روزی از صبح فتح نورانی
آسمان بر گشاده پیشانی
فرخ و روشن و جهان افروز
خنک آن روز! یاد باد آن روز!
شه به خوبی چو روی دلبند‌ان
مجلسی ساخت با خردمندان
روز خانه نه روز بستان بود
که‌اولین روزی از زمستان بود
شمع و قندیل باغ‌ها مرده
رخت و بنگاه باغبان برده
بانگ دزدیده بلبلان را زاغ
بانگ دزدی در‌آوریده به باغ
زاغ جز هندو‌ی نسب نبوَد
دزدی از هندوان عجب نبود
زاغ مانده به باغ بی‌بلبل
خار مانده به یادگار از گل
داده نقاش باد شبگیری
آب را حلقه‌های زنجیری
تاب سرما که بُرد از آتش تاب
آب را تیغ و تیغ را کرد آب
دمه پیکان آبدار به دست
چشم را سفت و چشمه را می‌بست
شیر در جوش چون پنیر شده
خون در اندامْ زمهریر شده
کوهْ قاقم، زمینْ حواصل‌پوش
چرخْ سنجاب درکشیده به دوش
بر بهایم ددان کمین کرده
پوست کنده به پوستین کرده
رستنی در کشیده سر به زمین
نامیه گشته اعتکاف‌نشین
کیمیا کاریِ جهان دو رنگ
لعل آتش نهفته در دل سنگ
گل ز حکمت به کوزه‌ای پوده
گل حکمت به سر بر اندوده
زیبقی‌های آبگینهٔ آب
تخته بر تخته گشته نقرهٔ ناب
در چنین فصل تاب‌خانه شاه
داشته طبع چار فصل نگاه
از بسی بوی‌های عطر‌آمیز
معتدل گشته باد برف انگیز
میوه‌ها و شراب‌های چو نوش
مغز را خواب داده دل را هوش
آتش انگیخته ز صندل و عود
دود گِردش چو هندوان به سجود
آتشی زو نشاط را پشتی
کان گوگرد سرخ زردشتی
خونی از جوش منعقد گشته
پرنیانی به خون در آغشته
فندقی رنگ داده عنابش
گشته شنگرف سوده سیمابش
سرخ سیبی دل از میان کنده
به دلش ناردانه آکنده
کهربا‌یی ز قیر کرده خِضاب
آفتابی ز مشک بسته نقاب
ظلمتی کشته از نوالهٔ نور
لاله‌ای رسته از گلالهٔ حور
ترکی از اصل رومیان نسبش
قرة‌العین هندوان لقبش
مشعل یونس و چراغ کلیم
بزم عیسی و باغ ابراهیم
شوشه‌های زکال مشگین رنگ
گرد آتش چو گرد آینه زنگ
آن سیه رنگ و این عقیق صفات
کان یاقوت بود در ظلمات
گوهر‌ش داده دیده‌ها را قوت
زرد و سرخ و کبود چون یاقوت
نو عروسی شراره زیور او
عنبرینه زکال در بر او
حجله و بزمه‌ای به زر کاری
حجله عودی و بزمه گلنار‌ی
گرد آن بزمه پرند زده
کبک و دراج دست‌بند زده
بر سر آتش از سر خاصی
فاخته پر فشان به رقاصی
زردی شعله در بخار گیاه
گنج زر بود زیر مار سیاه
دوزخی و بهشتیش مشهور
دوزخ از گرمی و بهشت از نور
دوزخ اهل کاروان کنشت
روضه راه رهروان بهشت
زند زردشت نغمه‌ساز بر او
مغ چو پروانه خرقه‌باز بر او
آب افسرده را گشاده مسام
ای دریغا چرا شد آتش نام
خانه سرسبزتر ز سایه سرو
باده گلرنگ‌تر ز خون تذرو
ریخته آسمان فاخته گون
از هوا فاخته ز فاخته خون
باده در جام آبگینه گهر
راست چون آب خشک و آتش تر
گور چشمان شراب می‌خوردند
ران گوران کباب می‌کردند
شاه بهرام گور با یاران
باده می‌خورد چون جهاندار‌ان
می و نقل و سماع و یاری چند
میگساری و غمگسار‌ی چند
راح گلگون چو گلشکر خنده
پخته گشته در آتش زنده
مغزها در سماع گرم شده
دل ز گرمی چو موم نرم شده
زیرکان راه عیش می‌رُفتند
نکته‌های لطیف می‌گفتند
هر گرانمایه‌ای ز مایهٔ خویش
گفت حرفی به قدر پایهٔ خویش
چون سخن در سخن مسلسل گشت
بر زبان سخنوری بگذشت
کاین درج که‌آسمان ِ شه دارد
وین دقیقه که او نگه دارد
هیچ‌کس را ز خسروان جهان
کس ندیده‌ست آشکار و نهان
هست ما را ز فر تارک او
همه چیز از پی مبارک او
ایمنی هست و تندرستی هست
تنگی دشمن و فراخی دست
تندرستی و ایمنی و کفاف
این سه مایه‌ست و آن دگر همه لاف
تن چو پوشیده گشت و حوصله پُر
در جهان گو نه لعل باش و نه در
ما که مثل تو پادشا داریم
همه داریم چون تو‌را داریم
کاشکی چاره‌ای در آن بودی
