آن قبلۀ تابعین، آن قدوۀ اربعین، آن آفتاب پنهان، آن هم نفس رحمان، آن سهیل یمنی، اُوَیس قَرَنی رضی الله عنه.
قال النبی صلی الله علیه و سلم: اُوَیسُ القَرَنیُّ خَیرُالتابِعینَ بإحسانٍ و عطفٍ [اویس قرنی در بخشش و مهربانی، نیکترین تابعان است]. ستایش کسی که ستاینده او رحمهً للعالمین بود. و نفَس او نفَس رب العالمین بود، به زبان من کجا راست آید؟ گاه گاه خواجه انبیا علیهم السلام روی سوی یمن کردی و گفتی إنّی لَأَجِدُ نَفَسَ الرحمنِ مِن ِقبَلِ الیَمَن [یعنی نسیم رحمت از جانب یمن مییابم]
و باز خواجه انبیا گفت علیهم السلام که: فردای قیامت حق تعالی هفتاد هزار فرشته بیافریند در صورت اویس تا اویس را در میان ایشان به عرصات برآورند و به بهشت روَد تا هیچ آفریده، الا ماشاء الله واقف نگردد که در آن میان اویس کدام است، که چون در سرای دنیا حق را در زیر قبّۀ تواری عبادت میکرد و خویش را از خلق دور میداشت تا در آخرت نیز از چشم اغیار محفوظ مانَد که: أولیائی تَحتَ قِبابی لایَعرفُهُم غیری [اولیای من در بارگاهم هستند و جز من کسی آنها را نمیشناسد].
و در اخبار غریب آمده است که فردا خواجۀ انبیا علیهم السلام در بهشت از حجرۀ خود بیرون آید چنانکه کسی مر کسی را طلب کند. خطاب آید که که را طلب میکنی؟ گوید: اویس را. آواز آید که رنج مبَر که چنانکه در دارِ دنیا وی را ندیدی اینجا نیز هم نبینی.
گوید: الهی کجاست؟ فرمان رسد که: فی مَقعَدِ صِدقٍ. [در جایگاهی پسندیده / قمر،55]
گوید مرا نبیند؟ فرمان رسد که کسی که ما را میبیند، تو را چرا بیند؟
باز خواجۀ انبیا گفت علیهم السلام که: در امّتِ من مردی است که به عددِ موی گوسفندان ربیعه و مضر او را در قیامت شفاعت خواهد بود.
و چنین گویند که در عرب هیچ قبیله را چندان گوسفند نبود که این دو قبیله را.
صحابه گفتند: این که باشد؟
گفت: عَبدٌ مِن عَبیدِ الله [بنده ای از بندگان خدای].
گفتند: ما همه بندگانیم، نامش چیست؟
گفت: اویس.
گفتند: او کجا بوَد؟
گفت: به قَرَن.
گفتند: او تو را دیده است؟
گفت: به دیده ظاهر ندیده است.
گفتند: عجب، چنین عاشق تو و او به خدمت تو نشتافته است.
گفت: از دو سبب: یکی از غلبه حال؛ دوم از تعظیم شریعت من. که پیرمادری دارد عاجزه ای است ایمان آورده، به چشم به خلل و دست و پای سست شده. به روز اُویس اشتروانی کند و مزد آن بر نفقاتِ خود و مادر خود خرج کند.
گفتند: ما او را ببینیم؟
صدیق را گفت تو او را در عهد خود نبینی. اما فاروق و مرتضی را گفت رضی الله عنهما، که شما او را ببینید و وی مردی شعرانی است و بر پهلوی چپ وی و برکف دست وی چندانکه یک درم سفید است و آن نه سفیدیِ بَرص است. چون او را دریابید از من سلامش رسانید و بگویید تا امّت مرا دعا گوید.
باز خواجه انبیا گفت علیهم السلام: اَحَبُّ العِبادِ اِلیَ الله الأَتقِیاءُ الأَخفِیاءُ [پرهیزکارانِ گمنام، محبوبترین بندگان خداوندند].
بعضی گفتند: یا رسول الله، ما این در خویشتن مییابیم.
سید علیه السلام گفت: شتروانی است به یمن، او را اویس گویند، قدم بر قدم او نهید.
نقل است که چون خواجۀ انبیا را علیهم السلام وفات نزدیک رسید، گفتند یا رسول الله مرقّع تو به که دهیم؟
گفت: به اویس قرنی.
چون فاروق و مرتضی از بعدِ وفات مصطفی علیه السلام به کوفه آمدند، فاروق در میان خطبه گفت: یا أهلَ نَجدٍ قوموا. [ای اهل نجد، برخیزید]
برخاستند. گفت از قَرَن کسی در میان شما هست؟
گفتند: بلی.
قومی را بدو فرستادند. فاروق رضی الله عنه خبر اویس ازیشان پرسید.
گفتند نمیدانیم.
گفت: صاحب شرع مرا خبر داده است و او گزاف نگوید. مگر شما او را نمیدانید؟
یکی گفت: هُوَ اَحقَرُ شأناً مِن أن یَطلُبَهُ امیرالمومنین [او از آن حقیرتر است که امیرالمومنین او را طلب کند].
دیوانه ای احمق و از خُلق، وحشی باشد.
گفت او را طلب میکنیم. کجاست؟
گفتند: در وادیِ عُرَنَة یحمی الإبِلَ. در آن وادی اشتر نگاه میدارد تا شبانگاه نانش دهیم. شوریده ای است. در آبادانیها نیاید، و با کسی صحبت ندارد، و آنچه مردمان خورند او نخورد، غم و شادی نداند. چون مردمان بخندند او بگرید، و چون بگریند او بخندد.
گفت: او را میطلبیم.
پس فاروق و مرتضی رضی الله عنهما آنجا شدند، او را بدیدند در نماز و حق تعالی مَلَکی را بدو گماشته تا اشتران او را نگاه میداشت. چون بانگ حرکت آدمی بیافت، نماز کوتاه کرد. چون سلام باز داد فاروق برخاست و سلام کرد. او جواب داد. فاروق گفت: مااسمُکَ [چیست نام تو؟]
قال: عَبدالله [گفت بندۀ خدای].
قال عُمَرُ کُلُّنا عَبیدُ الله [گفت همه بندگان خداییم]. تو را خاص نام چیست؟
گفت: اُوَیس.
قال اَرِنی یَدَکَ الیُمنی [گفت: بنمای دست راست]
بنمود. آن سپیدی که رسول علیه السلام نشان کرده بود بدید. فقَبَّل یَدَهُ [بوسه داد دست او را] گفت که رسول علیه السلام تو را سلام رسانیده است، گفته است که امّتان مرا دعا کن.
قال أنتَ أولی بالدُّعاء لِجَمیعِ المؤمنینَ [گفت: تو اولی تری به دعا گفتن مسلمانان] که بر روی زمین از تو عزیزتر کسی نیست. فاروق گفت: من خود این کار میکنم. تو وصیت رسول علیه السلام به جای آور.
