شاید که حال و کار دگر سان کنم
هرچ آن به است قصد سوی آن کنم
عالم به ماه نیسان خرم شده است
من خاطر از تفکر نیسان کنم
در باغ و راغ دفتر دیوان خویش
از نثر و نظم سنبل و ریحان کنم
میوه و گل از معانی سازم همه
وز لفظهای خوب درختان کنم
چون ابر روی صحرا بستان کند
من نیز روی دفتر بستان کنم
در مجلس مناظره بر عاقلان
از نکتههای خوب گلافشان کنم
گر بر گلیش گرد خطا بگذرد
آنجا ز شرح روشن باران کنم
قصری کنم قصیدهٔ خود را، درو
از بیتهاش گلشن و ایوان کنم
جائی درو چو منظره عالی کنم
جائی فراخ و پهن چو میدان کنم
بر درگهش ز نادره بحر عروض
یکی امین دانا دربان کنم
مفعول فاعلات مفاعیل فع
بنیاد این مبارک بنیان کنم
وانگه مر اهل فضل اقالیم را
در قصر خویش یکسره مهمان کنم
تا اندرو نیاید نادان، که من
خانه همی نه از در نادان کنم
خوانی نهم که مرد خردمند را
از خوردنیش عاجز و حیران کنم
اندر تن سخن به مثال خرد
معنی خوب و نادره را جان کنم
گر تو ندیدهای ز سخن مردمی
من بر سخنت صورت انسان کنم
او را ز وصف خوب و حکایات خوش
زلف خمیده و لب خندان کنم
معنیش روی خوب کنم وانگهی
اندر نقاب لفظش پنهان کنم
چون روی خویش زی سخنآرم، به قهر
پشتش به پیش خویش چو چوگان کنم
ور خاطرم به جائی کندی کند
او را به دست فکرت سوهان کنم
جان را چو زنگ جهل پدید آورد
چون آینه ز خواندن فرقان کنم
دشوار این زمانهٔ بد فعل را
آسان به زهد و طاعت یزدان کنم
دست از طمع بشویم پاک آنگهی
از خفته دست بر سر کیوان کنم
گر در لباس جهل دلم خفته بود
اکنون از آن لباسش عریان کنم
وین جسم بیفلاحت آسوده را
خیزم به تیغ طاعت قربان کنم
ور عیب من ز خویشتن آمد همه
از خویشتن به پیش که افغان کنم؟
خیزم به فصل و رحمت یزدان حق
دشوار دهر بر دلم آسان کنم
اندر میان نیک و بد خویشتن
مانندهٔ زبانهٔ میزان کنم
هر ساعتی به خیر درون پارهای
بفزایم و ز شرش نقصان کنم
تا غل و طوق و بند که بر من نهاد
در دست و پای و گردن شیطان کنم
گر دیو از آنچه کرد پشیمان نشد
من نفس را ز کرده پشیمان کنم
گر نیست طاقتم که تن خویش را
بر کاروان دیو سلیمان کنم
آن دیو را که در تن و جان من است
باری به تیغ عقل مسلمان کنم
از قول و فعل زین و لگامش نهم
افسار او ز حکمت لقمان کنم
گر تو نشاط درگه جیلان کنی
من قصد سوی درگه رحمان کنم
سوی دلیل حق بنهم روی خویش
تا خویشتن به سیرت سلمان کنم
زی اهل بیت احمد مرسل شوم
تن را رهی و بندهٔ ایشان کنم
تا نام خویش را به جلال امام
بر نامهٔ معالی عنوان کنم
زان آفتاب علم و دل خویش را
روشن به سان ماه به سرطان کنم
وز برکت مبارک دریای او
دل را چو درج گوهر و مرجان کنم
ای آنکه گوئیم به نصیحت همی
ک «این پیرهن بیفگن و فرمان کنم
تا سخت زود من چو فلان مر تو را
در مجلس امیر خراسان کنم»
اندر سرت بخار جهالت قوی است
من درد جهل را به چه درمان کنم؟
کی ریزم آبروی چو تو بیخرد
بر طمع آنکه توبره پر نان کنم؟
ترکان رهی و بندهٔ من بودهاند
من تن چگونه بندهٔ ترکان کنم؟
ای بد نصیحتا که تو کردی مرا
تا چون فلان خسیس و چو بهمان کنم
گیتیت گربهای است که بچه خورد
من گرد او ز بهر چه دوران کنم
از من خسیستر که بود در جهان
گر تن به نان چو گربه گروگان کنم؟
دین و کمال و علم کجا افگنم
تا خویشتن چو غول بیابان کنم؟
از فضل تا چو غول بمانم تهی
پس من چگونه خدمت دیوان کنم؟
این فخر بس مرا که به هر دو زبان
حکمت همی مرتب و دیوان کنم
جان را ز بهر مدحت آل رسول
گه رودکی و گاهی حسان کنم
دفتر ز بس نگار و ز نقش سخن
برتر ز چین و روم و سپاهان کنم
واندر کتاب بر سخن منطقی
چون آفتاب روشن برهان کنم
بر مشکلات عقلی محسوس را
بگمارم و شبان و نگهبان کنم
زادالمسافر است یکی گنج من
نثر آنچنان و نظم از اینسان کنم
زندانمؤمناست جهان، من چنین
زیرا همی قرار به یمگان کنم
تا روز حشر آتش سوزنده را
بر شیعت معاویه زندان کنم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به بیان آرزوها و اهداف شاعر در خلق یک اثر هنری و ادبی میپردازد. ناصرخسرو در این شعر از تغییر حال و کار خود صحبت میکند و قصد دارد در باغی پر از گل و میوه، آثاری از خود بر جای بگذارد. او به دنبال نوشتن اشعار زیبا و موزون است و میخواهد معانی عمیق و ارزشمندی را به مردم منتقل کند. همچنین، شاعر از دیوان خود به عنوان قصر و مکانی برای تجمع اهل علم و دانش یاد میکند و به انتقاد از جهل و بیخبری میپردازد. او در نهایت وعده میدهد که تلاش کند تا خود را از آلودگیهای دنیا پاک کند و به حقیقت و علم نزدیک شود.