که ز ما چشم بد نهان بودی
گردش اختر و پیام سپهر
هم بدین فرخی نمودی چهر
طالع خوشدلی ز ره نشدی
عیش بر خوشدلان تبه نشدی
تا همه ساله شاه بودی شاد
خرمن عیش را نبُردی باد
شادمان جان شاه می‌باید
جان ما گر فدا شود شاید
چون سخن‌گو سخن به پایان برد
هر کسی دل بدان سخن بسپرد
دور کرد آن دم از در آن دمه را
دلپسند آمد آن سخن همه را
در میان بود مردی آزاده
مهتر آیین و محتشم زاده
شیده نامی به روشنی چون شید
نقش‌پیرای هر سیاه و سپید
اوستاد‌ی به شغل رسامی
در مساحت مهندسی نامی
از طبیعی و هندسی و نجوم
همه در دست او چو مهرهٔ موم
خرده‌کار‌ی به کار بنایی
نقشبندی به صورت‌آرایی
کز لطافت چو کلک و تیشه گشاد
جان ز مانی، ستد دل از فرهاد
کرده شاگردی خرد به درست
بوده سمنارش اوستاد نخست
در خَوَرْنَق ز نغزکاریها
داده با اوستاد یاری‌ها
چون در آن بزم شاه را خوش دید
در زبان آب و در دل آتش دید
زد زمین بوس و گشت شاه‌پرست
چون زمین بوسه داد باز نشست
گفت اگر باشدم ز شه دستور
چشم بد دارم از دیار‌ش دور
که‌آسمان‌سنجم و ستاره‌شناس
آگه از کار اختران به قیاس
در نگارندگی و گُلکاری
وحی صنعت مراست پنداری
نسبتی گیرم از سپهر بلند
که نیارد به روی شاه گزند
تا بوَد در نشاط‌خانهٔ خاک
ز اختران ِ فلک ندارد باک
جای در حرز‌گاه جان دارد
بر زمین حکم آسمان دارد
وآن چنان است کز گزارش کار
هفت پیکر کنم چو هفت حصار
رنگ هر گنبدی جداگانه
خوش‌تر از رنگ صد صنم‌خانه
شاه را هفت نازنین صنم است
هر یکی را ز کشوری علَم است
هست هر کشوری به رکن و اساس
در شمار ستاره‌ای به قیاس
هفته را بی‌صداع گفت و شنید
روزهای ستاره هست پدید
در چنان روزهای بزم افروز
عیش سازد به گنبدی هر روز
جامه همرنگ خانه در پوشد
با دلارام خانه مِی نوشد
گر برین گفته شاه کار کند
خویشتن را بزرگوار کند
تا بود عمر بر نشانهٔ کار
باشد از عمر خویش برخوردار
شاه گفتا گرفتم این کردم
خانهٔ زرین، درِ آهنین کردم
عاقبت چون همی بباید مرد
این‌همه رنج‌ها چه باید برد؟
و‌آنچه گفتی که گنبد آرایم
خانه را همچنان بپیرایم
این‌همه خانه‌های کام و هواست
خانهٔ خانه‌آفرین به کجاست؟
در همه گرچه آفرین گویم
آفریننده را کجا جویم؟
باز گفت این سخن خطا گفتم
جای جای‌آفرین چرا گفتم؟
آنکه در جا نشایدش دیدن
همه جایش توان پرستیدن
این سخن گفت شاه و گشت خموش
زان هوس در دماغش آمد جوش
زانکه در کارنامه سمنار
دید در شرح هفت پیکر کار
کان پری‌پیکران‌ِ هفت اقلیم
داشت در دُرج خود چو دُر یتیم
در گرفت این سخن به شاه جهان
که‌آگهی داشت از حساب نهان
در جواب سخن نکرد شتاب
روزکی چند را نداد جواب
چون برین گفته رفت روزی چند
شیده را خواند شاه شیدا‌بند
آنچه پذرفته بود، ازو درخواست
کرد کارش چنانکه باید راست
گنجی آماده کرد و برگ سپرد
تا برد رنج اگر تواند برد
روزی از بهر شغل رسامی
بهره‌مند از بقای بهرامی
مرد اخترشناس طالع بین
کرد بر طالعی خجسته گزین
شیده بر طالعی خجسته نهاد
کرد گنبد سرای را بنیاد
تا دو سال آنچنان بهشتی ساخت
که کسش از بهشت وا نشناخت
چون چنان هفت گنبد گهری
کرد گنبدگری چنان هنری
هریکی را به طبع و طالع خویش
شرط اول نگاهداشت به پیش
چون شه آمد بدید هفت سپهر
به یکی جای دست داده به مهر
دید که‌افسانه شد به جمله دیار
آنچه نُعمان نمود با سمنار
ناپسند آمد اهل بینش را
کشتن آن صنع آفرینش را
تا شود شاد شیده از بهرام
شهر بابک به شیده داد تمام
گفت نعمان اگر خطایی کرد
کان عقوبت بر آشنایی کرد
عدل من عذر خواه آن ستم است
آن نه از بخل و این نه از کرم است
کار عالم چنین تواند بود
