هوش مصنوعی: دو گونهاش باغی از لالهٔ سرخ بود و دو لبش شیشهای از شراب سرخ.
هوش مصنوعی: او ترکی از ختا، شوخی از چین، نگاری از سمرقند، ماهی از ختن، شاهی از روم و زیبارویی از کشمر بود؛ یعنی همهٔ زیباییهای نامدار سرزمینها را در خود داشت.
هوش مصنوعی: از جا پریدم و دو دسته سنبلِ زلفش را بوییدم و پیش رفتم و دو بستهٔ شکرِ لبش را بوسیدم.
هوش مصنوعی: گفت: مگر در شب عید روزهای که شراب جانبخش در جامت نیست؟
هوش مصنوعی: برخیز و لحظهای سر از پنجره بیرون کن تا بوی گل مشامت را خوشبو کند.
هوش مصنوعی: ابرِ گوهرافشان را ببین که از بخشش آن، زمینِ خاکی نیز گوهرافشان شده است.
هوش مصنوعی: کنارهٔ دشت را ببین که از لاله کان یاقوت شده و میان چمن را ببین که از شبنم و تگرگ گنجینهٔ مروارید گشته است.
هوش مصنوعی: ابر رشتهٔ مروارید را در صحرا گسسته و باران را چون مروارید پاشیده، و باد پشتهای از عنبر به بوستان آورده است.
هوش مصنوعی: رشتههای باران مانند رشتهٔ دوستی یاران به هم بسته و پیوسته است، حتی پیوستهتر از ابروان بههمپیوستهٔ دلبر.
هوش مصنوعی: به فکر صراحیِ بطشکلِ شراب باش، زیرا با یار سادهروی، خوشگذرانی بیشراب ممکن نیست.
هوش مصنوعی: شرابی سرخ میخواهم که در شب تاریک هر لحظه مانند آتش شعله بکشد.
هوش مصنوعی: اگر پول شراب نداری، خرقهٔ کهنهٔ پارسالت را از تن درآور و گرو شراب ناب بگذار.
هوش مصنوعی: خرقهٔ پارسال به کار تو نمیآید؛ تو چون کوهی باوقاری و آن خرقه چون کاهی بیارزش است و این دو با هم تناسبی ندارند.
هوش مصنوعی: بر تن کسی چون تو اکنون جز خلعت فرخندهٔ پادشاه پیروز نمیبرازد.
هوش مصنوعی: خرقهٔ مایهٔ ننگ را رها کن، زیرا خلعت رنگین از خزانهداران دربار شاه به تو خواهد رسید.
هوش مصنوعی: بهویژه که عید است و شاهِ نگهبان جهان به همه اسب و جامه و زر و زیور بخشیده است.
هوش مصنوعی: به او گفتم: ای ترک، این سخنان را رها کن؛ برخیز و آبروی مرد سخنور را نریز.
هوش مصنوعی: تو با آیین و اندیشهٔ من آشنا نیستی، پس مرا به حال خود بگذار؛ تو مرهم زخم من نیستی، پس از پیش من برو.
هوش مصنوعی: من دیدار روی شاه را میخواهم نه خلعت زیبا را؛ نور ماه برای من سزاوار است نه درخشش ستاره. یعنی خودِ شاه از بخشش او برایم برتر است.
هوش مصنوعی: من شاهپرستم، نه دوستدار مال و مقام. عاشق گنج هستم، نه مشتاق اژدهایی که بر سر گنج نشسته است؛ یعنی شاه گنج است و مال و جاه اژدهای خطرناک.
هوش مصنوعی: مهر و محبت شاه برای من از هرچه در جهان است بهتر است و دیدن چهرهٔ او از هرچه در کشور هست برایم خوشتر است.
هوش مصنوعی: مال برای من مانند مار است و مقام مانند چاه. از سیم میترسم و همهٔ نالهام از زر است؛ میان «زر» و «زاری» بازی لفظی هست.