گفت یا عُمَر لعَلَّهُ غَیری [بنگر نباید که آن دیگری بوَد]
گفت: پیغمبر تو را نشان کرده است.
پس اویس گفت مرقّع پیغمبر به من دهید تا دعا کنم.
ایشان مرقع بدو دادند. پس گفتند بپوش و دعا کن.
گفت صبر کنید تا حاجت بخواهم.
در نپوشید. از بر ایشان دورِ دور برفت و آن مرقع فرو کرد و روی بر خاک نهاد و می گفت الهی این مرقع در نپوشم تا همه امت محمد را به من نبخشی. پیغامبرت حواله اینجا کرده است و رسول فاروق و مرتضی است. الهی همه کار خویش کردند، کنون کار تو مانده است.
خطاب آمد که: چندینی به تو بخشیدم، مرقع درپوش. میگفت: نه! همه را خواهم.
خطاب آمد که چندینی به تو بخشیدم، مرقع درپوش. میگفت: نه، همه را خواهم.
باز خطاب آمد که چندین هزارِ دیگر به تو بخشم، مرقع بپوش.
میگفت نه همه خواهم. باز خطاب میآمد که چندین هزار هزارِ دیگر به تو بخشم مرقع بپوش. می گفت همه را خواهم. همچنان در مناجات میگفت و میشنود تا صحابه را صبر نبود. برفتند تا او را در چه کار است؟ بدو رسیدند. تا اویس ایشان را بدید گفت: آه، چرا آمدید؟ اگر این آمدن شما نبودی مرقع در نپوشیدمی تا همه امت محمّد را بِنَخواستمی. صبر بایست کرد.
فاروق او را دید. گلیمی اشتریِ خود فراگرفته و سر و پای برهنه، توانگری هژده هزار عالم در تحت آن گلیم دید. فاروق از خویشتن و از خلافت خود دلش بگرفت. گفت کیست که این خلافت از ما بخرد به گِرده ای؟
اویس گفت کسی که عقل ندارد. چه میفروشی؟ بینداز تا هرکه را ببابد برگیرد؛ خرید و فروخت در میان چه کار دارد؟
تا صحابه فریاد برآوردند که چیزی که از صدیق قبول کرده ای کار چندین هزار مسلمان ضایع نتوان گذاشت که یک روز عدل تو بر هزار ساله عبادت شرف دارد.
پس اویس مرقع در پوشید و گفت به عددِ موی شتر وگاو و گوسفند ربیعه و مضر از امّت محمّد علیه السلام بخشیدند از برکات این مرقع.
اینجا تواند بود که کسی گمان بَرد که اویس از فاروق در بیش بود و نه چنین است، اما خاصیت اویس تجرید بود، فاروق آن همه داشت، تجرید نیز میخواست، چنانکه خواجۀ انبیا علیه السلام درِ پیرزنان میزد که: محمّد را به دعا یاد دارید.
پس مرتضی خاموش بنشست. فاروق گفت: یا اویس چرا نیامدی تا مهتر را بدیدی؟
گفت آنگاه شما دیدیت؟
گفتند بلی.
گفت مگر جبّۀ او را دیدید؛ اگر شما او را دیدیت بگویید تا ابروی او پیوسته بود یا گشاده؟
ای عجب، چندان او را دیده بودند، اما از هیبت که او را بود نشان بازنتوانستند داد. گفت: شما دوست محمّد هستید؟
گفتند: هستیم.
گفت: اگر در دوستی درست بودیت چرا آن روز که دندان مبارک او شکستند به حکم موافقت دندان خود نشکستید که شرط دوستی موافقت است؟
پس دندان خود بنمود، یک دندان در دهان نداشت. گفت من او را به صورت نادیده موافقت کردم که موافقت از دین است.
پس هر دو را رقت جوش آورد، بدانستند که منصب موافقت و ادب منصبی دیگر است که رسول را ندیده بود و از وی میبایست آموخت.
پس فاروق گفت: یا اویس مرا دعایی بکن.
گفت: در ایمان میل نبوَد، دعا کرده ام و در هر نماز تشهد میگویم: أللّهُمَّ اغفِرلِلمومنین و المؤمنات [خداوندا، مردان و زنان مؤمن را ببخش]، اگر شما ایمان به سلامت به گور برید خود شما را دعا دریابد و اگر نه من دعا ضایع نکنم. پس فاروق گفت: مرا وصیّتی کن. گفت: یا عمر، خدای را شناسی؟ گفت شناسم. گفت اگر به جز از خدای هیچ کس دیگر نشناسی تو را به. گفت زیادت کن. گفت یا عمر خدای تو را میداند؟ گفت داند. گفت اگر به جز خدای کس دیگر تو را نداند تو را به.
پس فاروق گفت: باش تا چیزی بیاورم برای تو. اویس دست در گریبان کرد و دو درم برآورد. گفت من این را از اشتربانی کسب کرده ام. اگر تو ضمان میکنی که من چندان بزیم که این بخورم، آنگاه دیگر بستانم.
زمانی بود. پس گفت رنجه گشتید، بازگردید که قیامت نزدیک است. آنگاه آنجا ما را دیدار بوَد که بازگشتی نبوَد، که من اکنون به ساختن زاد راه قیامت مشغولم.
چون اهل قَرَن از کوفه بازگشتند اویس را حرمتی و جاهی پدید آمد در میان ایشان. سرِ آن نمیداشت، از آنجا بگریخت و به کوفه شد و بعد از آن کسی او را ندید الا هَرِم بن حیّان رضی الله عنه. هرم گفت: چون آن حدیث بشنودم که درجۀ شفاعت اویس تا چه حدّ است آرزوی وی بر من غالب شد. به کوفه رفتم و او را طلب کردم تا وی را بازیافتم. برکنار فرات وضو میکرد و جامه میشست وی را بشناختم که صفتِ او شنیده بودم. سلام کردم و جواب داد و در من نگریست. خواستم تا دستش فراگیرم، دست نداد. گفتم: رَحِمَکَ الله یا اُوَیسُ و غَفَرلک [ای اویس، خدا بر تو ببخشاید و تو را بیامرزد]، چگونه ای؟
گریستن بر من افتاد از دوستی وی و از رحمت که مرا بر وی آمد از ضعیفی حال وی. اویس نیز بگریست. گفت وَ حیّاکَ الله یا هَرِمَ بن حَیّانَ [خداوند عمرت دراز گرداند ای هرم]، چگونه ای یا برادر من و تو را که راه نمود به من؟
گفتم نام من و پدر من چون دانستی؟ و مرا به چه شناختی هرگز نادیده؟
گفت: نَبَّأَنِی العَلیمُ الخَبیرُ [آنکه هیچ چیز از علم و خبر وی بیرون نیست مرا خبر داد] و روح من روح تو را بشناخت که روح مومنان با یکدیگر آشنا باشد، اگر چه یکدیگر را ندیده باشند.
