گنجور » شیخ محمود شبستری » گلشن راز » بخش ۷

شیخ محمود شبستری » گلشن راز »

بخش ۷ - جواب

در آلا فکر کردن شرطِ راه است

ولی در ذاتِ حق محضِ گناه است

بود در ذاتِ حق اندیشه باطل

محالِ محض دان تحصیلِ حاصل

چو آیات است روشن گشته از ذات

نگردد ذاتِ او روشن ز آیات

همه عالم به نورِ اوست پیدا

کجا او گردد از عالم هویدا؟

نگنجد نورِ ذات اندر مظاهر

که سُبحاتِ جلالش هست قاهر

رها کن عقل را، با حق همی باش

که تابِ خور ندارد چشمِ خفّاش

در آن موضع که نورِ حق دلیل است

چه جای گفتگوی جبرئیل است

فرشته گرچه دارد قرب درگاه

نگنجد در مقام «لی مع‌الله»

چو نور او مَلَک را پر بسوزد

خرد را جمله پا و سر بسوزد

بود نورِ خرد در ذاتِ انور

بسانِ چشمِ سر در چشمهٔ خور

چو مُبْصَر در نظر نزدیک گردد

بصر ز ادراکِ او تاریک گردد

سیاهی گر بدانی نورِ ذات است

به تاریکی درون، آبِ حیات است

سیه جز قابضِ نورِ بصر نیست

نظر بگذار کاین جای نظر نیست

چه نسبت خاک را با عالمِ پاک

که ادراک است عجز از درکِ ادراک

سیه روئی ز ممکن در دو عالم

جدا هرگز نشد والله اعلم

سواد‌الوجه فی‌الدّارین درویش

سوادِ اعظم آمد بی کم و بیش

چه می‌گویم که هست این نکته باریک

شبِ روشن میانِ روزِ تاریک

در‌ین مشهد که انوارِ تجلّی است

سخن دارم ولی نا‌گفتن اولی است

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۱۸

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: در این بخش از "گلشن راز"، شاعر به بررسی مفهوم تفکر و شناخت در برابر ذات حق می‌پردازد. او می‌گوید که اندیشیدن در مورد خداوند در واقع گناه است، زیرا ذات او از هرگونه تصوری فراتر است. شاعر بیان می‌کند که آیات الهی تنها نمایانگر نور الهی هستند و ذات حق نمی‌تواند محدود به تفکرات انسانی شود. او تأکید می‌کند که نور حق نمی‌تواند در مظاهر زمین محصور شود و عقل انسان نمی‌تواند به درستی آن را درک کند. همچنین، او به تفاوت نور و ظلمت اشاره می‌کند و بیان می‌دارد که فهم عمیق حقیقت، فراتر از ادراک عقلانی است و در این مقام، سکوت و ناگفتن بر گفتن ارجح است.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# در آلا فکر کردن شرطِ راه است

ولی در ذاتِ حق محضِ گناه است

هوش مصنوعی: تفکر در مسائل دنیوی و راه‌های رسیدن به حقیقت ضروری و لازم است، اما فکر کردن درباره ذات الهی و حق مطلق، نوعی گناه و اشتباه است.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# بود در ذاتِ حق اندیشه باطل

محالِ محض دان تحصیلِ حاصل

ویرایش : تفکر کردن در ذات حق تعالی( خدا) بیهوده و باطل است، و به دست آوردن نتیجه از این تفکر و اندیشه غیر ممکن و ناشدنی است

# چو آیات است روشن گشته از ذات

نگردد ذاتِ او روشن ز آیات

فکر کردن در مورد ذات و وجود خداوند کار بیهوده ای است و کسب نتیجه و دانش در این راه غیرممکن غیرممکن است

# همه عالم به نورِ اوست پیدا

کجا او گردد از عالم هویدا؟

هوش مصنوعی: تمامی عالم به نور و روشنی او نمایان است، اما چگونه ممکن است او از عالم و موجودات قابل مشاهده باشد؟

# نگنجد نورِ ذات اندر مظاهر

که سُبحاتِ جلالش هست قاهر

هوش مصنوعی: نور ذات حق (خداوند) در شکل‌ها و مظاهر مادی نمی‌گنجد؛ زیرا عظمت و جلال او بر همه چیز چیره و غالب است.

