سرچشمهٔ «فین» بین که در آن آب روانست
نه آب روانست که جان است و روان است
گویی بشمر موج زند گوهر سیال
یا آن که به هر جدول، سیماب روانست
آن آب قوی بین که بجوشد ز تک حوض
گویی که مگر روح زمین در غلیانست
فوارهٔ کاشی رده بسته به جداول
چون ساقی پیروزه سلب در فورانست
وان آب روان از بر فواره پریشان
چون موی پریشان به رخ سیمبرانست
آن ماهی جلد شکم اسپید سیهپشت
شیطانصفت از تک به سوی سطح دوانست
آن ماهی زرین که سوی تک دود از سطح
چون تیر شهابست که بر دیو نشانست
خرچنگ کجآهنگ بر ماهی زیبا
چون دیوکجآیین به بر حور جنانست
ترسد که برانندش ازین کوثر جانبخش
زان روی ازین گوشه بدان گوشه خزانست
ماهی که بود راسترو از کس نهراسد
خرچنگ کجآهنگ نهان و نگرانست
آن از منش راست کند جلوه چپ و راست
وین از منش پست شب و روز نهانست
ماهی بود آزاده و سادهدل و شادان
خرچنگ خبیث است و کریه است و جبانست
قدسی بود اسفند که همخانهٔ حوت است
قتال بود تیر که جفت سرطانست
اندر سرطان خطهٔ کاشان چو جحیمی است
این طرفه جحیمی که بهشتش به میانست
از خلد نشانی بود این باغ که طرحش
فرمودهٔ عباس شه خلد مکانست
آن سروکهنسال نمایندهٔ عصری است
کآزادگی و مردمیش نقل جهانست
آزادگی و خرمی، از سرو بیاموز
کآزاده و خرّم به بهار و به خزانست
ای سرو تو آزادی از آن جاویدانی
هرکس که شد آزاد، بلی جاویدانست
ای سرو! تو ثابتقدم و عالیشانی
هر مرد که ثابتقدم، او عالیشانست
آثار بزرگان بین اندر در و دیوار
آثار جوانمرد ز کردار نشانست
گرمابهٔ خونین اتابک را بنگر
گویی که هنوز از غم او اشک فشانست
هر رخنهٔ دیوارش گویی که دهانیست
کاندر حق دژخیمش نفرین به زبانست
رفتند و بماند از پس ایشان اثر نیک
خوش آنکه پس از او اثر نیک عیانست
*
*
مهمان براهیم خلیلیم که در جود
همتای براهیم خلیل الرحمن است
اعیان بنی عامر معروف جهانند
وین گوهر تابنده از آن عالی کانست
بس محتشم است اما، درویش نهادست
با دانش پیرانست ار چند جوانست
لطفش به حق یاران محتاج بیان نیست
آنجا که عیانست چه حاجت به بیانست
طبعم ندهد داد مدیحش که چنین کار
در عهدهٔ یغمایی و آن طبع روانست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: بهار در این قصیده باغ فین کاشان را وصف میکند: چشمه و فوارهها و ماهیان و خرچنگ حوض را، و از تقابل ماهیِ راسترو و خرچنگِ کجرو درسی اخلاقی دربارهٔ راستی و پستی میگیرد. سپس سرو کهن را نماد آزادگی و پایداری میداند و با یاد گرمابهای که امیرکبیر در آن کشته شد، بر ماندگاری نام نیک تأکید میکند. در پایان، میزبان خود ابراهیمخلیل از خاندان بنیعامر را به بخشندگی و فروتنی میستاید و ستایش کامل او را به یغمایی وامیگذارد.
هوش مصنوعی: چشمهٔ باغ فین را ببین که آب در آن جاری است؛ این تنها آبِ جاری نیست، بلکه گویی جان و روحِ جاری است.
هوش مصنوعی: گویی در هر موج، گوهری روان موج میزند، یا در هر جوی، جیوه جریان دارد.
هوش مصنوعی: آن آبِ پرزور را ببین که از کف حوض میجوشد؛ گویی روح زمین در جوش و خروش است.
هوش مصنوعی: فوارههای کاشی که در طول جویها ردیف شدهاند، مانند ساقیانی فیروزهپوشاند که آب را بیرون میریزند.
هوش مصنوعی: آبی که از سر فواره پراکنده فرو میریزد، مانند موی پریشانی است که بر چهرهٔ زیبارویان سیمینتن افتاده باشد.
هوش مصنوعی: آن ماهی چابک با شکم سفید و پشت سیاه، مانند شیطان از ته آب به سوی سطح میشتابد.
هوش مصنوعی: و آن ماهی طلایی که از سطح به ته آب میرود، مانند شهابی است که به سوی دیو پرتاب میشود.