گفتم مرا چیزی روایت کن از رسول علیه السلام. گفت من وی را درنیافته ام، اخبار وی از دیگران شنیده ام و نخواهم که راه حدیث بر خویش گشاده کنم و نخواهم که محدث و مفتی و مذکِّر باشم که مرا خود شغل هست که بدین نمیپردازم.
گفتم آیتی بر من خوان تا از تو بشنوم.
پس دست من بگرفت و گفت:
أعوذُ بالله مِن الشَّیطان الرَّجیم و زار بگریست. پس گفت چنین میگوید خدای جل جلاله: وَ ما خَلَقتُ الجِنَّ و الإِنسَ الّا لِیَعبدونِ [پریان و آدمیان را نیافریدم مگر تا مرا بپرستند / ذاریات، 56] وَ ما خَلَقنا السَّموات و الأَرضَ و ما بَینَهُما لاعِبینَ ما خَلَقناهُما إلّا بالحَقّ ولکِنَّ أکثَرَهُم لایَعلَمون [ما آسمانها و زمین و آنچه را میان آنهاست به بازی نیافریدیم؛ ولی بیشترشان نمیدانند]، تا اینجا که: إنَّهُ هُوَ العَزیزُ الرّحیم، برخواند. آنگاه یک بانگ بکرد. پنداشتم که عقل ازو زایل شد.
پس گفت: ای بُسر حیّان، چه آورد ترا اینجا؟
گفتم تا با توانس گیرم و به تو بیاسایم. گفت من هرگز ندانستم که کسی خدای را بشناخت و به هیچ چیز دیگر انس تواند گرفت و به کسی دیگر بیاسود. هَرِم گفت مرا وصیتی کن. اویس گفت مرگ را زیر بالین دار، چون که بخفتی و پیش چشم دار، که برخیزی؛ و در خُردیِ گناه منگر، در بزرگی آن نگر که در وی عاصی شوی که اگر گناه خرد داری، خداوند را خرد داشته باشی و اگر بزرگ داری خداوند را بزرگ داشته باشی.
هَرِم گفت کجا فرمایی که مقام کنم.
گفت به شام.
گفتم آنجا معیشت چگونه بوَد؟
اویس گفت: أُفٍّ لِهذِهِ القلوب قَدخالَطَها الشّکُ و لاتَنفَعها الموعظه [اف از این دلها که شک برو غالب شده است پند نپذیرد].
گفتم مرا وصیتی دیگر کن.
گفت یا بُسر حیان، پدرت بمرد، آدم و حوا بمرد، نوح و ابراهیم خلیل بمرد، موسی عمران بمرد، داود خلیل خدای بمرد، محمّد رسول الله بمرد، ابوبکر خلیفه وی بمرد،عمر برادرم بمرد و دوستم بمرد واعُمَراه، واعُمَراه.
گفتم رَحِمَک الله، عمر نمرده است.
گفت حق تعالی مرا خبر داد از مرگ وی.
پس گفت: من و تو از جملۀ مردگانیم
و صلوات داد و دعایی سبک بگفت و گفت وصیّت این است که کتاب خدای و راه اهل صلاح فراپیش گیری، یک ساعت از یاد مرگ غافل نباشی و چون با نزدیک قوم و خویش رسی ایشان را پند ده و نصیحت از خلق خدای باز مگیر، یک قدم پای از موافقتِ جماعت کشیده مدار که آنگاه بی دین شوی و ندانی و در دوزخ افتی.
و دعایی چند بگفت و گفت رفتی یا هَرِم بن حیّان، نیز نه تو مرا بینی و نه من تو را و مرا به دعا یاد دار که من نیز تو را یاد دارم و تو از این جانب برو تا من از آن جانب بروم.
گفت خواستم تا یک ساعتی با وی بروم، نگذاشت و بگذشت و میگریست و مرا به گریستن آورد. من از قفای او مینگریستم تا به کوی فروشد و نیزش از آن پس خبری نیافتم و گفت بیشتر سخن که با من گفت، از امیرین بود فاروق و مرتضی رضی الله عنهما.
و ربیع خثیم گوید برفتم تا اویس را بینم. در نماز بامداد بود. چون فارغ شد گفتم صبر کنم تا از تسبیح بازپردازد. درنگی کردم، همچنان از جای برنخاست تا نماز پیشین بگزارد و نماز دیگر بکرد. حاصل سه شبانه روز از نماز نپرداخت و هیچ نخورد و نخفت. شب چهارم او را گوش میداشتم خواب در چشمش آمد در حال با حق به مناجات آمد، گفت خداوندا به تو پناه میگیرم از چشم بسیار خواب و از شکمِ بسیار خوار.
گفتم مرا این بسنده است، او را تشویش ندادم و بازگردیدم.
اویس را میآرند که در همه عمر خویش هرگز شب نخفت. یک شبی گفتی: هذه لَیلَةُ القیام [امشب شب برپایی (نماز و عبادت) است]، و دیگر شب گفتی: هذه لَیلَةُ الرَّکوع [امشب شب دست به زانو بودن است]، و دیگر شب گفتی: هذه لَیلَةُ السُّجود [امشب شب بر روی درافتادن است]؛
یک شب به قیامی بسر بردی و یک شب به رکوعی و یک شب به سجودی.
گفتند یا اویس چون طاقت میداری شبی بدین درازی بر یک حال؟ گفت ما خود هنوز یکبار سبحانَ رَبّی الأعلی نگفته باشیم در سجودی، که روز آید؛ خود سه بار تسبیح گفتن سنّت است. این از آن میکنم که میخواهم که مثل عبادت آسمانیان کنم.
از وی پرسیدند که خشوع در نماز چیست؟
گفت آنکه اگر نیزه بر پهلوش زنند در نماز خبرش نبود.
گفتند چونی؟
گفت چگونه باشد کسی که بامداد برخیزد و نداند که شبانگاه خواهد زیست یا نه؟
گفتند کار چگونه است؟
گفت: وا قِلةَ زادٍ وا طولَ طریقاه. [آه از بی زادی و درازی راه].
و گفت اگر تو خدای را تعالی پرستش کنی به عبادت آسمانها و زمینها از تو به بنپذیرد تا باورش نداری. گفتند چگونه باورش داریم؟ گفت ایمن نباشی بدانچه تو را فرا پذیرفته است و فارغ نبینی خویش را تا در پرستش او به چیزی دیگرت مشغول نباید بود.
گفت هر که سه چیز را دوست دارد دوزخ بدو از رگ گردنش نزدیکتر بوَد؛ طعام خوش خوردن و لباس نیکو پوشیدن و با توانگران نشستن.
اویس را گفتند رضی الله عنه که دراین نزدیکی تو مردی است، سی سال است که گوری فرو کرده است و کفنی درآویخته و بر سر آن نشسته است و میگرید و نه به شب قرار گیرد و نه به روز.