# رها کن عقل را، با حق همی باش

که تابِ خور ندارد چشمِ خفّاش

هوش مصنوعی: عقل را رها کن و به پیوند با حقیقت بپرداز، زیرا چشم خفاش توانایی دیدن نور خورشید را ندارد.

# در آن موضع که نورِ حق دلیل است

چه جای گفتگوی جبرئیل است

هوش مصنوعی: در جایی که نور حق روشن است و نشان‌دهنده‌ی حقیقت می‌باشد، دیگر جایی برای بحث و گفت‌وگو حتی برای جبرئیل، ملکه‌ای بلندپایه، وجود ندارد.

# فرشته گرچه دارد قرب درگاه

نگنجد در مقام «لی مع‌الله»

هوش مصنوعی: فرشته هر چند به درگاه خداوند نزدیک است، اما در مقام «لی مع‌الله» یعنی «برای من با خدا» نمی‌تواند جایی داشته باشد. این مقام تنها مختص خداوند است و فرشتگان به آن دسترسی ندارند.

# چو نور او مَلَک را پر بسوزد

خرد را جمله پا و سر بسوزد

هوش مصنوعی: نور او، یعنی نور خداوند، فرشتگان را به شدت می‌سوزاند و برای خرد (عقل)، همهٔ پا و سر (اجزای وجود) نیز می‌سوزد.

# بود نورِ خرد در ذاتِ انور

بسانِ چشمِ سر در چشمهٔ خور

هوش مصنوعی: نور عقل، در ذات حقیقت و حقیقت الهی مانند چشم سر در چشمه خورشید است.

# چو مُبْصَر در نظر نزدیک گردد

بصر ز ادراکِ او تاریک گردد

هوش مصنوعی: زمانی که چیزی که می‌توان دید، در نظر نزدیک می‌شود، بینایی به خاطر درک آن، کم‌فروغ و تاریک می‌شود.

# سیاهی گر بدانی نورِ ذات است

به تاریکی درون، آبِ حیات است

هوش مصنوعی: اگر سیاهی را بشناسی، متوجه می‌شوی که نور در ذات خود نهفته است و این تاریکی درون، مانند آبِ حیات عمل می‌کند.

# سیه جز قابضِ نورِ بصر نیست

نظر بگذار کاین جای نظر نیست

هوش مصنوعی: تنها چیزی که انسان با چشم سیاه می‌بیند، فقط محدود به نور و بینایی است. باید توجه داشته باشی که اینجا تنها جایی برای دیدن و فهمیدن نیست و جایگاه واقعی فراتر از این‌هاست.

# چه نسبت خاک را با عالمِ پاک

که ادراک است عجز از درکِ ادراک

هوش مصنوعی: تفاوت و تناقضی که بین خاک و عالم پاک وجود دارد، این است که خاک خود محدود و ناتوان است و نمی‌تواند درک درست و کاملی از عالم پاک داشته باشد.

# سیه روئی ز ممکن در دو عالم

جدا هرگز نشد والله اعلم

کسی که ممکن الوجود است، همیشه و در هر دو دنیا بیچاره و نیازمند و دست خالی خواهد بود و این هرگز تغییر نخواهد یافت، و خداوند بهتر می‌داند.

# سواد‌الوجه فی‌الدّارین درویش

سوادِ اعظم آمد بی کم و بیش

هوش مصنوعی: در هر دو جهان، سیاه‌روئی (خساست یا بدی) هرگز از ممکنات جدا نشده است و حقیقت بالاترین مقام درویش، بدون هیچ کم و کاستی، به نام سواد (معنای عمیق و معرفت) در حال ظهور است.

# چه می‌گویم که هست این نکته باریک

شبِ روشن میانِ روزِ تاریک

هوش مصنوعی: من نمی‌دانم چگونه این نکته را بیان کنم، زیرا بیان آن در این شب درخشان که انگار در وسط روز تیره‌ای قرار دارد، بسیار دشوار است.

# در‌ین مشهد که انوارِ تجلّی است

سخن دارم ولی نا‌گفتن اولی است

هوش مصنوعی: در این مکان که نورهای الهی به وضوح دیده می‌شود، صحبت کردن درباره‌ی آن مناسب نیست و باید سکوت کرد.