زو یکی را زیان یکی را سود
یاری از تشنگی کباب شود
یار دیگر غریق آب شود
همه در کار خویش حیران‌ند
چاره جز خامشی نمی‌دانند
چونکه بهرام کیقباد کلاه
تاج کیخسروی رساند به ماه
بیستونی ز ناف مُلک انگیخت
که‌آنچه فرهاد کرد ازو بگریخت
در چنان بیستون هفت ستون
هفت گنبد کشید بر گردون
شد در آن بارهٔ فلک پیوند
باره‌ای دید بر سپهر بلند
هفت گنبد درون آن باره
کرده بر طبع هفت سیاره
رنگ هر گنبدی ستاره‌شناس
بر مزاج ستاره کرده قیاس
گنبدی کاو ز قسم کیوان بود
در سیاهی چو مشک پنهان بود
وانکه بودش ز مشتری مایه
صندلی داشت رنگ و پیرایه
وانکه مریخ بست پرگار‌ش
گوهر سرخ بود در کارش
وانکه از آفتاب داشتش خبر
زرد بود از چه؟ از حمایل زر
وانکه از زیب زهره یافت امید
بود رویش چو روی زهره سپید
وانکه بود از عطارد‌ش روزی
بود پیروزه‌گون ز پیروزی
وانکه مه کرده سوی برجش راه
داشت سرسبز‌یی ز طلعت شاه
برکشیده بر این صفت پیکر
هفت گنبد به طبع هفت اختر
هفت کشور تمام در عهد‌ش
دختر هفت شاه در مهد‌ش
کرده هر دختری به رنگ و به رای
گنبدی را ز هفت گنبد جای
وز نمودار خانه تا به فَریش
کرده همرنگ روی گنبد خویش
روز تا روز شاه فرخ بخت
در سرای دگر نهادی رخت
شنبه آنجا که قسم شنبه بود
وآن دگرها چنان کز آن به بود
چون به نیروی رای فرزانه
مجلس آراستی به هر خانه
هر کجا جام باده نوشیدی
جامه همرنگ خانه پوشیدی
بانوی خانه پیش بنشستی
جلوه برداشتی ز هر دستی
تا دل شاه را چگونه برَد
شاه حلوا‌ی او چگونه خورد
گفتی افسانه‌ای مهرانگیز
که کند گرم شهوتان را تیز
گرچه زین‌گونه برکشید حصار
جان نبرد از اجل به آخر کار
ای نظامی ز گلشنی بگریز
که گلش خار گشت و خارش تیز
با چنین مُلک ازین دو روزه مقام
عاقبت بین چگونه شد بهرام
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در زمستان، بهرام شاه با یارانش نشستی بزرگ ترتیب می‌دهد و بزم شادی بر پا می‌کند. این بزم در محیطی دلنشین و با تزئینات زیبا در هفت گنبد برگزار می‌شود که هر گنبد به رنگ و طبع یک اختر است. میوه‌ها و نوشیدنی‌ها به وفور در دسترس هستند و شادی و سرور همه جا را فرا گرفته است. شخصیت‌های مختلف در این بزم به گفتگو و سخنوری می‌پردازند و بهرام همچنین به ساخت گنبدها و زیبایی آنها می‌اندیشد. او نسبت به مولف بزم و جهان استعدادی خاص نشان می‌دهد، اما در عین حال به یادآوری عاقبت کارهای انسان نیز می‌پردازد. در نهایت، تأکید بر زیبایی مادی و معنوی زندگی و اندیشه‌های انسانی مطرح می‌شود.
روزی بود که آسمان با صبح و فیروزمندی درخشان خود چهره‌اش را گشاده بود و شاد بود.
فرخ و خجسته‌مند بود و دلگشا ؛ چه روزی بود آن روز یادش به یاد!
شاه بهرام به نیکویی تمام مجلسی زیبا آراست همچون روی زیبای محبوبان و خردمندان را به آن مجلس خوانده بود.
روز (سرد زمستانی) و ماندن در خانه بود نه روز رفتن به بستان و باغ.
فصلی بود که شکوفه و برگی بر درختان نبود و باغبان بی‌توشه بود.
صدای زاغان و کلاغان در آن زمستان بر جای بانگ بلبلان شنیده می‌شد و زاغان فریادکنان تهمت دزدی به بلبلان می‌زدند.
آنکه دزد است خود زاغ سیاه‌روی است که دزدی از بدنامان عجب نیست.
زاغ مانده بود و باغ خموش از صدای بلبل و از گل جز خار چیزی بجای نمانده بود.
باد شبگیری بر روی آب، موج‌های و نقش‌های زنجیری می‌کشید.
آب را به یخ و قندیل‌های تیز تبدیل کرد و تیزی شمشیر را در برابر تیغ سرمای خود شرمنده کرد. (آب کرد یعنی خجالت‌زده کرد)
باد سوزناک سرد زمستانی همچون تیر تیز بر چشمان فرو می‌آمد و چشمه‌ها یخ زده بود.