اویس گفت: مرا آنجا برید تا او را ببینم.
اُویس را نزدیک او بردند. او را دید زرد گشته و نحیف شده و چشم از گریه در مُغاک افتاده. بدو گفت: یا فُلانُ شَغَلَکَ القَبرُ عَنِ الله [ای مرد سی سال است تا گور و کفن تو را از خدای مشغول کرده است] و بدین هر دو باز ماندهای و این هر دو بت راه تو آمده است. آن مرد به نور او آن آفت در خویش بدید، حال بَرو کشف شد، نعره ای بزد و در آن گور افتاد و جان بداد. اگر گور و کفن حجاب خواهد بود حجاب دیگران بنگر که چیست و چندست.
نقل است که اویس یکبار سه شبانه روز هیچ نخورده بود. روز چهارم بامداد بیرون آمد. بر راه یک دینار زر افگنده بود. گفت از آن کسی افتاده باشد. روی بگردانید تا گیاه از زمین برچیند و بخورد. نگاه کرد، گوسفندی میآمد. گِردهای گرم در دهان گرفته پیش وی بنهاد. گفت مگر از کسی ربوده باشد. روی بگردانید. گوسفند به سخن آمد. گفت: من بنده آن کسم که تو بنده اویی. بستان روزی خدای از بنده خدای.
گفت دست دراز کردم تا گرده برگیرم، گرده در دست خویش دیدم گوسفند ناپدید شد.
محامد او بسیار است و فضایل وی بی شمار. در ابتدا شیخ ابوالقاسم گرگانی را رضی الله عنه ذکر آن بوده ست مدتی که میگفته است اُویس، اُویس، اُویس. ایشان دانند قدر ایشان. وسخن اوست که گفت: مَن عَرَفَ الله لایُخفی عَلَیهِ شَیءٌ [هرکه خدای را شناخت هیچ چیز بر او پوشیده نماند].
دیگر معنی آن است که هر که بشناخت تا شناسنده کیست.
دیگر معنی آن است که هر که اصل بدانست فروع دانستن آسان بوَدش که به چشم اصل در فروع نگرد.
دیگر معنی آن است که خدای را به خدای بتوان شناخت که: عَرِفتُ رَبّی بِرَبّی؛ پس هرکه خدای را به خدای داند همه چیزی میداند.
و سخن اوست که: السلامَةُ فِی الوَحدَة [سلامت در تنهایی است] و تنها آن بوَد که فرد بوَد در وحدت و وحدت آن بوَد که خیال غیر درنگنجد تا سلامت بوَد؛ اگر تنها به صورت گیری درست نبوَد که الشَیطانُ أبعَدُ مِنَ الاثنَین [شیطان دورتر است از دو تن]، حدیث است.
و سخن اوست که: عَلَیکَ بِقلبک [بر تو باد به دل تو]. یعنی برتو باد که دایم دل حاضر داری تا غیر در او راه نیابد.
و سخن اوست که: طلبتُ الرّفعةَ فوجدتُهُ فی التّواضع و طلبتُ الرّیاسة فوجدتُه فی نصیحة الخلق و طلبتُ المروة فوجدتُه فی الصّدق وطلبتُ الفخر فوجدتُه فی الفقر و طلبت النسبة فوجدتُه فی التقوی و طلبتُ الشّرف فوجدتُه فی القناعة و طلبتُ الرّاحة فوجدتُه فی الزهد [برتری خواستم و آن را در فروتنی یافتم، جویندۀ سروری شدم و آن را در نیکخواهی مردمان یافتم، خواستار جوانمردی شدم و آن را در راستی یافتم، کسب فخر کردم و آن را در فقر یافتم، خویشی و پیوستگی جستم آن را در پرهیزکاری یافتم، شرف خواستم و آن را در بسندگی و خرسندی یافتم، آسودگی طلبیدم و آن را در پارسایی یافتم]، معانی این سخنها معلوم است و مشهور.
نقل است که همسایگان او گفتند ما او را از دیوانگان شمردیمی. آخر از وی درخواست کردیم تا او را خانه ای ساختیم بر در سرای خویش و یک سال و دو سال به سرآمدی که او را وجهی نبودی که بدان روزه گشادی. طعام او آن بودی که گاه گاه اَستۀ خرما برچیدی و شبانگاه بفروختی و در وجه قوت صرف کردی و بدان افطار کردی و اگر خرمای خشک یافتی نگاه داشتی تا روزه بدان گشادی و اگر خرمای خشک بیشتر یافتی استۀ خرما بفروختی و به صدقه بدادی. و جامۀ وی خرقهای کهنه بود که از مزبلهها برچیدی و پاک بشستی و برهم دوختی و با آن میساختی. عجبا کارا، نَفَسِ خدایی از میان چنین جای برآید. وقت نماز اوّل بیرون شدی و پس از نماز خفتن بازآمدی و به هر محلّتی که فروشدی کودکان وی را سنگ زدندی. گفتی ساقهای من باریک است خُردتر بردارید تا پای من شکسته و خون آلوده نشود تا از نماز بازنمانم که مرا غم نماز است، نه غم پای.
در آخر عمر چنین گفتند که سفیدی بَرو پدید آمد و آن وقت برموافقت امیرالمؤمنین علی رضی الله عنه در صفّین حرب میکرد تا کشته شد. عاشَ وحیداً وماتَ شهیداً [تنها زیست و در راه خدا مرد] رضی الله عنه.
بدانکه قومی باشند که ایشان را اُویسیان گویند. ایشان را به پیر حاجت نَبوَد که ایشان را نبوّت در حجر خود پرورش دهد بی واسطه غیری چنانکه اویس را داد. اگرچه به ظاهر خواجۀ انبیا را ندید اما پرورش ازو مییافت، نبوت میپرورد و حقیقت هم نفَس میبود. و این عظیم عالی مقامی است تا که را آنجا رسانند واین دولت روی به که نماید. ذلِک فَضلُ الله یُؤتیهِ مَن یَشاءُ وَ اللهُ ذوالفضلِ العظیم [تین بخشایشی است از جانب خدا که به هر که میخواهد ارزانیش میدارد، که خدا صاحب بخشایشی بزرگ است / حدید، 21].



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ شخصیت معنوی و والای اویس قرنی است که به عنوان یکی از بهترین تابعین شناخته میشود. پیامبر اسلام او را به عنوان نمونهای از محبت و تقوا معرفی کرده و اویس به خاطر ارادت به پیامبر و خدمت به مادرش از دیگران متمایز است. شعر به توصیف مقام و جایگاه اویس در قیامت و شفاعت او برای مسلمانان اشاره میکند، همچنین نشاندهندهٔ زندگی ساده و زاهدانه او و ارتباط عمیقش با خداوند است. با وجود اینکه اویس هرگز پیامبر را از نزدیک ندیده، او مراقب و پیرو راستین تعالیم او بوده و توجه خاصی به دعا و عبادت دارد. در انتها، زندگی اویس بهعنوان نمادی از دینداری و فداکاری به تصویر کشیده شده و بر اهمیت گمنامی و تواضع در نزد خداوند تأکید میشود.