بخش ۷ - جواب به خوانش رضا
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

مهندس مرتضی جاوید چپرپردی در ‫۱۱ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۳، ساعت ۲۱:۵۱ نوشته:

چو مبصر با بصر نزدیک گردد
بصر ز ادراک آن تاریک گردد
آنچه که به وسیله چشم دیده میشود اگر زیاد به چشم نزدیک شود چشم توانایی دیدن آن را از دست میدهد و تاریک مشود
سیاهی گر بدانی نور ذات است
به تاریکی درون آب حیات است
سیاهی نور ذات خداوندی است که هم نورها را میگیرد و هیچ چیز پس نمیدهد
ولی در این سیاهی آب حیاطی وجود دارد که انسان را جاودانه میکند
سیه جز قابض نور بصر نیست
نظر بگذار کین جای نظر نیست
این سیاهی غیر از گیرنده نور از چشم نیست
در این مرحله از نظر صرف نظر کن که جای نگاه نیست
چه نسبت خاک را با عالم پاک
که ادراک است عجز از درک ادراک
چه نسبتی میان خاک و عالم پاک ملکوت وجود دارد
که فهم وادراک از فهم خودش عاجز است
سیه رویی ز ممکن در دو عالم
جدا هرگز نشد والله اعلم
بی آبرویی که در این عوالم آمده است هرگز از خدا جدا نشد به خدا قسم
سواد الوجه فی الدارین درویش
سواد اعظم آمد بی کم و بیش
تن از بابت صورت در خانه کالبد درویش محصور است ولی تن حقیقی =وجود بسیار بزرگ و بدون کم وزیادی وجود دارد
چه می‌گویم که هست این نکته باریک
شب روشن میان روز تاریک
این چه نکته ای است که میگویم این شب روشنیی است در میان روز تاریکی هستی در عدم و بالعکس
در این مشهد که انوار تجلی است
سخن دارم ولی نا گفتن اولی است
اینجا جای گرد آمدن مردم است که از نور تجلی خداوند استفاده کنند باز هم سخن دارم ولی نگفتن اولویت دارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

روفیا در ‫۱۱ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۳ اسفند ۱۳۹۳، ساعت ۱۵:۰۰ نوشته:

سیه رویی ز ممکن در دو عالم
جدا هرگز نشد و الله اعلم
گمان می کنم ممکن یعنی کسی که در مکان به سر میبرد و مقصود از سیه رویی محدودیت عالم ماده است .
عاشق به مکان در طلب جانان است
معشوق برون ز حیز امکان است
ناید به مکان آن نرود این ز مکان
اینست که درد عشق بی درمان است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

روفیا در ‫۱۱ سال و ۵ ماه قبل، پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۴۶ نوشته:

بیت دیگری از همین استاد بزرگوار درباره ممکن و واجب :
چو ممکن گرد امکان برفشاند
به جز واجب دگر چیزی نماند
امکان به گرد و خاکی تشبیه شده که هستی ما را در بر گرفته و همان ماهیت های محدود کننده است و اگر خود را از انها بتکانیم تنها هستی می ماند هستی بدون گرد و غبار ...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بهرام در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، پنجشنبه ۹ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۰۶ نوشته:

«تفکّروا فی آلاء الله و لا تفکّروا فی الله فإنّکم لن تقدروا قدرَهُ و إذا بلغَ الکلام إلی الله فَامسَکُوا»

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی در ‫۶ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۱۶ دی ۱۳۹۸، ساعت ۲۳:۴۵ نوشته:

سیه رویی زممکن در دو عالم
دو عالم یعنی قبل از وجود و بعد از وجود که این سیه رویی با امکان هست. سیه رویی ز ممکن یعنی ممکن به وجوب و امتناع وارد نمی شود چه قبل از وجود چه بعد از وجود، تنها با حصول وجوب موجود و با ورود امتناع معدوم میشود وجودش، نه خودش.ربطی به مکان ندارد روفیای عزیز

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فیلوسوفیا در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، یکشنبه ۳۱ فروردین ۱۳۹۹، ساعت ۱۱:۵۴ نوشته:

سیه رویی ز ممکن در دو عالم...
مقصود از "ممکن"، ممکن الوجود بالذّات هست که همان صفت امکان در انسان هست{ در فلسفه؛ موجود را به مواد ثلاث، تقسیم کردند به لحاظ فرضی }.
مقصود از " سیه رویی " فقر وجودی هست.
مقصود از " در دو عالم " ذاتی بودن و جدانشدنی{ لاینفک } این " فقر " که همان صفت " امکان " هست.
پس این فقر{ ممکن الوجود بودن بالذات } انسان، جدا شدنی از انسان نیست{ غیر از خدا محتاج به خدا هستند در هر شرایطی} حتی اگر به حد اعلاء کمال و درجات هم برسی بازهم عبد هستی برای خداوند{ اشهد ان محمدا عبده و رسوله؛ با اینکه پیامبر و رسول هستی اما بازهم برای خداوند، عبد محسوب میشود}

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر امین لو در ‫۵ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۰، ساعت ۲۰:۲۷ نوشته:

جواب دومین پرسش درباره شرط راه (شرح ابیات از 11۳ تا 130)

113 درآلا فکر کردن شرط راه است

ولی در ذات حق عین گناه است

شیخ جواب سؤال را با اقتباس از این حدیث نبوی داده است که ()

مراد از آلاء، اسماء، صفات و افعال الهی است که منشاء جمیع نعمت های ظاهر و باطن است و افاضۀ وجود وکمالات به موجودات نموده و به امداد این آلاء است که اشیاء از نیستی به هستی آمده اند. تفکر در این نعمت شرط راه است، چون سالک را بیدار می کند و موجب شکر نعمت های بی منتهای الهی می گردد و به مصداق )سبب زیادتی کمالات و معرفت می گردد.

شیخ می فرماید: فکر کردن در ذات حق محض گناه است چون شمول و سریان ذات پرورگار از آن بالاتر است که در دار وجود غیر او دیاری توان یافت تا وسیله معرفت او گردد. تفکر در ذات، موجب ضلال وحیرت می شود.

114   بود در ذات حق اندیشه باطل

محال محض دان تحصیل حاصل

ذات حق عبارت از هستی مطلق است و بر تمام هستی ها عام و شامل است. ناگزیر اندیشه نیز از جنس هستی است. هستی مطلق ذات احدیت برتمام هستی ها از جمله بر اندیشه نیز شمولیت دارد و هستیِ اندیشه جزیی از هستیِ ذات مطلق می باشد بنابراین تفکر در ذات حق تحصیل حاصل است و این امر باطل و محال است. تعبیر دیگر این است که معرفت حق تعالی برای تمام موجودات فطری است و ادراک فطری قابل تفکر نیست و تحصیل حاصل است و می دانیم تحصیل حاصل، باطل و محال است و تفکر، حجاب آن ادراک می شود.

115  چو آیات است روشن گشته از ذات

نگردد ذات او روشن ز آیات

آیات یعنی نشانه ها و در این جا مراد از آیات، اسماء، صفات و افعال هستند که هویدایی آن ها از نور ذات الهی است چون منشاء همه آن ها اوست. در واقع این آیات نورهای ضعیفی هستند که از چشمه نور خورشید ذات احدیت اقتباس یافته اند. مسلم است که نور غالب با نور ضعیف شناخته نمی شود بلکه برعکس نور ضعیف را باید با نور غالب دانست. یعنی آیات را با ذات احدیت باید شناخت نه ذات احدیت را با آیات. چون به حقیقت نظر کنی هر ذره از ذرات موجودات آیتی از آیات الله است که دلالت بروجود آن حضرت می کند.

116   همه عالم به نور اوست پیدا

  کجا او گردد از عالم هویدا

همه عالم یعنی جمیع اعیان موجودات ممکنه با نور حق و با تجلی او پیدا و روشن گشته اند یعنی به واسطه تجلی او موجود گشته اند و به حقیقت غیر از او موجودی دیگر نیست. همچنین هیچ شیئی سبب ظهور او نمی تواند باشد چون هیچ چیز غیر از او نیست تا سبب هویدایی او گردد. هر چند نمود ذره به نور آفتاب است فامّا ذره سرگشته را کجا مرتبه آن است که وسیله ظهور آفتاب شود.