شیر داغ همچون پنیر دلمه می‌بست و خون در بدن یخ می‌زد.
کوهْ قاقم و زمین حواصل پوشیده بود و آسمان رَدایی از پوستین سنجاب بر دوش کشیده بود.
ددان وحشی برای صید چهارپایان اهلی و وحشی کمین کرده بودند و آنها را خورده تا گرم شوند.
گیاهی دیده نمی‌شد و همه نباتات گوشه‌نشین گشته بودند.
شگفت‌کاری دنیای دورو کاری کرده بود که آتش و گرما در دسترس نبود.
هوش مصنوعی: گل، نشان دانش و حکمت، در کوزه‌ای قرار داده شده و گل حکمت بر سر آن کوزه گذاشته شده است.
آبِ چالاک و سیمابی، یخ زده و لایه لایه نقره ناب شده بود. زیبقی یعنی سیماب‌وار
در چنین فصلی سردو زمستانی، گرم‌خانه شاه، چهار فصل را نگاه داشته بود.
از فراوانی بوهای خوش، باد زمستانی بهاری شده بود.
میوه‌ها و شراب‌ها خوش همچون عسل، مغز آدم کسل را بیدار می‌کرد.
از صندل و عود آتش افروخته شده بود و دودهای خوش‌عطر همچون هندوان آتش‌پرست در نزدیک آتش بودند.
آتشی که پُشتی و پشتیبان نشاط بود (در سرما اشخاص برای گرم شدن کامل، پشت به آتش می‌ایستند که گاهی به‌طنز، این‌حالت را مختص ایرانی‌ها می‌شناسند).
خون‌ها از گرما به‌جوش آمده و پوست چهره‌ها سرخ‌گون شده بود.
عناب میوه‌ای است شبیه سنجد و قرمز رنگ.
سیب‌های سرخ برای پذیرایی خالی شده و از دانه انار پر شده بود.
خضاب یعنی وسمه، وسمه گیاهی است که برگ‌هایش پس از رسیدن سیاه می‌شود و از آن برای رنگ مو استفاده کنند.
نواله نور آتش، تاریکی را از بین برده بود و در میان شعله‌های سرخ آتش، اخگر پدیدار گشته بود. (گلاله سور: یعنی گلاله سرخ. در کُردی به همین شکل گفته می‌شود)
زیبارویی از اهالی روم که هندوان که خود به زیبایی چشم معروفند او را قرة‌العین می‌خواندند. (ترک در اینجا یعنی زیبا و زیباروی)
مشعل و نجات‌بخش یونس (که در تاریکی مانده بود) و شعله راهنمای کلیم و شادی بخش عیسی و باغ گل و گلستان ابراهیم.
زکال: زغال
آن سیاه رنگ بود و این همچون عقیق سرخ و همچون گنج یاقوت در ظلمات می‌درخشید.
نور آن چشم‌ها را قوت و توان می‌بخشید با رنگ‌های زرد و سرخ و کبود و درخشان چون یاقوت و جواهر.
هوش مصنوعی: نوعروس شراره، زیور اوست و بوی خوش عنبر، در کنارش است.
بزمه یعنی گوشه و طرفی از بزمگاه
هوش مصنوعی: در آن بزم زیبا و خوش، کبک و دراج (نوعی پرنده) در حال پرواز هستند و به خاطر زیبایی و زینت بخشی که دارند، همچون جالبندی در آذین و تزیین فضا به نظر می‌رسند.
هوش مصنوعی: فاخته از روی ویژگی خاصی بر سر آتش نشسته و به رقص و شادی می‌پردازد.
هوش مصنوعی: زردی شعله‌ی آتش در بخار گیاه، مانند گنجی از زر (طلا) بود که زیر مار سیاهی پنهان شده است. این تصویر به زیبایی و جاذبه‌ی آتش در زمستان اشاره دارد که در میان طبیعت سرد و بخارهای گیاهی، خودنمایی می‌کند.
هوش مصنوعی: دوزخ و بهشت هر یک ویژگی خاصی دارند؛ دوزخ به خاطر گرما و آتش شناخته می‌شود و بهشت به خاطر نور و روشنایی.
هوش مصنوعی: دوزخ، جایی که اهل کاروان از آن می‌گذرد، مانند باغی است که راه‌روهای بهشت به آن نشان داده می‌شوند.
هوش مصنوعی: زرتشت، پیامبر زرتشتیان و نغمه‌ساز، در کنار او (بهرام) مانند پروانه‌ای است که به دور خرقه (لباس) او می‌چرخد.
هوش مصنوعی: آب کسل و بی‌تحرک را با دست مسام (دمیدن) جان تازه‌ای بده، ای وای! چرا آتش نام (شعله‌ور) شد؟
خانه بسیار دلنشین و جایی خوش بود همچون سایه سرو و باده و شراب آماده بود باده‌ای بسیار ناب و سرخ.
هوش مصنوعی: در آسمان به رنگ فاخته (پرنده‌ای با رنگ تیره)، ابرها به شکل فاخته جریان دارند و از این ابرها، باران مانند خون می‌بارد.