هوش مصنوعی: آغاز ذکر اویس قرنی با ستایش او: پیشوای تابعان و سرمشق اهل چلهنشینی، خورشیدی پنهان از چشم مردم، همدم نفس رحمانی خدا و ستارهٔ سهیل یمن.
پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند: اویس قرنی در بخشش و مهربانی از بهترین تابعان است. او کسی است که ستایش کننده او رحمت گسترده خداوند برای عالمیان [یعنی پیامبر اسلام] می باشد. او را با نفس رب العالمین مقایسه میکنیم، اما چگونه میتوانم این موضوع را به خوبی بیان کنم؟ گاهی پیامبر بزرگ خدا علیهم السلام به سوی یمن نگاه میکرد و میفرمود: من بوی رحمت خداوند را از طرف یمن احساس میکنم.
هوش مصنوعی: پیامبر فرمود که در قیامت خدا هفتاد هزار فرشته به شکل اویس میآفریند تا اویس در میان آنان به صحرای محشر و سپس به بهشت برود و جز آن که خدا بخواهد کسی او را نشناسد. چون او در دنیا پنهان از مردم عبادت میکرد، در آخرت نیز از چشم بیگانگان پوشیده میماند؛ چنان که خدا فرموده اولیای من زیر پوشش منند و جز من کسی آنان را نمیشناسد.
هوش مصنوعی: در روایتی نادر آمده است که پیامبر در بهشت از جایگاه خود بیرون میآید و کسی را میجوید. ندا میرسد که چه کسی را میجویی؟ میگوید اویس را. ندا میآید که زحمت مکش؛ همانگونه که در دنیا او را ندیدی، اینجا هم نخواهی دید.
هوش مصنوعی: پیامبر میپرسد خدایا او کجاست؟ پاسخ میرسد که در جایگاهی راستین و پسندیده نزد خداست.
هوش مصنوعی: پیامبر میپرسد آیا او هم مرا نمیبیند؟ پاسخ میرسد کسی که ما را میبیند، دیگر چرا تو را ببیند؛ یعنی او غرق دیدار حق است.
هوش مصنوعی: پیامبر فرمود در امت من مردی هست که در قیامت به شمار موی گوسفندان دو قبیلهٔ ربیعه و مضر از گناهکاران شفاعت خواهد کرد.
هوش مصنوعی: گفتهاند که در میان عرب هیچ قبیلهای به اندازهٔ این دو قبیله گوسفند نداشت؛ یعنی شمار شفاعتشدگان بسیار است.
هوش مصنوعی: یاران پیامبر پرسیدند این مرد کیست؟
هوش مصنوعی: پیامبر فرمود: بندهای از بندگان خدا.
هوش مصنوعی: گفتند ما همه بندهٔ خداییم؛ نامش چیست؟
هوش مصنوعی: فرمود: نامش اویس است.
هوش مصنوعی: پرسیدند او کجاست؟
هوش مصنوعی: فرمود: در قَرَن است.
هوش مصنوعی: پرسیدند آیا او تو را دیده است؟
هوش مصنوعی: فرمود: با چشم سر مرا ندیده است؛ یعنی دیدارش باطنی بوده است.
هوش مصنوعی: گفتند شگفتا! او چنین عاشق توست و برای خدمت به نزد تو نشتافته است؟
هوش مصنوعی: پیامبر فرمود به دو دلیل: یکی چیرگی حال عرفانی بر او، دوم بزرگداشت شریعت من؛ زیرا مادری پیر و ناتوان و مؤمن دارد که چشمش ضعیف و دست و پایش سست است. اویس روزها شتربانی میکند و مزدش را خرج خود و مادرش میکند.
هوش مصنوعی: پرسیدند آیا ما او را خواهیم دید؟
هوش مصنوعی: پیامبر به ابوبکر فرمود تو در روزگار خود او را نمیبینی، اما به عمر و علی فرمود شما او را میبینید. او مردی پرموی است و بر پهلوی چپ و کف دستش لکهٔ سفیدی به اندازهٔ یک درهم هست که از بیماری پیسی نیست. چون او را یافتید سلام مرا به او برسانید و بگویید برای امت من دعا کند.
هوش مصنوعی: پیامبر باز فرمود که محبوبترین بندگان نزد خدا پرهیزگارانِ گمنام و پنهاناند.
هوش مصنوعی: برخی گفتند ای رسول خدا، ما این صفت را در خود مییابیم.
هوش مصنوعی: پیامبر فرمود: شتربانی در یمن هست که او را اویس میگویند؛ از او پیروی کنید و راه او را بروید.
هوش مصنوعی: روایت است که چون وفات پیامبر نزدیک شد، از او پرسیدند خرقهٔ وصلهدارت را به چه کسی بدهیم؟
هوش مصنوعی: پیامبر پاسخ داد: خرقهٔ مرا به اویس قرنی بدهید.
هوش مصنوعی: پس از وفات پیامبر، عمر (فاروق) و علی (مرتضی) به کوفه آمدند و عمر در میانهٔ خطبه گفت: ای مردم نجد، برخیزید.
هوش مصنوعی: مردم نجد برخاستند و عمر پرسید: آیا کسی از قبیلهٔ قرن در میان شما هست؟
هوش مصنوعی: پاسخ دادند: آری، هست.
هوش مصنوعی: گروهی را نزد عمر فرستادند و او از آنان دربارهٔ اویس پرسید.
هوش مصنوعی: گفتند: او را نمیشناسیم.
هوش مصنوعی: عمر گفت: پیامبر، که صاحب شریعت است، خبر او را به من داده و سخن بیهوده نمیگوید؛ آیا براستی او را نمیشناسید؟
هوش مصنوعی: یکی گفت: او کوچکتر و بیمقدارتر از آن است که امیرالمؤمنین در پی او باشد.
هوش مصنوعی: و افزود که او دیوانهای نادان است که از مردم گریزان و رمیده است.
هوش مصنوعی: عمر گفت: ما در جستوجوی اوییم؛ بگویید کجاست.
هوش مصنوعی: گفتند: در وادی عرنه شتر میچراند و شبانگاه به او نان میدهیم. آشفتهحال است، به آبادی نمیآید، با کسی همنشین نمیشود، خوراک مردم را نمیخورد و غم و شادی مردم را ندارد؛ وقتی مردم میخندند میگرید و وقتی میگریند میخندد.
هوش مصنوعی: عمر باز گفت: ما او را میخواهیم.
هوش مصنوعی: عمر و علی به آن وادی رفتند و او را در حال نماز دیدند، در حالی که خداوند فرشتهای را گماشته بود تا شترانش را نگه دارد. چون صدای آمدن آدمی را شنید نمازش را کوتاه کرد و پس از سلام نماز، عمر برخاست و سلام داد و او پاسخ داد؛ عمر نامش را پرسید.
