گنجور » شیخ محمود شبستری » گلشن راز » بخش ۲۸ - تمثیل در بیان نسبت عقل با شهود

وزن:	مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۹

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: در این شعر، شیخ محمود شبستری به بررسی نسبت عقل و شهود می‌پردازد. او با تمثیل‌هایی مانند کور مادرزاد و مقایسه سنگ و آهن با آتش، به تفاوت دیدگاه عقلانی و شهودی اشاره می‌کند. عقل به تنهایی مانند بینایی کور است و نمی‌تواند از حقایق عمیق وجود آگاه شود، در حالی که شهود، ذات انسان را به اسرار پنهان رهنمون می‌سازد. نهایتاً، او تأکید می‌کند که با شناخت خود و درک اسرار الهی، می‌توان به حقیقت و روشنایی دست یافت.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# ندارد باورت اکمه ز الوان

وگر صد سال گویی نقل و برهان

اگر به یک کور مادرزاد با هزار نقل و برهان از رنگ ها بگویی، او باورت نمی کند، چرا که هرگز بینا نبوده تا تصوری از رنگ ها داشته باشد.

# سپید و زرد و سرخ و سبز و کاهی

به نزد وی نباشد جز سیاهی

هوش مصنوعی: در نظر او، رنگ‌های مختلف مانند سفید، زرد، قرمز، سبز و قهوه‌ای هیچ ارزشی ندارند و فقط تاریکی و سیاهی وجود دارد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# نگر تا کورِ مادرزادِ بدحال

کجا بینا شود از کُحلِ کَحّال

هوش مصنوعی: کسی که از بدبختی به‌دنیا آمده و نابیناست، هرگز نمی‌تواند با ریختن سرمه، بینا شود. این به وضعیت عقل و درک اشاره دارد که بدون تجربه‌های حقیقی، نمی‌تواند به روشنایی و فهم درست برسد.

# خرد از دیدنِ احوالِ عُقبا

بود چون کورِ مادرزادِ دنیا

هوش مصنوعی: خرد و دانش انسان، به دیدن و تجربه کردن اوضاع و احوال دیگران بستگی دارد؛ مانند فردی که از بدو تولد نابینا است و نمی‌تواند دنیای پیرامونش را ببیند.

# ورای عقل، طوُری دارد انسان

که بشناسد بدان اسرارِ پنهان

هوش مصنوعی: انسان دارای بعدی فراتر از عقل است که می‌تواند به وسیله آن اسرار نهان را درک کند.

# بسانِ آتش اندر سنگ و آهن

نهاده است ایزد اندر جان و در تن

هوش مصنوعی: خداوند مانند آتش را در سنگ و آهن، در روح و بدن انسان نیز قرار داده است.

# چو بر هم اوفتاد این سنگ و آهن

ز نورش هر دو عالم گشت روشن

هوش مصنوعی: هنگامی که این سنگ و آهن به هم برخورد کردند، نور الهی باعث شد که هر دو جهان روشن شود.

# از آن مجموع پیدا گردد این راز

چو دانستی برو خود را برانداز

هوش مصنوعی: از آن حقیقت که در این دنیا وجود دارد، این راز آشکار می‌شود؛ وقتی که خود را بشناسی و به درون خود بنگری.

# تویی تو نسخهٔ نقشِ الهی

بجو از خویش هر چیزی که خواهی

هوش مصنوعی: تو مشخصه و تجلی الهی هستی؛ بنابراین هر چیزی را که می‌خواهی از درون خود جست‌وجو کن.

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

ناشناس در ‫۱۱ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت ۱۰:۱۴ نوشته:

رببربر

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ناشناس در ‫۱۱ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت ۱۰:۱۶ نوشته:

باید عقل مذکور را
را حمل بر عقل مشوب کرد نه بر عقل صرف قراح .

دکتر امین لو در ‫۵ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۹ شهریور ۱۴۰۰، ساعت ۲۱:۵۶ نوشته:

تمثیلی است مبنی بر اینکه کسی که قابلیت ادراک چیزی را نداشته باشد منکر آن می شود.

427    ندارد باورت اکمه ز الوان    و گر صد سال گوئی نقل و برهان

اکمه، کور مادرزاد را گویند. شیخ می فرماید: تو که بینا هستی، اگر صد سال با نقل و برهان به کور مادرزاد در مورد چگونگی سرخ، آبی، سیاه و الوان دیگر صحبت کنی او تو ا باور نخواهد کرد.

428   سفید و سرخ وزرد و سبز و کاهی      به نزد وی نباشد جز سیاهی

در نزد کور مادرزاد سفید، سرخ ، زرد، سبز و کاهی جز سیاهی رنگ دیگری نیست البته اگر دقیق تر بگوئیم حتی سیاهی هم نیست چون اگر سیاهی را درک کند به مصداق «الأشْیاءُ إنَّما یَتَبَیَّنُ بِأضْدادِها» باید سفید را هم درک کند و اگر سفید را درک کرد پس سایر رنگ ها را درک می کند. پس برای کور مادرزاد اصلاً رنگ مفهوم و معنایی ندارد.