باده در شیشه و جام گهر، دقیقا مثل یخ، شفاف بود و سرخ چون لب معشوق. (جام شفاف بود و باده سرخ)
گور چشم یعنی کسی که چشمی مانند چشم گور، سیاه و درشت دارد.
هوش مصنوعی: شاه بهرام گور همراه با یارانش مانند حکمرانان بزرگ جهان، مشغول نوشیدن شراب است.
هوش مصنوعی: در این بیت به لذت‌ها و خوشی‌هایی اشاره می‌شود که شامل نوشیدن شراب (می)، نقل و انتقالات (نقل)، شنیدن موسیقی (سماع) و دوست‌داشتن یارانی است که در مهمانی وجود دارند. همچنین به این نکته پرداخته می‌شود که این لذت‌ها از غم‌ها و اندوه‌ها می‌کاهند و به نوعی در کنار یکدیگر قرار دارند.
هوش مصنوعی: راهی که سرشار از گل و رنگین‌کمانی همچون گل است، خنده‌ای که در اینجا نضج گرفته و پخته شده، به مانند آتشی زنده است.
هوش مصنوعی: در این بیت، اشاره به تأثیر جشن و سرور بر روح و جسم مردم است. در حالتی شاداب و شگفت‌انگیز، مغزها به خاطر شور و هیجان سماع (تراکمی موسیقی و رقص) گرم شده و دل‌ها مانند موم تحت تأثیر آن نرم و انعطاف‌پذیر می‌شوند.
هوش مصنوعی: زیرکان و عارفان به سوی شادی و عیش می‌رفتند و در این حال نکته‌های زیبا و ظریفی را بیان می‌کردند.
هوش مصنوعی: هر کسی بر اساس مقام و ارزش خود صحبت می‌کند و آنچه می‌گوید به اندازه و اعتبار خود اوست.
هوش مصنوعی: وقتی که حرف‌ها به طور پیوسته و زنجیره‌ای در حال گفتن می‌شوند، بر زبان سخنوری که ماهر است، جاری می‌شود.
هوش مصنوعی: این درگاه که آسمان از آن شه (بهرام) برخوردار است، و این لحظه‌ای که او (بهرام) بر آن نگاه می‌کند، نشان از عظمتی دارد.
هوش مصنوعی: هیچ‌کس در دنیا، چه به‌طور علنی و چه به‌طور پنهانی، مانند خسروان (شاهان و بزرگان) را ندیده و نشناخته است.
هوش مصنوعی: ما از زیبایی و جلال تارک او بهره‌مند هستیم و همه چیز به دنبال سعادت و خوشبختی اوست.
هوش مصنوعی: امنیت و سلامتی وجود دارد، در مقابل دشمنی که در شرایط بحرانی قرار دارد و در عوض، وسعت و فراخی در زندگی و امکانات فراهم است.
هوش مصنوعی: سلامتی و امنیت و زندگی کافی، اساس و سرچشمهٔ همه چیز هستند و باقی موارد فقط حرف و ادعاست.
هوش مصنوعی: وقتی بدن پوشیده می‌شود (با لباس) و روح و حوصله انسان پر از زندگی و شادابی می‌گردد، باید در این دنیا مانند سنگ قیمتی (لعل) بدرخشی و از کسالت و سستی دوری کنی.
هوش مصنوعی: ما هم پادشاهی همچون تو داریم و همه چیزهایی که تو داری را نیز داریم، چون تو را در کنار خود داریم.
هوش مصنوعی: ای کاش راه حلی وجود داشت که ما از چشم زخم دور می‌ماندیم.
هوش مصنوعی: حرکت سیاره‌ها و اخبار آسمان نیز به همین خوشبختی، چهره‌ات را زیبا و روشن نشان داده است.
هوش مصنوعی: دولت و بخت خوشی به سراغ خوشدل‌ها نرفته و آنها را از لذت زندگی محروم نکرده است.
هوش مصنوعی: اگر سال‌ها شاه خوشحال باشد، باد و طوفان هیچ‌گاه برداشت خوشی را از زندگی نمی‌تواند برباید.
هوش مصنوعی: خوشحالی و سرور جان شاه باید برای ما مهم باشد حتی اگر جان خود را فدای او کنیم.
هوش مصنوعی: وقتی گوینده حرف‌هایش را تمام کرد، هر کسی با دل و جان به آن سخن گوش می‌داد و به آن علاقه‌مند شد.
هوش مصنوعی: در آن لحظه، سخن‌گو آن گفتار را از در به دور کرد و همه را خوشایند آمد.
هوش مصنوعی: در میان جمع، مردی آزاد و بزرگوار وجود داشت که سرشار از آداب و نزاکت بود و خانواده‌ای معتبر داشت.
هوش مصنوعی: شیده، فردی مشهور و درخشان، مانند ماه روشن است که نقوش را بر روی هر رنگی، چه سیاه و چه سفید، می‌کشد و طراحی می‌کند.
هوش مصنوعی: او استاد بزرگی در زمینهٔ نقاشی و مهندسی است.