هوش مصنوعی: پیامبر برگزیده کجا و اندیشهٔ درخت طوبی و غلامان بهشتی کجا؟ علی کرّار کجا و حرص بهشت و کوثر کجا؟ یعنی بزرگان دین به این پاداشها دل نمیبندند.
هوش مصنوعی: عاشق خدا مشتاق بهشت نیست، همانگونه که کسی که تاج بر سر دارد به افسار و بندگی تن نمیدهد.
هوش مصنوعی: ای یار دورو، بیش از این درنگ مکن. برخیز و با من وداع کن و سرم را به درد نیاور.
هوش مصنوعی: فصل بهار و وصال معشوق برای من خوش است، اما نه به اندازهٔ ستایش شاهی که شکوهی آسمانی دارد.
هوش مصنوعی: او کسی است که در مرتبه از همهٔ شاهان جلوتر است، هرچند در ظاهر و زمان پس از آنان آمده است.
هوش مصنوعی: مانند حضرت محمد که آخرین پیامبر است، اما در مقام از همهٔ پیامبران برتر است.
هوش مصنوعی: در برق سوزانندهٔ شمشیر او دو چیز نهفته است: مرگ دشمن و همچنین روزی و ساز و برگ دوستان.
هوش مصنوعی: آری، شگفت نیست که از آتش سوزان برای ابراهیم، پسر آزر، سنبل و ریحان بروید؛ اشاره به گلستان شدن آتش بر ابراهیم.
هوش مصنوعی: در دست او که مانند ابر جان میبخشد، هم گنج برای دوستان هست و هم رنج برای منافقان.
هوش مصنوعی: آری، مانند رود نیل که بنیاسرائیلی از آن سیراب میشد و آبش در دهان قبطیِ بیبهره خون میگشت.
هوش مصنوعی: کاسهٔ چینیِ سفرهٔ او از کاسهٔ سر فغفور چین ساخته شده و دیبای رومی کاخش از پوست چهرهٔ قیصر روم است؛ یعنی شاهان بزرگ را شکست داده است.
هوش مصنوعی: مهربانی او در مجلس بزم، شادی و عیشِ تنیافته است و خشمش در روز جنگ، مرگی است که صورت پیدا کرده.
هوش مصنوعی: وقتی با دست زربخشش بر اسب مینشیند، گویی ابری گوهرباران را بر روی تندباد میبینی.
هوش مصنوعی: از شعلهٔ شمشیر او زره داغ میشود و از ضربهٔ هولناک گرزش کلاهخود ترک برمیدارد.
هوش مصنوعی: سپاه او مانند سیل کوهستان روان و خروشان است و دستههای لشکرش مانند موج دریا بیحد و بیشمارند.
هوش مصنوعی: شمشیر سرافکن او در دست زرافشانش مانند نهنگی خروشان است که در دریا شنا میکند.
هوش مصنوعی: از ترس او خون در رگهای دشمن بدبخت مانند سنگ سخت میبندد و منجمد میشود.
هوش مصنوعی: در هنگام جنگ، تنها نام او بیش از صد هزار پهلوان دلیر تن را نگهبانی میکند.
هوش مصنوعی: قلم او باریک و لاغر است، اما دوستش از بخشش آن قلم فربه و توانگر میشود. گرز او ستبر و فربه است و دشمنش از ضرب آن لاغر و نابود میگردد.
هوش مصنوعی: آسمانِ تابان در برابر کاخ او تنها خشتی از آن است، و گنبد سبز فلک کشتی کوچکی در دریای بخشش اوست.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، ای خورشید کشور، که خشم تو از قضای حتمی الهی هم قطعیتر و برگشتناپذیرتر است.
هوش مصنوعی: کافر معمولاً در دوزخ است، اما شگفت آنکه شمشیر تو همچون دوزخی در دل کافر جای گرفته است.
هوش مصنوعی: شگفت نیست اگر کودکِ در شکم از ترس خشم تو پیر و فرسوده از رحم مادر بیرون آید.