هوش مصنوعی: گفت: نامم عبدالله، یعنی بندهٔ خدا، است.
هوش مصنوعی: عمر گفت: همهٔ ما بندگان خداییم؛ نام ویژهٔ تو چیست؟
هوش مصنوعی: گفت: اویس.
هوش مصنوعی: عمر گفت: دست راستت را به من نشان بده.
هوش مصنوعی: اویس دستش را نشان داد و عمر آن نشانهٔ سپیدی را که پیامبر گفته بود دید، دستش را بوسید و گفت: پیامبر به تو سلام رسانده و فرموده است که برای امت من دعا کن.
هوش مصنوعی: اویس گفت: تو برای دعا کردن در حق همهٔ مؤمنان سزاوارتری، چون بر روی زمین کسی از تو گرامیتر نیست. عمر گفت: من خود این کار را میکنم، تو سفارش پیامبر را انجام بده.
هوش مصنوعی: اویس گفت: ای عمر، نیک بنگر، شاید آن کس دیگری باشد و نه من.
هوش مصنوعی: عمر گفت: پیامبر نشانهٔ تو را داده است و مقصود تویی.
هوش مصنوعی: آنگاه اویس گفت: خرقهٔ پیامبر را به من بدهید تا دعا کنم.
هوش مصنوعی: آن دو خرقه را به او دادند و گفتند: آن را بپوش و دعا کن.
هوش مصنوعی: اویس گفت: صبر کنید تا حاجتم را از خدا بخواهم.
هوش مصنوعی: اویس خرقه را نپوشید و از عمر و علی بسیار دور شد، خرقه را بر زمین نهاد و سر به سجده گذاشت و گفت: خدایا این خرقه را نمیپوشم تا همهٔ امت محمد را به من ببخشی. پیامبر کار را به اینجا سپرده و عمر و علی رسالت خود را انجام دادند؛ اکنون فقط کار تو مانده است.
هوش مصنوعی: ندا آمد که شمار بسیاری را به تو بخشیدم، خرقه را بپوش. اویس گفت: نه، همه را میخواهم.
هوش مصنوعی: دوباره ندا آمد که گروه بسیاری را به تو بخشیدم، خرقه را بپوش. باز گفت: نه، همه را میخواهم.
هوش مصنوعی: بار دیگر ندا آمد که چندین هزار نفر دیگر را هم به تو میبخشم، خرقه را بپوش.
هوش مصنوعی: اویس همچنان میگفت همه را میخواهم و ندا وعدهٔ میلیونها نفر دیگر میداد. این راز و نیاز ادامه داشت تا صحابه بیتاب شدند و نزد او رفتند. اویس با دیدنشان آه کشید و گفت چرا آمدید؟ اگر نمیآمدید خرقه را نمیپوشیدم تا همهٔ امت را از خدا بگیرم؛ باید صبر میکردید.
هوش مصنوعی: عمر اویس را دید که گلیمی از پشم شتر به خود پیچیده و سر و پا برهنه است، اما گویی ثروت همهٔ هجده هزار عالم زیر آن گلیم بود. عمر از خود و از خلافتش دلگیر شد و گفت کیست که این خلافت را به یک قرص نان از ما بخرد؟
هوش مصنوعی: اویس گفت: کسی آن را میخرد که عقل ندارد. چرا میفروشی؟ آن را رها کن تا هر که خواست بردارد؛ خرید و فروش در این کار چه جایی دارد؟
هوش مصنوعی: صحابه فریاد برآوردند که تو این کار را از ابوبکر پذیرفتهای و نمیتوانی کار هزاران مسلمان را تباه کنی، زیرا یک روز عدالت تو از هزار سال عبادت برتر است.
هوش مصنوعی: آنگاه اویس خرقه را پوشید و گفت: به برکت این خرقه، به شمار موهای شتر و گاو و گوسفند دو قبیلهٔ ربیعه و مضر، از امت محمد را به من بخشیدند.
هوش مصنوعی: نویسنده میگوید ممکن است کسی گمان کند اویس از عمر برتر بود، اما چنین نیست؛ ویژگی اویس وارستگی از دنیا بود و عمر همهٔ فضیلتها را داشت و این وارستگی را هم میخواست؛ چنانکه پیامبر نیز در خانهٔ پیرزنان را میزد و از آنان میخواست او را در دعا یاد کنند.
هوش مصنوعی: آنگاه علی خاموش نشست و عمر پرسید: ای اویس، چرا نیامدی تا پیامبر را ببینی؟
هوش مصنوعی: اویس پرسید: آیا شما او را دیدید؟
هوش مصنوعی: گفتند: آری.
هوش مصنوعی: گفت: شاید فقط جامهٔ او را دیدهاید؛ اگر او را دیدهاید بگویید ابروانش پیوسته بود یا گشاده؟
هوش مصنوعی: شگفتا که با آنکه بسیار او را دیده بودند، از شکوه و هیبت پیامبر نتوانستند نشانی بدهند. اویس پرسید: آیا شما دوستدار محمد هستید؟
هوش مصنوعی: گفتند: هستیم.
هوش مصنوعی: گفت: اگر در دوستی صادق بودید، چرا روزی که دندان پیامبر را شکستند، برای همراهی با او دندان خود را نشکستید؟ چون شرط دوستی همراهی و همدردی است.
هوش مصنوعی: سپس دهانش را نشان داد که یک دندان هم نداشت و گفت: من بیآنکه او را به چشم دیده باشم با او همراهی کردم، زیرا همراهی جزئی از دین است.
هوش مصنوعی: عمر و علی منقلب و دلسوخته شدند و دریافتند که مقام همراهی و ادب مقامی جداست که باید آن را از کسی آموخت که پیامبر را ندیده بود.
هوش مصنوعی: عمر گفت: ای اویس، برای من دعا کن.
هوش مصنوعی: اویس گفت در ایمان جانبداری از کسی نیست؛ من در تشهد هر نماز برای همهٔ مردان و زنان مؤمن آمرزش میخواهم؛ اگر با ایمان سالم به گور بروید آن دعا شامل شما میشود وگرنه دعای خود را هدر نمیدهم. عمر وصیتی خواست؛ اویس پرسید خدا را میشناسی؟ گفت آری؛ گفت اگر جز خدا کسی را نشناسی برایت بهتر است. عمر بیشتر خواست؛ پرسید خدا تو را میشناسد؟ گفت آری؛ گفت اگر جز خدا کسی تو را نشناسد برایت بهتر است.
هوش مصنوعی: عمر گفت صبر کن تا چیزی برایت بیاورم. اویس دو درهم از گریبان بیرون آورد و گفت این را از شتربانی به دست آوردهام؛ اگر ضمانت کنی که آنقدر زنده بمانم که این را خرج کنم، آنگاه چیز دیگری از تو میگیرم.
