پس از بیت المقدس زیارت ابراهیم خلیل الرحمن علیه الصلوة و السلام عزم کردم. چهارشنبه غره ذی القعده سنه ثمان و ثلثین و اربعمائه. و از بیت المقدس تا آن جا که آن مشهد است شش فرسنگ است و راه سوی جنوب میرود. و بر راه دیه های بسیار است و زرع و قاغ بسیار است و درختان بی آب از انگور و انجیر و زیتون و سماق خودروی نهایت ندارد. به دو فرسنگی شهر چهار دیه است و آن جا چشمه ای است و باغ و بساتین بسیار و آن را فرادیس گویند خوشی و موضع را. و به یک فرسنگی شهر بیت المقدس ترسایان را جایی است که آن را عظیم بزرگ میدارند و همیشه قومی آن جا مجاور باشند و زایران بسیار رسند و آن را بیت اللحم گویند. و ترسایا ن آن جا قربان کنند و از روم آن جا بسیار آیند، و من آنروز که از شهر بیامدم شب آن جا بودم.
صفت خلیل صلوات الله علیه. اهل شام و بیت المقدس این مشهد را خلیل گویند و نام دیه نگویند، نام آن دیه مطلون است و بر این مشهد وقف است با بسیار دیه های دیگر. و دبین دیه چشمه ای است که از سنگ بیرون میآید آبکی اندک، و راهی دور جوی بریده و آن را نزدیک دیه بیرون آورده، و از بیرون دیه حوضی ساختهاند سرپوشیده. آن آب را در آن حوض همی گیرند تا تلف نشود تا مردم دیه و زایران را کفاف باشد. مشهد بر کنار دیه است از سوی جنوب و آن جا جنوب مشرقی باشد. مشهد چهار دیواری است از سنگ تراشیده ساخته و بالای آن هشتاد ارش در پهنای چهل ارش، ارتفاع دیوار بیست ارش، سر دیوار دو ارش ثخانت دارد و محراب و مقصوره کرده است از پهنای این عمارت و در مقصوره محراب های نیکو ساخته اند، و دو گور در مقصوره نهاده است چنان که سرهای ایشان از سوی قبله است و هر دو گور به سنگ های تراشیده به بالای مردی برآوردهاند آن که دست راست است قبر اسحق بن ابراهیم است و دیگر از آن زن اوست علیه السلام، میان هر دو گور مقدار ده ارش باشد، و در این مشهد زمین و دیوار را به فرش های قیمتی و حصیرهای مغربی آراسته چنان که از دیبا نیکوتر بود و مصلی نمازی حصیر دیدم آن جا که گفتند امیر الجیوش که بنده سلطان مصر است فرستاده است، گفند آن مصلی در مصر به سی دینار زر مغربی خریدهاند که اگر آن مقدار دیبای رومی بودی بدان بها نیرزیدی و مثل آن هیچ جایی ندیدم.
چون از مقصوره بیرون روند به میان ساحت مضد دو خانه است هر دو مقابل قبله، آنچه بر دست راست است اندر آن قبر ابراهیم خلیل صلوات الله علیه است و آن خانه ای بزرگ است، و در اندرون آن خانه ای دیگر است که گرد او برنتواند گشت، و چهار دریچه دارد که زایران گرد خانه مینگرند و از هر دریچه قبر را میبینند. و خانه را زمین و دیوار در فرش های دیبا گرفته است و گوری از سنگ برآورده به مقدار سه گز و قندیلها و چراغدانها نقره گین بسیار آویخته، و آن خانه دیگر که بر دست چپ قبله است اندر آن گور ساره است که زن ابراهیم علیه السلام بود و میان هر دو خانه رهگذری که در هر دو خانه در آن رهگذر است چون دهلیزی و آن جا نیز قنادیل و مسرجه های بسیار آویخته و چون از این هر دو خانه بگذرند دو گورخانه دیگر است نزدیک هم، بر دست راست قبر یعقوب پیغمبر علیه السلام است و از دست چپ گورخانه زن یعقوب است. و بعد از آن خانه هاست که ضیافت خانه های ابراهیم صلوات الله علیه بوده است، و دراین مشهد شش گور است. و از این چار دیوار بیرون نشیبی است و از آن جا گور یوسف بن یعقوب علیه السلام است، گنبدی نیکو ساختهاند و گوری سنگین کرده و بر آن جانب که صحراست میان گنبد یوسف علیه السلام و این مشهد مقبره ای عظیم کردهاند و از بسیاری جاها مرده را بدان جا آوردهاند و دفن کرده اند.
و بربام مقصوره که در مشهد است حجرهها ساختهاند مهمانان را که آن جا رسند و آن را اوقاف بسیار باشد از دیهها و مستغلات در بیت المقدس و آن جا اغلب جو باشد و گندم اندک باشد و زیتون بسیار باشد، مهمانان و مسافران و زایران را نان و زیتون دهند، آن جا مدارها بسیار است که به استر و گاو همه روز آرد کنند، و کنیزکان باشند که همه روز نان پزند و نان های ایشان هر یکی یک من باشد، هر که آن جا رسد او را هر روز یک گرده نان و کاسه ای عدس به زیت پخته دهند و مویز نیز دهند و این عادت از روزگار خلیل الرحمن علیه السلام تا این ساعت برقاعده مانده و روزی باشدکه پانصد کس آن جا برسند و همه را آن ضیافت مهیا باشد.
