قوله تعالی: وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ الآیة:
یا حیاة الرّوح مالی لیس لی علمی بحالی
تلک روحی منک ملئی، و سوادی منک خالی
الهی زندگی ما با یاد تست، و شادی همه با یافت تست، و جان آنست که در شناخت تست! پیر طریقت گفت: زندگان سه کساند: یکی زنده بجان، یکی زنده بعلم، یکی زنده بحق. او که بجان زنده است زنده بقوت است و بباد! او که بعلم زنده است زنده بمهر است و بیاد! او که بحق زنده است زندگانی خود بدو شاد! الهی جان در تن گر از تو محروم ماند مرده زندانیست، و او که در راه تو بامید وصال تو کشته شود زنده جاودانیست!
گفتی مگذر بکوی ما در مخمور
تا کشته نشی که خصم ما هست غیور
گویم سخنی بتا که باشم معذور
در کوی تو کشته به که از روی تو دور!
آری! دوستان را زخم خوردن در کوی دوست بفال نیکوست! در قمار خانه عشق ایشان را جان باختن عادت و خوست.
مال و زر و چیز رایگان باید باخت
چون کار بجان رسید جان باید باخت
هان، و هان، نگر! تا از هلاک جان در راه دوست اندیشی! که هلاک جان در وفاء دوست حقا که شرف است، و شرط جان در قیام بحق دوستی تلف است!
الحبّ سکر خماره تلف
یحسن فیه الذّبول و الدّنف
البسنی الذّلّ فی محبّته
و الذّلّ فی حبّ مثله شرف
آن شوریده وقت شبلی رحمه اللَّه گفت: من کان فی اللَّه تلفه کان اللَّه خلفه.
باختن جان در وفاء دوستی دولتی رایگانست! که دوست او را بجای جانست! اگر صد هزار جان داری فداء این وصل کنی حقا که هنوز رایگانست.
چون شاد نباشم که خریدم بتنی
وصلی که هزار جان شیرین ارزد؟!
عاشقی بحقیقت درین راه چون حسین منصور حلاج برنخاست، وصل دوست بازوار به هوای تفرید پران دید. خواست تا صید کند، دستش بر نرسید، بسرّش فرو گفتند: یا حسین! خواهی که دستت بر رسد سر وا زیر پای نه! حسین سر وا زیر پای نهاد، به هفتم آسمان برگذشت.
گر از میدان شهوانی سوی ایوان عقل آیی
چو کیوان در زمان خود را به هفتم آسمان بینی
ور امروز اندرین منزل ترا حالی زیانی بد
زهی سرمایه و سودا، که فردا زین زیان بینی!
نگر! تا این چنین جوانمردان و جانبازان که ازین سرای رحیل کنند، تو ایشان را مرده نگویی که گوهر زندگانی جز دل ایشان را معدن نیامد، و آب حیاة جز از چشمه جان ایشان روان نگشت. رب العالمین میگوید: بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ علیهم رداء الهیبة فی ظلال الانس، یبسطهم جماله مرّة، و یستغرقهم جلاله اخری.
گه ناز چشیدند و گهی راز شنیدند
گاهی ز جلالت بجمالت نگریدند
معروف کرخی یکی را میشست آن کس بخندید! معروف گفت: آه! پس از مردگی زندگی؟! وی جواب داد که: دوستان او نمیرند، «بل ینقلون من دار الی دار». چگونه میرند، و عزّت قرآن گوید: بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ؟
شادند و خرم، آسوده از اندوه و غم، با فضل و با نعم، در روضه انس بر بساط کرم! قدح شادی بر دست نهاده دمادم! این است که رب العالمین گفت: یَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ وَ أَنَّ اللَّهَ لا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِینَ.
الَّذِینَ اسْتَجابُوا لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ ما أَصابَهُمُ الْقَرْحُ ایشان که فرمان خدا و رسول را گردن نهادند، و از عشق دین، جان عزیز خویش هدف تیر دشمن ساختند.