429     نگر تا کور مادرزاد بد حال      کجا بینا شود از کَحْل کَحّال

شیخ می فرماید: نگاه کن و ببین اگر کوری مادرزاد باشد، چگونه با معالجه چشم پزشک بینا می شود به عبارت دیگر کور مادرزاد با معالجه بینا نمی شود. چشم پزشک آن کوری را می تواند معالجه کند که در اثر بیماری برایش ایجاد شده است. به عنوان مثال کسی که چشمش بواسطۀ آب مروارید نابینا شده است در این صورت با معالجه بینا می شود. به همان ترتیب است اگر مؤمنی در اصل فطرت دیدۀ وی به حق بینا بــود اما به علت شهوات نفسانی چشــم بصیرت وی کــور شده بود با معالجه مرشدان کامل می تواند بینا شود.

430     خرد از دیدن احوال عقبی      بود چون کور مادرزاد دنیا

در این بیت شیـخ به کسانی که از راه عقل می خواهند حقیقت را دریابند تعریضی می زند و می گوید: خرد یعنی عقل از ادراک احوال عقبی که یکی از آن احوال، دیدن و مشاهدۀ جمال حق است، مانند کور مادرزاد دنیاست یعنی همان گونه که کور مادرزاد، قادر به دیدن رنگ ها نبوده، معالجه پذیر هم نیست، آن شخص هم هرگز مشاهدۀ جمال حق نمی تواند بکند.

431  ورای عقل، طوری دارد انسان    که بشناسد بدان اسرار پنهان

شیخ می فرماید: ماوراء عقل، انسان طوری و طریقــی دیگـر دارد که با آن طـور و طـریق می تواند اسرار پنهان را بشناسد و آن طور به حکم آیۀ قرآن «فَمَنْ کَانَ یَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا یُشْرِکْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا» عبارت است از تصفیه، سلوک، ریاضت، مجاهده و پاک کردن دل از غیر حق که راه انبیاء و اولیاء است و این همان طریق عشق و محبت است.

432   به سان آتش اندر سنگ و آهن    نهادست ایزد اندر جان و در تن

از ا صطکاک سنگ با آهن آتش ایجاد می شود و هر کدام از آن ها به تنهایی مولد جرقه و آتش نیست و به همان ترتیب است عشق و محبت که منجر به لقاء حق می گردد در جان و تن انسان نهاده است. وقتی جان و تن بر هم زده شد، آن عشق و محبت ظاهر می شود و از هر یکی جان و تن به تنهایی این معنی حاصل نمی شود. بر هم زدن تن و جان نیز عبارت از سلوک، ریاضت و عدم پیروی از خواسته های نفسانی می باشد.

433  از آن مجموع پیدا گردد این راز      چو بشنیدی برو با خود بپرداز

یعنی از طریق عقل و استدلال راز کشف نمی شود بلکه از مجموع جان و تن انسانی به طریقه تصفیه، راز، آشکار و پیدا می شود. حال که این موضوع را شنیدی از عقل و استدلال دست بردار و برو با خود بپرداز. یعنی به طریقۀ تصفیه دل و تطهیر آن مشغول باش و نقوش اغیار از دل خود محو گردان .

434  چو بر هم اوفتاد آن سنگ و آهن      ز نورش هر دو عالم گشت روشن

چون سنگ و آهن که مراد از آن جان و تن ا ست، بر هم اوفتاد یعنی به طریقه تصفیه دل پرداخت، از نور حاصل از بر هم افتادن جان و تن، هر دو عالم روشن می شود. در این حالت است که انسان از خود بیخود گشته، خود را مظهر و عین نور حقیقت می بیند و دو عالم را با نور خود منور می سازد.

435   تویی تو نسخۀ نقش الهی      بجو از خویش هر چیزی که خواهی

این بیت اشاره به این حدیث است که فرمود «مَنْ عَرَفَ نفسَه فقد عَرَفَ ربَّه» بارها گفته شده است که انسان جامع جمیع اسماء و صفات الهی است و حق در حجاب تعین «تو» مخفی گشته است بنابر اگر انسانی «تویی» خود را از خود کنار بزند، نسخه کامل نقش الهی در او هویدا می گردد. به همین جهت شیخ می فرماید که تو نسخه کامل نقش خدا هستی. بنابر این هر چیزی را که می خواهی در وجود خودت جستجو کن و این امر نیز جز به طریق عبادت، ،سلوک، مجاهده، ارشاد کامل و تصفیه دل امکان پذیر نیست.

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال و ۶ ماه قبل، پنجشنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۰۲:۵۷ نوشته:

5 ورای عقل، طوری دارد انسان که بشناسد بدان اسرار پنهان

***

ابن عربی، طور ورای طور را قلب می‌داند

[یزدانپناه عسکری*]

اصالت با نیروی وادار کننده مشاهده و ادراک است

فتوحات جلد 1 ص 347

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۲۸ - تمثیل در بیان نسبت عقل با شهود

تازه‌های نرم‌افزار گنجور