هوش مصنوعی: همه چیزهای طبیعی، هندسی و نجومی مانند مهره‌های موم در دست او هستند، به این معنا که او به راحتی و مهارت می‌تواند آنها را شکل دهد و به کار گیرد.
هوش مصنوعی: شخصی به نام خرده‌کار در تلاش است که به کار بنایی و طراحی هنری بپردازد. او می‌خواهد نقش و تزییناتی زیبا بر روی بناها ایجاد کند.
هوش مصنوعی: از لطافت و نرمی مانند قلم و تیشه، جان در رسالت عشق به فرهاد جریحه‌دار می‌شود. به گونه‌ای که زمانه (زندگی) دل را از آنچه که فرهاد روزگاری به آن عشق می‌ورزید، می‌ستاند.
هوش مصنوعی: با دقت و دانش، شاگردی را تربیت کرده و درستی و اصل را به او آموخته و او نیز معلم اولش را به عنوان الگو و نمونه قرار داده است.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به شهر خَوَرْنَق اشاره می‌کند و می‌گوید که در اینجا، به خاطر کارهای زیبا و ماهرانه‌اش، او با معلم خود کمک و همکاری داشته است. خَوَرْنَق مکانی است که این نغزکاریها (کارهای زیبا) در آن انجام شده است.
هوش مصنوعی: در این بزم، وقتی شاه را خوشحال و راضی دید، در زبان آب سرگرمی و در دل آتش شور و هیجان یافت.
هوش مصنوعی: شاه در آن بزم، زمین را بوسه داد و بعد از آن باز نشست و به احترام دیگران ایستاد.
هوش مصنوعی: گفت اگر من از طرف شاه (دستور) باشم، از حسد و چشم‌زخم دور هستم، زیرا از سرزمین دشمنان فاصله دارم.
هوش مصنوعی: کسی که آسمان را می‌سنجد و ستاره‌شناس است، در کارها و حرکات ستاره‌ها، مثل اختران، دانایی دارد و می‌تواند آنها را با هم مقایسه کند.
هوش مصنوعی: در هنر نقاشی و گل‌کاری، خلاقیت و مهارت من بی‌نظیر است.
هوش مصنوعی: من از آسمان بلند به پادشاهی رابطه‌ای برقرار می‌کنم که هیچ آسیبی به او نرساند.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در این دنیا (خاک) شادی و نشاط وجود دارد، از ستاره‌ها و اختران آسمان هیچ هراسی ندارد.
هوش مصنوعی: این زمین به عنوان پناهگاه و امنیت جان انسان محسوب می‌شود و در واقع، در آنجا مانند آسمان حکم‌فرماست.
هوش مصنوعی: این طور است که از روایت داستان هفت پیکر، مانند هفت دژ یا حصار، سخن می‌گویم.
هوش مصنوعی: هر یک از گنبدهای هفت‌گانه رنگی دارد که به زیبایی و دل‌انگیزی، بهتر از رنگ صد خانهٔ محبوب و زیبا است.
هوش مصنوعی: شاه هفت معشوق زیبا و محبوب دارد و هر یک از آنها نشان و پرچمی از کشوری دارند.
هوش مصنوعی: هر کشوری دارای اصول و پایه‌هایی است و در مقایسه با سایر کشورها، به مانند ستاره‌ای در آسمان شمرده می‌شود.
هوش مصنوعی: هفته را بدون سردرد (مصیبت) دانستند و به این ترتیب، روزهای مربوط به هر ستاره (که به فصول مختلف مربوط می‌شود) را مورد توجه قرار دادند.
هوش مصنوعی: در روزهای مخصوصی که جشن و شادی برپا می‌شود، به هر گنبدی (یعنی مکان‌های مختلف) برای لذت و خوشی مراسمی ترتیب می‌دهد.
هوش مصنوعی: با دلبر خود، که در خانه است، لباس همرنگ دیوار می‌پوشد و در کنار او شراب می‌نوشد.
هوش مصنوعی: اگر شاه به این گفته عمل کند، خود را بزرگ و باوقار خواهد کرد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که زندگی ادامه دارد، باید از ثمرهٔ کار و تلاش خود بهره‌مند شد.
شاه گفت: فرض کن این کارها را کردم؛ خانهای زرین و دری آهنین و محکم ساختم. (کردم در مصرع دوم یعنی ساختم)
هوش مصنوعی: در پایان، وقتی که انسان باید به ناچار بمیرد، تحمل این همه درد و رنج چه فایده‌ای دارد؟
هوش مصنوعی: هر چیزی که تو گفتی که گنبد بسازم، من هم همچنان آنجا را زینت خواهم داد.
هوش مصنوعی: این همه خانه‌ها برای لذت و خوشی است، اما خانهای که خالق این خانه‌ها در آن وجود دارد، کجاست؟
هوش مصنوعی: اگرچه در همه جا از خداوند آفرین سخن می‌گویم، اما نمی‌دانم خداوند را کجا باید جستجو کنم.