جان بذل کرده، و تن سبیل، و دل فدا، و آن رنج و آن خستگی بجان و دل خریده! سری سقطی گفت: حق عزّ جلاله در خواب چنان نمود مرا که گفتی: یا سری! خلق را بیافریدم، لختی دنیا دیدند در آن آویختند! لختی بلا دیدند در بهشت و عافیت گریختند لختی از بلا نیندیشیدند محنت بجان و دل باز گرفتند، و نعمت وصال ما خواستند. فمن انتم؟ شما از کدام گروهاید؟ و چه خواهید؟ سری گفت: جواب دادم که: «و انّک تعلم ما نرید».
چندم پرسی مرا چرا رنجانی
حقا که تو حال من زمن به دانی!
گفت: یا سری لاصبن علیکم البلاء صبا بجلال قدر ما که تازیانه بلا بر سر شما فرو گذارم! و آسیای محنت بر سرتان بگردانم. سری گوید: از سر نور معرفت بالهام ربانی جواب دادم: أ لیس المبلی انت؟ ریزنده نثار بلا بر سرما نه تو خواهی بود؟
نفس المحبّ علی الأسقام صابرة
لعلّ مسقمها یوما یداویها
چون شفا ای دلربا از خستگی و درد تست
خسته را مرهم مساز و درد را درمان مکن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش، تفسیر عرفانی آیات زنده بودن شهیدان در سورهٔ آل عمران است. میبدی با مناجات، رباعی و بیتهای عربی و حکایتهایی از شبلی، حلاج، معروف کرخی و سری سقطی نشان میدهد که جان باختن در راه دوست، زندگی جاودان و شرف است و کشتگان راه حق نزد پروردگار زنده و شادماناند. پایان سخن به پذیرفتن بلا میرسد: چون بلا از دوست است، عاشق به آن خشنود است و درمانش را در همان درد میبیند.
هوش مصنوعی: سخن خدای تعالی: گمان مبر کسانی که در راه خدا کشته شدهاند مردهاند؛ بلکه زندهاند. این بخش، تفسیر عارفانهٔ همین آیه است.
هوش مصنوعی: ای زندگیِ جان، مرا چه شده که از حال خود آگاه نیستم؟ جانم سراسر از تو پر است، اما ظاهر و وجود جسمانیام از تو خالی است.
هوش مصنوعی: خدایا، زندگی ما به یاد تو، شادی ما به یافتن تو و جان حقیقی در شناختن توست. پیر طریقت گفت زندگان سه گروهاند: کسی که به جان زنده است و زندگیاش به خوراک و نفس است؛ کسی که به علم زنده است و زندگیاش به محبت و یاد است؛ و کسی که به حق زنده است و زندگیاش به او شاد است. خدایا، جانی که در تن از تو محروم بماند مردهای زندانی است، و کسی که در راه تو به امید وصالت کشته شود زندهٔ جاوید است.
هوش مصنوعی: معشوق گفت: مست و خمار از کوی ما مگذر تا کشته نشوی، زیرا رقیب و نگهبان ما غیرتمند است.
هوش مصنوعی: عاشق پاسخ میدهد: ای زیبارو، سخنی میگویم تا معذورم بداری: کشته شدن در کوی تو بهتر از دور ماندن از روی توست.
هوش مصنوعی: آری، زخم خوردن در کوی دوست برای دوستان فال نیک است و در قمارخانهٔ عشق، جان باختن عادت و خوی ایشان است.
هوش مصنوعی: مال و زر و دارایی را باید بیدریغ باخت، و چون کار به جان رسید، جان را هم باید باخت.
هوش مصنوعی: هشدار که از نابودی جان در راه دوست نترسی؛ زیرا هلاک جان در وفاداری به دوست بهراستی شرف است، و شرطِ جان در ادای حق دوستی، فدا شدن آن است.
هوش مصنوعی: عشق مستیای است که خمارش نابودی است؛ در عشق، پژمردگی و بیماری زیبا و پسندیده است.
هوش مصنوعی: در محبت او جامهٔ خواری بر من پوشاند؛ و خواری در عشقِ کسی چون او، عزت و شرف است.
هوش مصنوعی: شبلیِ شوریدهحال گفت: هر که نابودیاش در راه خدا باشد، خدا خودْ جانشین و عوض او خواهد بود.
هوش مصنوعی: جان باختن در وفاداری به دوست سعادتی ارزان است، چون دوست برای او به جای جان است؛ اگر صد هزار جان در راه این وصال فدا کنی، باز هم ارزان است.