هوش مصنوعی: خرچنگ کجرفتار در کنار ماهی زیبا، مانند دیوی کجآیین در کنار حوری بهشتی است.
هوش مصنوعی: خرچنگ میترسد که او را از این آبِ زندگیبخش که چون کوثر است بیرون کنند؛ برای همین از این گوشه به آن گوشه میخزد.
هوش مصنوعی: ماهیِ راسترو از هیچکس نمیترسد، اما خرچنگ کجرفتار پنهان و نگران است.
هوش مصنوعی: ماهی به سبب خوی راست و درستش آشکارا به چپ و راست جلوه میکند، و خرچنگ به سبب خوی پستش شب و روز پنهان میماند.
هوش مصنوعی: ماهی آزاده و سادهدل و شاد است، و خرچنگ پلید و زشت و ترسوست.
هوش مصنوعی: ماه اسفند که همخانهٔ برج حوت (ماهی) است، فرخنده و پاک است، و ماه تیر که با برج سرطان (خرچنگ) همراه است، کشنده است؛ یعنی اثر ماهی و خرچنگ در آسمان نیز چنین است.
هوش مصنوعی: در ماه سرطان (تیرماه) سرزمین کاشان مانند دوزخی سوزان است؛ و شگفت دوزخی است که بهشتی چون باغ فین در میان آن قرار دارد.
هوش مصنوعی: این باغ نشانی از بهشت است، و طرح آن به فرمان شاهعباس که اکنون در بهشت جای دارد ساخته شده است.
هوش مصنوعی: آن سرو کهنسال یادگار و نمایندهٔ روزگاری است که آزادگی و جوانمردی آن زبانزد جهان است.
هوش مصنوعی: آزادگی و شادابی را از سرو بیاموز که هم در بهار و هم در پاییز آزاده و سرسبز است.
هوش مصنوعی: ای سرو، تو به سبب آزادیات جاودانهای؛ آری، هر کس آزاد شد جاودانه میماند.
هوش مصنوعی: ای سرو، تو استوار و بلندمرتبهای؛ هر مردی که پایدار باشد بلندمرتبه است.
هوش مصنوعی: یادگارهای بزرگان را در در و دیوار این باغ ببین؛ نشانهٔ جوانمرد، کارها و آثاری است که از او میماند.
هوش مصنوعی: گرمابهای را که اتابک (امیرکبیر) در آن به خون کشیده شد بنگر؛ گویی هنوز از اندوه او اشک میریزد.
هوش مصنوعی: هر شکاف دیوار آن گرمابه گویی دهانی است که بر جلادِ او نفرین میفرستد.
هوش مصنوعی: آن بزرگان رفتند و از ایشان یادگار نیک ماند؛ خوشا کسی که پس از مرگش اثر نیکی آشکار باقی بماند.
هوش مصنوعی: این بیت در متن افتاده است و تنها نشانهٔ فاصله یا جداکننده است.
هوش مصنوعی: ما مهمان ابراهیمخلیلی هستیم که در بخشندگی همتای حضرت ابراهیم خلیلالله است.
هوش مصنوعی: بزرگان خاندان بنیعامر در جهان مشهورند و این مرد درخشان چون گوهری از آن معدن والاست.
هوش مصنوعی: او بسیار صاحبجاه و شکوه است اما درویشمنش است، و با آنکه جوان است دانش پیران را دارد.
هوش مصنوعی: مهربانی او در حق یاران نیازی به گفتن ندارد؛ جایی که چیزی آشکار است، چه نیازی به بیان است.
هوش مصنوعی: طبع من از عهدهٔ ستایش شایستهٔ او برنمیآید؛ این کار بر عهدهٔ یغمایی و طبع روان اوست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
می هست و درم هست و بت لاله رخان هست
غم نیست و گر هست نصیب دل اعداست
زو دوسترم هیچ کسی نیست و گرهست
آنم که همی گویم پازند قرانست
هر کو به جز از تو به جهانداری بنشست
بیدادگرست ای ملک و بیخرد و مست
دادار جهان ملک جهان وقف تو کردهست
بر وقف خدا هیچکسی را نبود دست
طاهر ثقت الملک سپهر است و جهانست
نه راست نگفتم که نه اینست و نه آنست
نی نی نه سپهر است که خورشید سپهر است
نی نی نه جهانست که اقبال جهانست
آن چرخ محلست که با حلم زمینست
[...]
ایام نشاط است که عید است و بهار است
گیتی همه پربوی گل و رنگ و نگار است
در هر وطنی خرمی از موکب عیدست
در هر چمنی تازگی از باد بهارست
تا باد بهاری به سوی باغ گذر کرد
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.