هوش مصنوعی: پس از اندکی گفت: به زحمت افتادید، بازگردید که قیامت نزدیک است؛ دیدار ما در آنجا خواهد بود که جدایی و بازگشتی ندارد، زیرا من اکنون به فراهم کردن توشهٔ قیامت مشغولم.
هوش مصنوعی: وقتی مردم قرن از کوفه بازگشتند، اویس میانشان احترام و آبرو یافت؛ او این را نمیخواست و گریخت و به کوفه رفت و جز هرم بن حیان کسی او را ندید. هرم گفت: چون شنیدم مقام شفاعت اویس چه اندازه است، شوق دیدارش بر من چیره شد و در کوفه او را جستم تا کنار فرات یافتمش که وضو میگرفت و جامه میشست؛ از روی وصفی که شنیده بودم شناختمش. سلام کردم، پاسخ داد و نگاهم کرد، اما دست نداد؛ برایش دعای رحمت و آمرزش کردم و احوالش را پرسیدم.
هوش مصنوعی: هرم میگوید از محبت او و از دلسوزی بر ناتوانی حالش گریهام گرفت و اویس نیز گریست و گفت: ای هرم بن حیان، خدا عمرت را دراز کند؛ حالت چطور است ای برادر، و چه کسی تو را به سوی من راهنمایی کرد؟
هوش مصنوعی: هرم از اویس پرسید: نام من و پدرم را از کجا دانستی و چگونه مرا که هرگز ندیده بودی شناختی؟
هوش مصنوعی: اویس گفت: خدای دانا و آگاه مرا خبر داد، و جان من جان تو را شناخت؛ زیرا جانهای مؤمنان با هم آشنایند، هرچند یکدیگر را ندیده باشند.
هوش مصنوعی: هرم خواست حدیثی از پیامبر برایش نقل کند. اویس گفت پیامبر را ندیدهام و سخنانش را از دیگران شنیدهام. نمیخواهم به نقل حدیث بپردازم یا حدیثگو و فتوادهنده و واعظ شوم، چون کار مهمتری دارم که مرا از اینها باز میدارد.
هوش مصنوعی: هرم گفت: پس آیهای از قرآن برایم بخوان تا از زبان تو بشنوم.
هوش مصنوعی: اویس دست هرم را گرفت و شروع به سخن کرد.
هوش مصنوعی: اویس از شیطان به خدا پناه برد و سخت گریست. سپس آیاتی خواند که خدا جن و انسان را جز برای پرستش نیافریده و آسمان و زمین را به بازی نیافریده، و تا پایان «او عزیز و مهربان است» خواند. آنگاه فریادی زد، چنانکه هرم گمان کرد عقل از سرش رفته است.
هوش مصنوعی: سپس اویس پرسید: ای پسر حیان، چه چیز تو را به اینجا آورد؟
هوش مصنوعی: هرم گفت آمدهام تا با تو انس بگیرم و آرام یابم. اویس گفت هرگز ندیدهام کسی که خدا را شناخت به چیز یا کس دیگری انس و آرام بگیرد. هرم اندرزی خواست؛ اویس گفت هنگام خواب مرگ را زیر سر و هنگام برخاستن پیش چشم داشته باش، و به کوچکی گناه منگر بلکه به بزرگی خدایی بنگر که از او نافرمانی میکنی؛ چون گناه را کوچک شمردن کوچک شمردن خداست.
هوش مصنوعی: هرم پرسید: سفارش میکنی کجا ساکن شوم؟
هوش مصنوعی: اویس گفت: در شام.
هوش مصنوعی: هرم پرسید: در آنجا روزی و گذران زندگی چگونه است؟
هوش مصنوعی: اویس با سرزنش گفت: افسوس بر این دلها که شک در آنها راه یافته و پند سودشان نمیدهد؛ یعنی نگرانی روزی نشانهٔ کمی توکل است.
هوش مصنوعی: هرم گفت: اندرز دیگری به من بده.
هوش مصنوعی: اویس گفت: ای پسر حیان، پدرت مرد، آدم و حوا، نوح و ابراهیم، موسی و داود و محمد پیامبر خدا و ابوبکر جانشین او همه مردند، و عمر برادر و دوستم نیز مرد؛ دریغا عمر، دریغا عمر.
هوش مصنوعی: هرم گفت: خدا تو را رحمت کند، عمر هنوز نمرده است.
هوش مصنوعی: اویس گفت: خدای تعالی مرا از مرگ او آگاه کرده است.
هوش مصنوعی: سپس گفت: من و تو نیز در شمار مردگانیم؛ یعنی مرگ ما هم حتمی و نزدیک است.
هوش مصنوعی: اویس درود فرستاد و دعایی کوتاه خواند و گفت: سفارشم این است که کتاب خدا و راه نیکان را پیشهٔ خود کنی، لحظهای از یاد مرگ غافل نباشی، چون نزد خویشانت رسیدی پندشان دهی، خیرخواهی را از مردم دریغ نکنی و یک گام از همراهی با جماعت مسلمانان کنار نکشی؛ وگرنه بیآنکه بدانی بیدین میشوی و به دوزخ میافتی.
هوش مصنوعی: چند دعا کرد و گفت: ای هرم، اکنون برو؛ دیگر نه تو مرا خواهی دید و نه من تو را. مرا در دعا یاد کن که من نیز تو را یاد میکنم. تو از این سو برو تا من از آن سو بروم.
هوش مصنوعی: هرم گفت خواستم اندکی همراهش بروم، نگذاشت و گریان رفت و مرا هم به گریه انداخت. از پشت سر نگاهش کردم تا در کوچهای ناپدید شد و پس از آن هرگز خبری از او نیافتم. گفت بیشتر سخنانش با من دربارهٔ دو امیر، عمر و علی، بود.
هوش مصنوعی: ربیع بن خثیم گوید به دیدار اویس رفتم؛ در نماز صبح بود. پس از نماز صبر کردم تا ذکرش تمام شود، اما از جا برنخاست تا نماز ظهر و عصر را هم خواند؛ سه شبانهروز پیوسته نماز گزارد و نه خورد و نه خوابید. شب چهارم که خواب به چشمش آمد، بیدرنگ مناجات کرد: خدایا، از چشم پرخواب و شکم پرخور به تو پناه میبرم.
هوش مصنوعی: ربیع گفت همین برای پند من بس است؛ او را آشفته نکردم و بازگشتم.
هوش مصنوعی: نقل است که اویس در همهٔ عمر شب نخوابید. یک شب میگفت امشب شب ایستادن در نماز است، شب دیگر میگفت شب رکوع است و شب دیگر شب سجده.
هوش مصنوعی: یعنی یک شب را تا صبح ایستاده، یک شب را در رکوع و یک شب را در سجده به سر میبرد.