117    نگنجد نورِ ذات اندر مظاهر

که سبحات جلالش هست قاهر

سبحات یعنی انوار الهی، عظمت و جبروت خداوند؛

بدان که چنانچه تجلی حق به اسماء و صفات، سبب ظهور تعینات وکثرات است. نور تجلی ذات الهی به اقتضای اسم قاهریت نیز موجب رفــع تعینات و اضمحلال کثــرات است به همیــن مناسبت شیخ می فرماید: نورذات در مظاهر گنجایی ندارد زیرا که سبحات جلالش یعنی انوار عظمت وکبریایی حق قاهر است و غیرتش نقش غیر به صفحه هستی نمی گذارد و نور ذات او موجب فناء مظاهر است. دراین مقام نه عقلی می ماند ونه عاقل و نه از مستدل اثر توان یافت ونه از دلیل.

118 رها کن عقل را با حق همی باش

که تاب خور ندارد چشم خفاش

شیخ دراین بیت عقل را به خفاش وحقیقت مطلق را به خورشید تشبیه کرده است و می فرماید که معرفت حق با وسایل و دلایل حاصل نمی شود. پس عقلِ وسیله جو را رها کن و با ارشاد عارف کامل به یاد حق باش و یک لحظه از او غافل مباش تا دلت از زنگارکثرات مصفا گشته، محل تجلی ذات الهی گردد. عقل در ادراک حق مانند خفاش است. چنانچه در مشاهده آفتاب عالمتاب، خفاش قدرتِ دیدن خورشید را ندارد چشم عقل نیز توانایی رویت وحدت حقیقی ندارد.

119 در آن موضوع که نور حق دلیل است

   چه جای گفتگوی جبرئیل است

جبرییل صورت متمثلۀ عقل وعلم است و در مقام فنا راه ندارد زیرا در مقام فنا علم، عقل و ادراک محو می گردد. بنابراین جبرئیل را در آن مقام که تجلی الهی دلیل می شود، راهی نیست وگفتگو و پیغام آوری او در آن مرتبه نمی تواند راهنما باشد چون مرتبۀ کمال انسان کامل اعلی تر از آن است که فرشتگان به آن راه یابند.

120  فرشته گر چه دارد قرب درگاه

     نگنجد درمقام لی مع الله

لی مع الله اشاره به این حدیث نبوی است: «لِی‌ مَعَ اللَهِ وَقْتٌ لَا یَسَعُنِی‌ فِیهِ مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ» قرب به معنی نزدیکی است و آن عبارت است از بین رفتن یا کم شدن وسایط بین شیئی و موجد او، بنابراین به حسب ترتیب موجودات، ملائکه که عقول، نفوس، ارواح و قوایند هرآئینه قرب درگاه الهی هستند اما چون ملائکه مجرد هستند هیچ وقت به مقام و مرتبه خاص انسان کامل که مرتبه فناء فی الله است، نمی رسند. شیخ می فرماید: هر چند فرشتگان به اعتبار از بین رفتن و یا قلت وسایط بین ملائک و خداوند، قرب درگاه الهی هستند، لیکن درمورد انسان کامل مقام بالاتر از قرب وجود دارد و آن معیت انسان کامل با خداست. چون مقام فنا که انسان کامل به آن می رسد نهایت مسیر کمال است که ملک مقرب که صورت عقل، علم و شعور است به آن راه ندارد.

121   چو نور او مَلَک را پر بسوزد

خِرَد را جمله پا و سر بسوزد

این بیت اشاره به معراج حضرت پیغمبر (ص) است وقتی با جبرئیل به سدره المنتهی رسیدند، جبرئیل گفت بالاتر از این من نمی توانم بیایم چون بال وپرم می سوزد «لَوْ دَنَوْتُ أَنْمُلَةً لَاحْتَرَقْتُ»

چون نور تجلی ذات احدیث به اقتضای اسم قاهریت موجب رفع تعینات و اضمحلال کثرات است ملائکه را بال و پر بسوزاند و پیرِ خِردِ خُرده دان راکه وسیلۀ ادراک و شعور است، محو می سازد.