هوش مصنوعی: چگونه شاد نباشم که وصالی را که به هزار جان شیرین میارزد، تنها به بهای یک تن خریدم؟
هوش مصنوعی: در این راه عاشقی حقیقی چون حسین منصور حلاج برنخاست. او وصال دوست را مانند بازی دید که در هوای یگانگی پرواز میکند و خواست آن را شکار کند، اما دستش نرسید. در دلش ندا آمد: اگر میخواهی دستت برسد، سرت را زیر پا بگذار. حسین سر در راه نهاد و از آسمان هفتم گذشت؛ اشاره به جان باختن او در راه عشق.
هوش مصنوعی: اگر از میدان شهوت به ایوان عقل بیایی، همچون کیوان، در دم خود را در آسمان هفتم خواهی دید.
هوش مصنوعی: و اگر امروز در این منزلِ دنیا زیانی دیدی، خوشا سرمایه و سودایی که فردا از همین زیان به دست خواهی آورد.
هوش مصنوعی: مبادا این جوانمردان و جانبازان را که از این سرا میروند مرده بخوانی؛ گوهر زندگی جز در دل ایشان پدید نیامد و آب حیات جز از چشمهٔ جانشان جاری نشد. خداوند میگوید: بلکه نزد پروردگارشان زندهاند و روزی میخورند؛ ردای هیبت در سایهٔ انس بر تن دارند، گاه جمال حق ایشان را گشاده و شاد میکند و گاه جلال او غرقشان میسازد.
هوش مصنوعی: گاه ناز و لطف تو را چشیدند و گاه راز تو را شنیدند، و گاه از پسِ جلال تو به جمالت نگریستند.
هوش مصنوعی: معروف کرخی مردهای را غسل میداد و مرده خندید. معروف گفت: آه، پس از مرگ زندگی؟ او پاسخ داد: دوستان خدا نمیمیرند، بلکه از سرایی به سرای دیگر برده میشوند؛ چگونه بمیرند، در حالی که قرآن میگوید: بلکه نزد پروردگارشان زندهاند و روزی میخورند؟
هوش مصنوعی: شهیدان شاد و خرماند، آسوده از اندوه، برخوردار از فضل و نعمت، در باغ انس بر فرش کرم، پیاپی جام شادی در دست. این همان است که خداوند فرمود: به نعمت و فضل خدا شادماناند و خدا پاداش مؤمنان را تباه نمیکند.
هوش مصنوعی: «کسانی که پس از زخم خوردن، دعوت خدا و پیامبر را پذیرفتند»: یعنی آنان که به فرمان خدا و رسول گردن نهادند و از عشق به دین، جان عزیز خود را آماج تیر دشمن کردند.
هوش مصنوعی: جان را بخشیدند، تن را وقف کردند و دل را فدا کردند و آن رنج و خستگی را به جان و دل خریدند. سری سقطی گفت: خدا در خواب به من نمود که مردم را آفریدم؛ گروهی دنیا را دیدند و به آن چسبیدند، گروهی بلا را دیدند و به بهشت و عافیت گریختند، و گروهی از بلا نترسیدند، رنج را به جان پذیرفتند و وصال ما را خواستند. شما از کدام گروهید و چه میخواهید؟ سری گفت: پاسخ دادم که تو خود میدانی ما چه میخواهیم.
هوش مصنوعی: تا کی از من میپرسی و چرا مرا میآزاری؟ بهراستی تو حال مرا از خودم بهتر میدانی.
هوش مصنوعی: خدا فرمود: ای سری، به عظمت قدرم بلا را بر شما فرو میریزم و تازیانهٔ بلا را بر سرتان فرود میآورم و آسیای رنج را بر سرتان میگردانم. سری گوید: با نور معرفت و به الهام الهی پاسخ دادم: آیا آزماینده و ریزندهٔ بلا بر سر ما خودِ تو نیستی؟ یعنی چون بلا از توست، پذیرفتنی و شیرین است.
هوش مصنوعی: جان عاشق بر بیماریها شکیباست، به امید آنکه همان کسی که بیمارش کرده، روزی درمانش کند.
هوش مصنوعی: ای دلربا، چون شفای عاشق در همان زخم و دردی است که از تو میرسد، برای زخمی مرهم مساز و دردش را درمان مکن.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.