هوش مصنوعی: نظامی در این بیت می‌گوید که او متوجه شده است که در صحبت‌های قبلی‌اش اشتباه کرده و نباید به همه جا یا به آفریننده (خدا) نسبت به جایگاهش اشاره می‌کرده است. او به این نکته اشاره می‌کند که نمی‌تواند به درستی توضیح دهد چرا به این موضوع پرداخته است.
هوش مصنوعی: کسی که در یک مکان نمی‌تواند دیده شود، همه جا قابل ستایش است.
هوش مصنوعی: شاه این سخن را گفت و سپس خاموش شد، زیرا آن هوس و آرزویی که در ذهنش ایجاد شده بود، به شدت در او جوش و خروش پیدا کرد.
هوش مصنوعی: چون در کارنامه سمنار (شخصیتی در داستان) توضیح هفت پیکر را مشاهده کرد.
هوش مصنوعی: پری‌پیکران زیبا از هفت اقلیم (نواحی جهان) در گنجینه‌های خود همچون دُر (مروارید) آنان که یتیم‌اند، وجود داشتند. مقصود این است که این پری‌پیکران به‌قدری زیبا و ارزشمند بودند که در نگاه می‌آمدند همچون جواهرات بی‌نظیر.
هوش مصنوعی: این سخن به شاه جهان (بهرام) رسید و او از مطلب پنهان باخبر بود.
هوش مصنوعی: شاه در پاسخ به این صحبت سریع عمل نکرد و چند روزی را بدون پاسخ گذراند.
هوش مصنوعی: روزهایی چند بعد از آن، شاه شیدا‌بند، شیده را به دعوت خود خواند.
هوش مصنوعی: او از آنچه پذیرفته بود، خواست تا کارش به درستی انجام شود و مطابق انتظارش باشد.
هوش مصنوعی: بهرام گنجی را آماده کرده و به او سفارش می‌کند که برای کارش زحمتی را تحمل کند، اگر بتواند این بار را به دوش بکشد.
هوش مصنوعی: روزی به دلیل کار نقاشی، از باقی‌ماندهٔ زندگی بهرام (که اشاره به زندگی سلطنتی و خوشبختی او دارد) بهره‌مند شدم.
هوش مصنوعی: مردی که به ستاره‌شناسی و طالع‌بینی مشغول است، برای آینده‌ای خوش‌یمن و نیکو، طالع را انتخاب کرد.
هوش مصنوعی: مرد اخترشناس بر طالع خوش یمن، گنبدی برای خانه بنا کرد.
هوش مصنوعی: بهرام (شاه ایرانی) به مدت دو سال چنان باغ و بهشتی زیبا و دل‌انگیز ساخت که هیچ‌کس نتوانست آن را با بهشت واقعی مقایسه کند یا تشخیص دهد که این زیبایی از کجاست.
هوش مصنوعی: بهرام هفت گنبد با زیبایی و هنر فوق‌العاده‌ای ساخت که هر یک از آنها مانند جواهری با ارزش و زیبا هستند.
هوش مصنوعی: هر یک از گنبدها را با توجه به ویژگی‌ها و سرنوشت خاص خود ساخت و در طراحی آنها به این نکته توجه شد.
هوش مصنوعی: زمانی که شاه (بهرام) وارد شد، هفت آسمان (هفت سپهر) را مشاهده کرد که در یک مکان به طور هماهنگ و همراه با محبت (دست داده به مهر) قرار گرفته‌اند.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به توصیف یک واقعیت افسانه‌ای می‌پردازد که در تمامی سرزمین‌ها به یادگار مانده است، و اشاره دارد به کارهای نعمان (نعمان، پادشاه معروف عرب) که با سمنار (مکان یا پدیده‌ای جادویی) انجام شده است.
هوش مصنوعی: اهل بینش، یعنی افرادی که دانش و آگاهی دارند، به شدت از کشتن خالق و آفرینش ناخوشنود شدند.
هوش مصنوعی: شیده، در اینجا به معنای خوشحالی و شادی است. بهرام، یکی از شخصیت‌های داستان‌های نظامی، تصمیم می‌گیرد که برای تسکین خاطر مردم شهر بابک، تمام شادی‌ها و جشن‌ها را به آنجا هدیه دهد.
هوش مصنوعی: نعمان گفت اگر کسی مرتکب اشتباهی شد، این مجازات به خاطر آشنا بودن او با من است.
هوش مصنوعی: عدالت من عذرخواه ستم است، یعنی آنچه که می‌شود به عنوان عدالت پذیرفت، ناشی از ستم کردن به دیگران است و نه به دلیل بخل یا سخاوت.
هوش مصنوعی: کار دنیا به این صورت است که برای برخی افراد به خوبی پیش می‌رود و به نفع آنهاست، در حالی که برای دیگران به ضرر و زیان می‌انجامد.
هوش مصنوعی: دوستی ممکن است به خاطر تشنگی به شدت در درد و رنج بیفتد، در حالیکه دوست دیگر به خاطر غرق شدن در آب، در وضعیتی ناگوار قرار گیرد.
هوش مصنوعی: همه در کار خود مبهوت و سرگردان هستند و چاره‌ای جز سکوت و آرامش نمی‌توانند بیابند.