گویند اول این مشهد را در نساخته بودند و هیچ کس در نتوانستی رفتی الا از ایوان از بیرون زیارت کردندی. چون مهدی به ملک مصر بنشست فرمود تا آن را در بگشادند و آلت های بسیار بنهادند و فرش و طرح و عمارت بسیار کردند، و در مشهد بر میان دیوار شمالی است چنان که از زمین به چهار گز بالاست و از هر دو جانب درجات سنگین ساختهاند که به یک جانب بر روند و به دیگر جانب فرو روند و دری آهنین کوچک بر آن جا نشانده است.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش از سفرنامه، گزارش سفر ناصرخسرو از بیتالمقدس به زیارتگاه ابراهیم خلیل در سال ۴۳۸ است که در راه از بیتاللحم و جایگاهش نزد مسیحیان نیز یاد میکند. او ساختمان زیارتگاه، گورهای ابراهیم، ساره، اسحاق، یعقوب، همسرانشان و یوسف و آرایشهای گرانبهای آن را با اندازههای دقیق وصف میکند. سپس از موقوفات و رسم دیرینهٔ نان و عدس دادن به همهٔ زائران سخن میگوید و با داستان گشوده شدن در زیارتگاه به فرمان مهدی پایان میدهد.
هوش مصنوعی: ناصرخسرو پس از بیتالمقدس، در روز چهارشنبه اول ذیالقعده سال ۴۳۸، برای زیارت آرامگاه ابراهیم خلیل به سوی جنوب راه افتاد که شش فرسنگ دور است. در راه روستاها، کشتزارها و درختان دیم بیشمار انگور و انجیر و زیتون و سماق خودرو هست و در دو فرسنگی شهر جایی پرچشمه و باغ به نام «فرادیس» قرار دارد. در یک فرسنگی بیتالمقدس، بیتاللحم است که مسیحیان آن را بسیار بزرگ میدارند، در آن قربانی میکنند و زائران بسیاری از روم به آنجا میآیند؛ او شب نخست سفر را آنجا ماند.
هوش مصنوعی: مردم شام آن زیارتگاه را «خلیل» مینامند؛ نام روستا مطلون است و همراه روستاهای بسیار دیگر وقف آن است. آب اندک چشمهای را با جوی از راه دور آورده و در حوضی سرپوشیده نگه میدارند تا برای مردم و زائران بس باشد. زیارتگاه دیواری چهارگوش از سنگ تراشیده دارد به درازای هشتاد و پهنای چهل ارش و بلندی بیست ارش؛ در مقصورهاش گور اسحاق و همسرش است و زمین و دیوار با فرشهای گران و حصیرهای مغربی آراسته شده، از جمله سجادهای حصیری که امیرالجیوش فرستاده و در مصر به سی دینار مغربی خریده شده بود و نویسنده مانندش را جایی ندیده بود.
هوش مصنوعی: بیرون مقصوره، در میان حیاط دو خانه روبهروی قبله است: در خانهٔ سمت راست گور ابراهیم است که در اتاقکی درونی با چهار دریچه جای دارد و زائران از دریچهها آن را میبینند، و دیوار و زمینش با دیبا پوشیده و قندیلهای نقرهای فراوان آویخته است؛ در خانهٔ سمت چپ گور ساره، همسر ابراهیم، است. پس از آنها گورخانهٔ یعقوب و همسرش و سپس مهمانخانههای ابراهیم قرار دارد و رویهم شش گور در زیارتگاه است. بیرون از دیوار، در نشیبی، گور یوسف با گنبدی زیباست و میان آن و زیارتگاه گورستانی بزرگ ساختهاند که مردگان را از جاهای دور برای دفن به آنجا میآورند.
هوش مصنوعی: بر بام مقصوره اتاقهایی برای مهمانان ساختهاند و زیارتگاه موقوفات بسیاری از روستاها و املاک بیتالمقدس دارد. در آسیابهایی که با استر و گاو میگردد همه روز آرد میکنند و کنیزان نان میپزند؛ به هر زائر و مسافر هر روز گردهنانی یکمنی، کاسهای عدس پخته با روغن زیتون و مویز میدهند. این رسم مهماننوازی از روزگار ابراهیم تاکنون پابرجاست و گاه روزی پانصد تن میرسند و برای همه پذیرایی آماده است.
هوش مصنوعی: میگویند در آغاز این زیارتگاه در نداشت و مردم تنها از بیرون، از ایوان، زیارت میکردند. چون مهدی فرمانروای مصر شد، دستور داد در آن را بگشایند و وسایل و فرش و ساختمان فراوان بر آن افزودند. در زیارتگاه در میانهٔ دیوار شمالی، چهار گز بالاتر از زمین است و از دو سو پلههای سنگی دارد که از یکی بالا میروند و از دیگری پایین میآیند و دری کوچک از آهن بر آن نهادهاند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.