هوش مصنوعی: شاید بهتر باشد که حال و روش خود را دگرگون کنم و آهنگ هر چیزی کنم که بهتر است.
هوش مصنوعی: جهان در ماه نیسان، ماه باران بهاری، سرسبز و شاد شده است؛ من نیز اندیشهام را مانند نیسان، بارنده و پربار میکنم.
هوش مصنوعی: در دفتر دیوانم، که چون باغ و دشت است، از نثر و شعر خود سنبل و ریحان میرویانم.
هوش مصنوعی: معانی را میوه و گل این باغ میکنم و واژههای زیبا را درختان آن.
هوش مصنوعی: همانگونه که ابر بهاری دشت را بوستان میکند، من هم صفحهٔ دفترم را بوستان میسازم.
هوش مصنوعی: در مجلس بحث و مناظره، بر سر خردمندان از نکتههای نیکو گل میافشانم.
هوش مصنوعی: اگر بر گلی از این باغ گرد خطا و اشتباه بنشیند، با شرح و توضیح روشن، مانند باران آن را میشویم.
هوش مصنوعی: قصیدهام را کاخی میسازم و از بیتهای آن در این کاخ گلزار و ایوان پدید میآورم.
هوش مصنوعی: در این کاخ جایی را مانند منظره و بالاخانهای بلند میسازم و جایی را گشاده و پهناور چون میدان.
هوش مصنوعی: بر درگاه این کاخ، از وزنی کمیاب از بحرهای عروض، دربانی امین و دانا میگمارم.
هوش مصنوعی: وزن «مفعول فاعلات مفاعیل فع» را پایه و بنیاد این بنای فرخنده قرار میدهم.
هوش مصنوعی: آنگاه همهٔ اهل دانش و فضل سرزمینها را در این کاخ خود مهمان میکنم.
هوش مصنوعی: تا نادان به آن راه نیابد، زیرا من این خانه را درخور و شایستهٔ نادان نمیسازم.
هوش مصنوعی: سفرهای میگسترم چنان پربار که مرد خردمند از خوردن همهٔ خوراک آن ناتوان و شگفتزده بماند.
هوش مصنوعی: در پیکر سخن، معنای نیکو و کمیاب را جان آن میکنم، همانگونه که خرد جان آدمی است.
هوش مصنوعی: اگر تاکنون در سخن آدمیگونگی و زندگی ندیدهای، من به سخن صورت انسان میبخشم.
هوش مصنوعی: با وصفهای زیبا و داستانهای دلنشین، به آن سخن زلف پیچیده و لب خندان میدهم.
هوش مصنوعی: معنای سخن را چهرهٔ زیبای آن میکنم و سپس آن را در پردهٔ لفظ پنهان میسازم.
هوش مصنوعی: هرگاه به سخن روی آورم، آن را به زور رام میکنم و پشتش را چون چوگان در برابر خود خم میکنم.
هوش مصنوعی: و اگر ذهنم جایی کند و ناتوان شود، با اندیشه آن را مانند سوهان تیز میکنم.
هوش مصنوعی: هرگاه جانم زنگار نادانی بگیرد، با خواندن قرآن آن را چون آینه پاک و روشن میکنم.
هوش مصنوعی: سختیهای این روزگار بدکردار را با پارسایی و فرمانبرداری خداوند بر خود آسان میکنم.
هوش مصنوعی: دست از آز و طمع کاملاً میشویم و آنگاه بیرنج و آسوده دست بر سر کیوان، بلندترین ستاره، میگذارم؛ یعنی با قناعت به بلندترین پایه میرسم.
هوش مصنوعی: اگر دلم در جامهٔ نادانی خفته بود، اکنون آن جامه را از تنش بیرون میآورم.
هوش مصنوعی: برمیخیزم و این تن آسودهطلب را که رستگاری نیافته، با شمشیر فرمانبرداری خدا قربانی میکنم.
هوش مصنوعی: اگر همهٔ عیب من از خود من است، از دست خودم نزد چه کسی ناله و شکایت کنم؟
هوش مصنوعی: به یاری فضل و رحمت خداوند برمیخیزم و سختیهای روزگار را بر دلم آسان میکنم.