هوش مصنوعی: دولت و اقبال به شاه میبالد، نه شاه به دولت؛ و تاج به شاه افتخار میکند، نه شاه به تاج.
هوش مصنوعی: آتشدان از عود خوشبو میشود و باغ از لاله زیبا؛ نه لاله از باغ بو و رنگ میگیرد و نه عود از آتشدان. یعنی ارزش از شاه به ملک میرسد، نه بر عکس.
هوش مصنوعی: آسمان از ماه روشن است، نه ماه از آسمان؛ کشور به وجود شاه ایمن است، نه شاه به کشور.
هوش مصنوعی: پادشاه کسی نیست که به سپاهش ببالد؛ شاه واقعی تویی که سپاه به تو افتخار میکند.
هوش مصنوعی: نام تو بر سکهها مایهٔ رواج درهم و دینار شد و ستایش تو کمال خطبه و منبر گشت.
هوش مصنوعی: صفت پیامبری با حضرت محمد به کمال رسید و آیین ولایت با حضرت علی به کمال رسید؛ یعنی پادشاهی نیز با تو کامل شده است.
هوش مصنوعی: عرش بزرگ در برابر ایوان تو مانند زمین است، و خورشید درخشان در برابر ضمیر روشن تو مانند ستارهٔ کمنور سها است.
هوش مصنوعی: هیچ سرزمینی نیست که بخت و اقبال، نامهٔ پیروزی تو را همچون کبوتر نامهبر به آنجا نبرد.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، دو سال گذشت که چهرهٔ شاه در یاد من بود، اما در برابر چشمم نبود.
هوش مصنوعی: از دوری شاهنشاه همدم ناله و زاری بودم، درست مانند ستون حنانه که در دوری از پیامبر مینالید.
هوش مصنوعی: اما ای شاه، از آتش جدایی تو ارادت و دلبستگی من بیش از پیش شد.
هوش مصنوعی: و این شگفت نیست، زیرا مشک و عود هرچه در آتش باشند بوی خوششان بیشتر میشود.
هوش مصنوعی: ارادت به پادشاه از دلم بیرون نمیرود، حتی اگر هزار بار جانم از تن بیرون رود.
هوش مصنوعی: آیا کسی میتواند رنگ را از لالهٔ سرخ بزداید یا بو را از نافهٔ مشکِ تند بگیرد؟ یعنی ارادت من نیز همچون رنگ لاله و بوی مشک از من جدا شدنی نیست.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در بهار، سبزه مانند خط تازهٔ رخسار زیبارویان از کنارهٔ جویبارها سر برمیآورد،
هوش مصنوعی: دشمن تو گریان باشد مانند ابر بهاری در ماه آذار، و دوستت خندان و درخشان باشد مانند برقِ تابان.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
سروی گر سرو ماه دارد بر سر
ماهی گر ماه مشک بارد وعنبر
ماهت با مشک سیم دارد همبر
سروت بر مه ز لاله دارد زیور
شکر داری! چنانکه داری لؤلؤ
[...]
کافر نعمت بسان کافر دین است
جهد کن و سعی کن بکشتن کافر
شنبه شادی و اول مه آذر
زخمه بر افکن بعود و عود بر آذر
باده فراز آر و دل برنج میازار
شاد دل از یار باش و باده همی خور
آن بت عیار و فتنه بت فرخار
[...]
روز وداع از در اندر آمد دلبر
لب ز تف عشق خشک و دید ز خون تر
آب نمانده در آن دو رنگین سوسن
تاب نمانده در آن دو مشکین چنبر
عبهر چشمش گرفته سرخی لاله
[...]
ای به جلالت ز آفرینش برتر
ذات تو تنها به هرچه هست برابر
زادهٔ خیرالوری رسول مکرم
بضعهٔ خیرالنسا بتول مطهر
از تو تسلی گرفته خاطر گیتی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.