122  بود نور خرد در ذات انور

به سان چشمِ سر در چشمه خور

دراین بیت نور خرد را به چشم سر و ذات انور را به چشمه خورشیدی تشبیه کرده است. یعنی همانگونه که نور آفتاب عالمتاب، دیده را خیره و ضعیف می سازد، نور تجلی ذات الهی نیز دیده ی عقل را تاریک می سازد. در هنگام ظهور نور ذات، نور عقل درظلمت آباد عدم متواری می شود.

123  چو مبصر با بصر نزدیک گردد

بصر ز ادراک او تاریک گردد

قاعده کلی است که هر شیئی به چشم انسان نزدیک گردد، سبب عدم ادراک مبصر می شود، همین نسبت دردیدۀ باطن نیز وجود دارد یعنی سالک راه اله وقتی به سیر الی الله از مراتب انوار تجلیات الهی عبور نماید و مستعد تجلی ذات الهی شود آن نور تجلی به رنگ سیاه تجلی می نماید و دیده بصیرت او تاریک می شود. البته اگر به حقیقت نظر کنی عدم ادراک عقلی نیز از غایت نزدیکی است نه بواسطه دوری، چون هر چه رنگ و بوی هستی دارد همه در کمال قرب هستند.

124   سیاهی گر بدانی نور ذات است

به تاریکی درون آب حیات است

تاریکی و سیاهی که در بیت بالا توضیح داده شد، درمراتب مشاهداتِ ارباب کشف و شهود و در دیده بصیرت سالک بوجود می آید. این تاریکی، نور ذات مطلق الهی است که از غایت نزدیکی در بصیرت او پدید آمده است. هم چنین این تاریکی نور ذات الهی است که مقتضی فناء است و در درون آن آب حیات که بقاء بالله است و موجب حیات جاودانی است، پنهان است.

125   سیه جز قابض نور بصر نیست

نظر بگذار کاین جای نظر نیست

همانگونه که اگر جسمی خیلی دور باشد ویا درتاریکی باشد قابل رویت نیست برعکس آن اگر شیئی خیلی نزدیک یا درکمال نورانیت باشد نیز موجب عدم ظهور است، یعنی در نور محض و ظلمت محض شیئی مرئی نمی شود وآنچه مرئی است مخلوط نور و ظلمت است که به آن ضیاء می گویند. ظهور حق نسبت با افراد مخلوقات به واسطۀ تنزل آن حضرت است از کمال نوریت. در مرتبه ای که ذات حق به کمال نوریت تجلی نماید کثرات و مخلوقات به نهایت ظلمت خود که عدمند بر می گردند و بی شعور و ادراک می گردند.

بنابر این معنی مصـــرع اول این بیت چنین خواهد بود: نور سیاه که از غایت افراط قرب حاصل می شود سبب انقباض بصر می شود و بصیرت درآن حال بی ادراک می شود.

شیخ درمصرع دوم می فرماید: در این مرحله جای نظر وجود ندارد بنابراین نظر را ترک کن. درتوضیح این مصرع باید بگوئیم که هر نظر به دو طرف نیاز دارد ناظر و منظور و اگر یکی ازاین دو طرف نباشد نظر وجود ندارد. مراد ازمنظور، ذات الهی است. ومراد از ناظر مخلوقات وعالم کثرات است. درحالت قرب زیاد و تجلی کمال نوریت ، چون کثرات به نهایت ظلمت خود یعنی عدم بر می گردند پس ناظری وجود ندارد.

126  چه نسبت خاک را با عالم پاک

که ادراک است، عجز از درک ادراک

مراد از خاک، ممکنات است ومراد از عالم پاک، ذات احدیت است که از لوث کثرات پاک است. شیخ دراین بیت می فرماید: خاک با عالم پاک نسبتی ندارد تا آن را درک کند یعنی انسان که از ممکنات است نمی تواند ذات حق را درک کند واگر انسان به این درجه برسد و بفهمد که از درک ادراک عاجز است خود این مساله عالی ترین درجه ادراک است. درمصرع فوق مراد از ادراک دومی درک ذات احدیت است وادراک اولی عرفان و شناخت است معنی این بیت درواقع تفسیر دیگری از بیت 113می باشد.