هوش مصنوعی: زمانی که بهرام، پادشاه کیقباد، کلاهی که مختص به تاج کیخسرو (پادشاه پیشین) بود را به ماه (بهار یا آسمان) تقدیم کرد.
هوش مصنوعی: در میانسراهای ملک، زمینی به نام بیستون وجود داشت که آنچه فرهاد (معمار معروف) برای خلق آن تلاش کرد، اکنون از آن دور و جدا شده است.
هوش مصنوعی: در آن بیستون، هفت ستون به نشانه‌های شگفتی ساخته شد که هر کدام به گنبدی می‌مانست و به آسمان ارتباط داشت.
هوش مصنوعی: در آن مکان آسمانی، پیوندی ایجاد شد که باره‌ای (پوشش یا گنبدی) بر فراز آسمان بلند دیده می‌شود.
هوش مصنوعی: هفت گنبد درون آن تالار (یا فضای خالی) ساخته شده، که هر کدام مطابق با خصوصیات و طبیعت هفت سیاره قرار گرفته است.
هوش مصنوعی: رنگ هر یک از گنبدها را ستاره‌شناس با خصوصیات و ویژگی‌های هر ستاره مقایسه کرده است.
هوش مصنوعی: گنبدی که از نوع و شکل سیاره کیوان (زحل) است، در تاریکی شب مانند مشک، پنهان و غیاب دارد.
هوش مصنوعی: این فرد که از سیاره مشتری منشأ گرفته، نشیمنگاهش (صندلی‌اش) با زیبایی و زرق و برق خاصی تزیین شده و رنگ و لعابی دارد.
هوش مصنوعی: کسی که مریخ (سیاره‌ای که در باستان به جنگ و خطر ارتباط داشت) پرگار (ابزاری برای رسم دایره) را بسته بود، در کارش نگین یا جواهر سرخی داشت. این بیت اشاره به قدرت و تأثیر سیاره‌ها در زندگی و خلق آثار دارد، به‌ویژه با دقت و ظرافتی که در اثرش به کار رفته است.
هوش مصنوعی: کسی که از آفتاب باخبر بود، چرا زرد به نظر می‌رسید؟ زیرا زردی او به خاطر در بر داشتن پوششی از طلا بود.
هوش مصنوعی: کسی که از زیبایی زهره (سیاره) امید داشت، چهره‌اش مانند چهره زهره سفید و درخشان بود.
هوش مصنوعی: کسی که از سیاره عطارد (عطارد به عنوان نماد هوش و قضاوت) در روزی خاص به‌وجود آمده، چهره‌اش مانند رنگ پیروزی خجسته و شاداب است.
هوش مصنوعی: آنکه در دلش برای رسیدن به قلهٔ برج برجستگی دارد، زیبایی و سرسبزی‌اش از چهرهٔ شاه ناشی می‌شود.
هوش مصنوعی: به خاطر این ویژگی، هفت گنبد به شکل زیبایی ساخته شده که نشان‌دهندهٔ هفت سیاره است.
هوش مصنوعی: هفت کشور در زمان او (بهرام) تحت سلطه هفت شاه است و هر یک از این شاهان دارای یک دختر هستند که در آرامش و رفاه زندگی می‌کنند.
هوش مصنوعی: هر دختری از هفت کشور، به سلیقه و رنگ خود، گنبدی را از هفت گنبد انتخاب کرده و طراحی کرده است.
نمودارِ خانه یعنی بیرون و نمای خانه. فریش یعنی بستر
هوش مصنوعی: در روزی که خوشبختی شاه در سرای دیگری نمایان شد، لباس او را در آنجا تغییر دادی.
هوش مصنوعی: در روز شنبه، آنجا که برپایی جمع و مجالس شنبه بود، بقیه روزها نیز مانند آن جمع و حالتی خوب و خوش داشتند.
هوش مصنوعی: به کمک عقل و تدبیر فرزانه، مجلس را به زیبایی و نظم در هر خانه تزیین کردی.
هوش مصنوعی: هر کجا که باده نوشیدی، لباسی به رنگ آن خانه بر تن کردی.
هوش مصنوعی: بانوی خانه به جلو نشسته و زیبایی خود را از هر طرف نشان می‌دهد و توجه همه را به خود جلب کرده است.
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تا چه اندازه دل شاه را به دست آوردن دشوار است و اینکه شاه چگونه می‌تواند این حلوا (نماد لذت و خوشی) را بچشد. در واقع، به چالش‌هایی که برای جلب توجه و محبت شاه وجود دارد اشاره می‌کند.
هوش مصنوعی: گفتی که قصه‌ای دلنشین است که موجب می‌شود شهوت‌ورزان از شوق و هیجان گرم و پرحرارت شوند.
اگرچه کاخ‌ها و حصار‌های چنین دلفریب ساخت اما سرانجام از دست مرگ جان نبرد.
ای نظامی، دلبسته جایی مشو که گلش خار شده و خارش تیز و پر‌خطر.
به چنین سرا و مُلکی که جای آدمی در آن دو روز است ببین که چگونه بهرام از آن رخت بربست و رفت.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بی‌مثل و شبه و بی‌همتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.