هوش مصنوعی: از اویس پرسیدند چگونه تاب میآوری که شبی به این درازی را در یک حالت بگذرانی؟ گفت هنوز یک بار «سبحان ربی الاعلی» را در سجده نگفتهام که روز میرسد، در حالی که سه بار گفتنش سنت است. این کار را میکنم چون میخواهم مانند فرشتگان آسمان عبادت کنم.
هوش مصنوعی: از او پرسیدند فروتنی و حضور دل در نماز چیست؟
هوش مصنوعی: گفت آن است که اگر در نماز نیزهای به پهلوی نمازگزار بزنند، از آن آگاه نشود.
هوش مصنوعی: از او پرسیدند حالت چطور است؟
هوش مصنوعی: گفت حال کسی چگونه است که صبح برمیخیزد و نمیداند تا شب زنده میماند یا نه؟
هوش مصنوعی: پرسیدند کارها و احوال چگونه است؟
هوش مصنوعی: گفت افسوس از کمی توشه و درازی راه؛ یعنی توشهٔ آخرت اندک است و سفر آن طولانی.
هوش مصنوعی: گفت اگر خدا را به اندازهٔ عبادت همهٔ آسمانها و زمینها پرستش کنی، تا به او اعتماد و باور نداشته باشی از تو نمیپذیرد. پرسیدند چگونه به او باور داشته باشیم؟ گفت به آنچه برایت ضمانت کرده (مانند روزی) آسودهخاطر باشی و خود را از دغدغه فارغ ببینی تا در عبادتش به چیز دیگری سرگرم نشوی.
هوش مصنوعی: گفت هر کس سه چیز را دوست بدارد، دوزخ از رگ گردنش به او نزدیکتر است: خوراک لذیذ خوردن، لباس زیبا پوشیدن و همنشینی با ثروتمندان.
هوش مصنوعی: به اویس گفتند در نزدیکی تو مردی هست که سی سال است گوری کنده و کفنی آویخته و بر سر آن نشسته و میگرید و نه شب آرام دارد و نه روز.
هوش مصنوعی: اویس گفت مرا نزد او ببرید تا او را ببینم.
هوش مصنوعی: او را نزد آن مرد بردند؛ دید رنگش زرد و تنش لاغر شده و چشمانش از گریه گود افتاده است. به او گفت سی سال است گور و کفن تو را از خدا بازداشته و این دو بت راه تو شدهاند. مرد به نور سخن اویس این آفت را در خود دید، فریادی زد و در گور افتاد و جان داد. عطار میگوید اگر گور و کفن حجاب باشد، ببین حجابهای دیگران چیست و چه بسیار است.
هوش مصنوعی: نقل است اویس سه شبانهروز چیزی نخورده بود؛ صبح روز چهارم بیرون آمد و دیناری طلا بر راه افتاده دید، گفت از کسی افتاده و رو برگرداند تا گیاه بچیند و بخورد. گوسفندی آمد و نانی گرم در دهان داشت و پیش او گذاشت؛ گفت شاید از کسی ربوده باشد و رو برگرداند. گوسفند به سخن آمد و گفت من بندهٔ کسی هستم که تو بندهٔ اویی؛ روزی خدا را از بندهٔ خدا بگیر.
هوش مصنوعی: اویس گفت دست دراز کردم تا نان را بگیرم، نان را در دست خود دیدم و گوسفند ناپدید شد.
هوش مصنوعی: ستایشها و فضیلتهای اویس بیشمار است. شیخ ابوالقاسم گرگانی در آغاز سلوکش مدتی ذکرش این بود که «اویس، اویس» میگفت؛ قدر این بزرگان را خودشان میدانند. از سخنان اویس است: هر که خدا را شناخت، هیچ چیز بر او پوشیده نمیماند.
هوش مصنوعی: معنای دیگر این سخن آن است که هر که شناخت، دانست که شناسنده در حقیقت کیست.
هوش مصنوعی: معنای دیگر آن است که هر که اصل را دانست، دانستن فرعها برایش آسان است، زیرا با چشم اصل به فرعها مینگرد.
هوش مصنوعی: معنای دیگر آن است که خدا را تنها به خود خدا میتوان شناخت، چنانکه گفتهاند «پروردگارم را به پروردگارم شناختم»؛ پس هر که خدا را به خدا بشناسد همه چیز را میداند.
هوش مصنوعی: از سخنان اوست: سلامت در تنهایی است. تنها کسی است که در یگانگی یکتا باشد، و یگانگی آن است که خیال غیر خدا در دل نگنجد. اگر تنهایی را فقط ظاهری و جسمانی بگیری درست نیست، زیرا در حدیث آمده که شیطان از دو نفر دورتر است.
هوش مصنوعی: از سخنان اوست: مراقب دلت باش؛ یعنی همیشه دل را حاضر و بیدار نگه دار تا غیر خدا در آن راه نیابد.
هوش مصنوعی: از سخنان اوست که بلندی را در فروتنی، سروری را در خیرخواهی مردم، جوانمردی را در راستی، افتخار را در فقر، نسب و پیوند را در پرهیزکاری، شرف را در قناعت و آسایش را در زهد یافتم؛ و معنای این سخنان روشن و مشهور است.
هوش مصنوعی: همسایگانش گفتند او را دیوانه میپنداشتیم و برایش کنار خانهٔ خود خانهای ساختیم؛ گاه یکی دو سال میگذشت و چیزی برای افطار نداشت. هستهٔ خرما جمع میکرد و شب میفروخت و با آن افطار میکرد، و اگر خرمای خشک مییافت با آن روزه میگشود و اگر بیشتر بود هستهها را میفروخت و صدقه میداد. لباسش پارههای کهنهای بود که از زبالهدانها برمیداشت و میشست و به هم میدوخت؛ عطار شگفتی میکند که دمی الهی از چنین جایی برمیآید. اول وقت برای نماز بیرون میرفت و بعد از نماز عشا برمیگشت، و کودکان در هر محله به او سنگ میزدند و او میگفت ساقهایم باریک است، سنگ کوچکتر بردارید تا پایم نشکند و خونین نشود و از نماز بازنمانم، که غم نماز دارم نه غم پا.
هوش مصنوعی: گفتهاند در پایان عمر سپیدیای بر تنش پدید آمد، و در آن زمان همراه امیرالمؤمنین علی در جنگ صفین جنگید تا کشته شد؛ تنها زیست و شهید مرد.
هوش مصنوعی: بدان که گروهی هستند که آنان را «اویسیان» مینامند؛ اینان به پیر و مرشد نیاز ندارند، زیرا نبوت بیواسطهٔ دیگری آنان را در دامن خود پرورش میدهد، چنانکه اویس را پرورد؛ او هرچند پیامبر را به ظاهر ندید، از او پرورش مییافت و با حقیقت همدم بود. این مقامی بسیار بلند است و معلوم نیست چه کسی را به آن برسانند؛ این فضل خداست که به هر که بخواهد میدهد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.