127  سیه رویی ز ممکن در دو عالم

جدا هرگز نشد والله اعلم

سیه رویی یعنی ظلمت و نیستی، مراد از دو عالم یعنی عالم صورت و معنی و یا عالم ظاهر و باطن. پس معنی بیت چنین خواهد بود: نیستی از ممکن در دو عالم هرگز جدا نمی شود. برای توضیح بیشتر باید گفت که ممکن ضرورتاً دو وجه دارد وجه ظلمت و نیستی و دیگر وجه هستی. وجه اول فانی و وجه دیگر باقی است .

پس سیه رویی که مراد از وجه نیستی است هرگز از ممکن جدا نمی شود.

128  سوادالوجه فی الدارین درویش

سواد اعظم آمد بی کم و بیش

«سَوادُ الوَجهِ فِی الدّارَینِ» ا شاره به این عبارت است: «الفَقرُ سَوادُ الوَجهِ فِی الدّارَینِ» پس مراد از سَوادُ الوَجهِ فِی الدّارَینِ همان فقر است و در اصصلاح این طایفه، فقر عبارت از فناءفی الله است و آن اتحاد قطره با دریاست که نهایت سیر و سلوک عارف است. سالک وقتی به این مقام می رسد فانی فی الله می شود و به عدم ذاتی خود باز می گردد. سواد اعظم آن است که هر چه خواهند در او باشد و هر چه در تمام مراتب موجودات مفصل است در این مرتبه مجمل است. عبارت «بی کم و بیش» در این مصرع بیان این واقعیت است که سالک تا به نیستی تمام یا فنای مطلق نرسد به هستی مطلق که بقاء بالله است، نمی رسد پس معنی بیت چنین خواهد بود:

تا درویش به مقام سواد الوجه یا فقر یا فناء فی الله یا نیستی کامل (بدون کم وبیش) نرسد به مقام سواد اعظم یا هستی مطلق یا بقاء بالله نمی رسد دراین مرحله نیستی مطلق درهستی مطلق نموده می شود .

129  چه می گویم که هست این نکته باریک

شب روشن میان روز تاریک

مراد از شب روشن، ذات احدیث است. تعبیر شب از جهت بی رنگی وبی تعینی است هم چنانکه درشب نمیتوان چیزی را درک کرد درمرتبه بی تعینی هم که مرتبه فناء است، ادراک و شعور ممکن نیست زیرا ذات با تعین و نسبت درک می شود «روشن» از آن جهت که ذات احدیت به ذات خود پیداست وهمه اشیاء به روشنایی او نمود شده اند.

مراد از روز تاریک تعینات و کثرات است روز از آن جهت که نمودی دارند و پیدا هستند و تاریک از آن جهت که کثرات به ذات خود عدمند و تاریکند.

شیخ می فرماید که به نکتۀ باریکی اشاره می کنم و آن این است شب روشن یعنی ذات احدیت در میان روز تاریک است یعنی به صورت کثرات تجلی نموده است.

130   دراین مشهد که آثار تجلی است

سخن دارم ولی ناگفتن اولی است

شیخ می فرماید: دراین مقام که محل شهود است انوار تجلی الهی هر لحظه به نوعی و شأنی بر دل ارباب صفا متجلی می گردد. گاهی تجلی با فنا و گاهی بی فنا متجلی می شود. او می گوید دراین مورد سخن های زیادی دارم ولی ترجیح می دهم که نگویم چون تعبیر این مطالب کما هــو حقّه نمی توان بیان کرد و اگر گفته شود چون از علــوم وجدانیات و مکاشفــات است و به طــریق عقل نمی توان ادراک کرد اکثراً موجب رد و انکار می شود و زیانش زیاده از سودش می گردد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Atasbad در ‫۳ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۲، ساعت ۱۴:۵۰ نوشته:

دل آگه چه محتاج برید است /چه حاجتمند پیغام و نوید است // خبر از حال فایز یار دارد / چه لازم دیگرش گفت و شنید است .

ــــــــــــــــ

دوبیتی بالا که سروده ی فایز دشتی است بویژه از نظر معنایی با بیت (در آن موضع که نور حق دلیل است / چه جای گفتگوی جبرییل است ) بسیار به هم نزدیکند .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۷ - جواب

تازه‌های نرم‌افزار گنجور