گنجور

غزل شمارهٔ ۱۷۸۷

 
مولوی
مولوی » دیوان شمس » غزلیات
 

گر آخر آمد عشق تو گردد ز اول‌ها فزون

بنوشت توقیعت خدا کاخرون السابقون

زرین شده طغرای او ز انا فتحناهای او

سر کرده صورت‌های او از بحر جان آبگون

آدم دگربار آمده بر تخت دین تکیه زده

در سجده شکر آمده سرهای نحن الصافون

رستم که باشد در جهان در پیش صف عاشقان

شبدیز می رانند خوش هر روز در دریای خون

هر سو دو صد ببریده سر در بحر خون زان کر و فر

رقصان و خندان چون شکر ز انا الیه راجعون

گر سایه عاشق فتد بر کوه سنگین برجهد

نه چرخ صدق‌ها زند تو منکری نک آزمون

بر کوه زد اشراق او بشنو تو چاقاچاق او

خود کوه مسکین که بود آن جا که شد موسی زبون

خود پیش موسی آسمان باشد کمینه نردبان

کو آسمان کو ریسمان کو جان کو دنیای دون

تن را تو مشتی کاه دان در زیر او دریای جان

گر چه ز بیرون ذره‌ای صد آفتابی از درون

خورشیدی و زرین طبق دیگ تو را پخته است حق

مطلوب بودی در سبق طالب شدستی تو کنون

او پار کشتی کاشته امسال برگ افراشته

سر از زمین برداشته بر خویش می خواند فسون

جان مست گشت از کاس او ای شاد کاس و طاس او

طاسی که بهر سجده‌اش شد طشت گردون سرنگون

ای شمس تبریز از کرم ای رشک فردوس و ارم

تا چنگ اندر من زدی در عشق گشتم ارغنون

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

mohsen maesumi نوشته:

بیت اول در نیم بیت دوم
کاخرون
احتمالا اشتباه است و اصل آن
کالاخرون
است .

behzad n نوشته:

سلام
کسی میتونه تلفظ درست ابیات ۶ و ۷ رو بنویسه ؟

وفایی نوشته:

بیت ۶ :
گر سایهء عاشق فتد بر کوه سنگین ، برجهد
یعنی اگر سایهء عاشق بر کوه سنگین بیفتد ، کوه بر می جهد .
کوه سنگین در اینجا کوه طور است . و اشاره دارد به یکی از معجزات حضرت موسی علیه السلام که به فرمان خداوند ، کوه طور از جا کنده می شود ، به آسمان می رود و بالای سر قوم بنی اسراییل قرار می گیرد ( آیه ۶۳ سوره بقره و همچنین آیاتی از سوره اعراف )
نه چرخ ، صدق ها زند . تو منکری ؟ نک آزمون
نه چرخ ( ۹ چرخ است ). اغلب در ادبیات ما تعداد طبقات آسمان را هفت تا نوشته اند ولی مولانا در چند جا طبقات فلک را نه تا ذکر کرده و نه فلک و نه چرخ و … نوشته . ( به نظرم شاعران دیگر هم این نه فلک را نوشته اند )
صدق زدن ( saddagh zadan ) یعنی : تصدیق کردن ، براست داشتن ( فرهنگ معین )
مثال از مثنوی :
آن کسی را کش معرف حق بود
جامد و نامیش صد صدق زند
” نه چرخ صدقها زند ” یعنی تمام نه طبقهء فلک ، بسیار یا مکررا تصدیق می کنند .
آزمون را ما به معنی امتحان می شناسیم . اما معنی آزمون در فرهنگ معین :
۱- آزمایش ، امتحان . ۲- تجربه ( عملی ) . ۳- حاصل تجربه ، عبرت که از تجربه به دست آید .
بنابراین ، ” تو منکری ؟ نک آزمون ” یعنی : باورت نمی شود ؟ پس بیا خودت تجربه کن تا عبرت بگیری .

وفایی نوشته:

شاید بعضی دوستان معتقد باشند ” تو منکری ” غیر سوالی است :
تو منکری ، نک آزمون
این هم به نظر درست می آید .

وفایی نوشته:

نه چرخ ، نه آسمان ، نه فلک ، نه پرده ، نه پدر ، نه حجره ، نه حصار ، نه دایره ، نه سپهر ، نه بام ، نه پایه ، نه خراس ، نه حصار مینا ، نه رواق ، نه طارم ، نه طبق ، نه طشت ، نه قصر ، نه کاخ ، نه کاسه ، نه گو (ی) ، نه مقرنس ، نه روزن ، نه شهر بالا ، نه شهر علوی ، نه صحیفه ، نه گردون .
تمام اینها کنایه از آسمان است . منبع : فرهنگ معین .
به عقیدهء قدما هریک از سیارات هفتگانه ، فلکی دارد از این قرار : فلک قمر ( ماه ) ، فلک عطارد ( تیر ) ، فلک زهره ( ناهید ) ، فلک شمس ( آفتاب ) ، فلک مریخ ( بهرام ) ، فلک مشتری ( اورمزد ) ، فلک زحل ( کیوان ) ، و بالاتر از این هفت ، دو فلک دیگر است :
فلک اطلس یا فلک ثوابت ،
و فلک نهم یا فلک الافلاک . ( فرهنگ معین )
مثال از اسرار نامه عطار :
چو در نه پردهء نیلی سفر کرد
ورای پردهء غیبی گذر کرد
مثال از دیوان شمس :
برگذرم ز نه فلک گر گذری به کوی من
پای نهم بر آسمان گر به سرم امان دهی
سنایی :
نه دایره یک لحظه کناره کند از سیر
گر بروزد از مرکب عزم تو غباری
منطق الطیر :
گر به یک ره گشت این نه طشت گم
قطره ای در هشت دریا گشت گم
خاقانی :
کنم قصد نه شهر علوی که همت
از این هفت سفلی نمود امتناعی

کانال رسمی گنجور در تلگرام