هوش مصنوعی: میان نیکی و بدی خود را مانند زبانهٔ ترازو داور و سنجشگر قرار میدهم.
هوش مصنوعی: هر ساعت اندکی بر نیکی درونم میافزایم و از بدی آن میکاهم.
هوش مصنوعی: تا غل و طوق و بندی را که شیطان بر من نهاده بود، به دست و پا و گردن خود شیطان بگذارم و او را در بند کنم.
هوش مصنوعی: اگر دیو از کار بدی که کرد پشیمان نشد، من نفس خود را از کارهای بدش پشیمان میکنم.
هوش مصنوعی: اگر توان آن را ندارم که مانند سلیمان بر لشکر و کاروان دیوان فرمانروا شوم،
هوش مصنوعی: دستکم آن دیوی را که در تن و جان من است، با شمشیر خرد مسلمان و رام میکنم.
هوش مصنوعی: از گفتار و کردار نیک بر آن دیو زین و لگام مینهم و افسارش را از حکمتی مانند حکمت لقمان میسازم تا مهارش در دست من باشد.
هوش مصنوعی: اگر تو شادمانه رو به درگاه فرمانروایان دنیا (جیلان) میآوری، من آهنگ درگاه خداوند رحمان میکنم.
هوش مصنوعی: روی خود را به سوی راهنمای حق میگردانم تا خود را در رفتار و منش مانند سلمان فارسی کنم.
هوش مصنوعی: به سوی خاندان پیامبر میروم و خود را چاکر و بندهٔ ایشان میسازم.
هوش مصنوعی: تا به برکت شکوه امام، نام خود را سرلوحهٔ نامهٔ بزرگیها و بلندپایگیها کنم.
هوش مصنوعی: از آن خورشید دانش (امام)، دلم را روشن میکنم، همانگونه که ماه در برج سرطان، که خانهٔ اوست، پرفروغ و نیرومند است.
هوش مصنوعی: و از برکت دریای دانش او، دلم را مانند صندوقچهای پر از گوهر و مرجان میکنم.
هوش مصنوعی: ای کسی که از سر نصیحت به من میگویی: «این جامه و آیین را کنار بگذار و فرمان ببر،
هوش مصنوعی: تا خیلی زود تو را مانند فلان کس در مجلس امیر خراسان صاحب جاه کنم.»
هوش مصنوعی: در سر تو بخار نادانی سخت نیرومند است؛ من درد نادانی را با چه چیز درمان کنم؟
هوش مصنوعی: چگونه آبروی خود را پیش بیخردی چون تو بریزم، به طمع اینکه توبرهام را پر از نان کنم؟
هوش مصنوعی: ترکان روزی چاکر و بندهٔ من بودهاند؛ پس چگونه خود را بندهٔ ترکان کنم؟
هوش مصنوعی: چه نصیحت بدی به من کردی که مانند فلان و بهمان پست و فرومایه شوم!
هوش مصنوعی: دنیای تو مانند گربهای است که بچهٔ خود را میخورد؛ من برای چه گرد او بچرخم؟
هوش مصنوعی: اگر مانند گربه تن خود را در گرو نان بگذارم، چه کسی در جهان از من پستتر خواهد بود؟
هوش مصنوعی: دین و کمال و دانش را کجا دور بیندازم تا خود را مانند غول بیابان کنم؟
هوش مصنوعی: اگر از فضل و دانش تهی شوم و چون غول بمانم، آنگاه چگونه به خدمت دیوان (دیوانهای حکومتی، با ایهام به دیوها) درآیم؟ یعنی خدمت دیوانیان شایستهٔ من نیست.
هوش مصنوعی: همین افتخار برای من بس است که به هر دو زبان فارسی و عربی حکمت را مرتب میکنم و دیوان شعر میسازم.
هوش مصنوعی: برای ستایش خاندان پیامبر، جان خود را گاه مانند رودکی و گاه مانند حسان بن ثابت شاعر میکنم.
هوش مصنوعی: دفتر خود را از بس نقش و نگار سخن، از نگارخانههای چین و روم و اصفهان برتر میسازم.
هوش مصنوعی: و در کتابهایم برای سخن منطقی، برهان و دلیل را مانند خورشید روشن میکنم.
هوش مصنوعی: بر مسائل دشوار عقلی، امور محسوس را مانند شبان و نگهبان میگمارم؛ یعنی معانی عقلی را با مثالهای حسی روشن و نگاه میدارم.
هوش مصنوعی: کتاب «زادالمسافر» یکی از گنجهای من است؛ نثرم آنگونه است و نظمم اینگونه که میبینی.
هوش مصنوعی: جهان زندان مؤمن است؛ از این رو من نیز چنین در یمگان آرام گرفته و ماندگار شدهام.
هوش مصنوعی: تا با این کار، تا روز رستاخیز آتش سوزان دوزخ را زندان پیروان معاویه کنم؛ یعنی با حجتهای خود رسوایی و کیفر آنان را آشکار سازم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.