گنجور

 
 
گوهر

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
قالب شعری: رباعی
منبع اولیه: ویکی‌درج
تعداد ابیات: ۲
خلاصه

خیام در این رباعی نمادهای بزرگِ قدرت دنیوی (تخت فریدون و مُلک کیخسرو) را در برابر ساده‌ترین نمادهای بی‌اعتنایی به دنیا (خشتِ گِلی سرِ خمره) قرار می‌دهد و نتیجه می‌گیرد که جاه و جلال و پادشاهی جهان، به رنج و دلبستگی‌اش نمی‌ارزد؛ بلکه رهایی از غمِ دنیا و لذت بردن از لحظهٔ حال، بر تمام تاج و تخت‌های شاهان باستان برتری دارد.
برگردان به زبان ساده

# یک جُرعه میِ کُهَن ز مُلکی نو به

وَز هر چه نه مِی طریق بیرون شو به

نوشیدن یک جرعه شراب کهنه، از به چنگ آوردنِ یک پادشاهی و قلمروِ پهناورِ نو بهتر است. در برابر هر چیزی هم که از جنس می (و مایهٔ بی‌خودی و آرامش) نیست، بهترین کار آن است که راه گریز و رهایی (بیرون‌شو) را در پیش بگیری و از آن دوری کنی.

# دَر دَست به از تخت فریدون صد بار

خشتِ سَرِ خُم زِ مُلکِ کیخسرو به

اگر در دست [جام شراب داشته باشم] صدبار بهتر است تا بر تخت پادشاهی فریدون بنشینم. پارهٔ گِلِ روی دَرِ کوزه‌ٔ شراب، از پادشاهی و فرمانروائی کیخسرو بهتر است.
رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)
اطّلاعات
واژگان
تصاویر
خوانش‌ها
مشق شعر
هم‌آهنگ‌ها
ترانه‌ها
روند بازدیدها
حاشیه‌ها
اطّلاعات
واژگان
تصاویر
خوانش‌ها
مشق شعر
هم‌آهنگ‌ها
ترانه‌ها
روند بازدیدها
حاشیه‌ها
اطّلاعات
واژگان
تصاویر
خوانش‌ها
مشق شعر
هم‌آهنگ‌ها
ترانه‌ها
روند بازدیدها
حاشیه‌ها
رباعی شمارهٔ ۱۵۶ به خوانش زهرا بهمنی
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
رباعی شمارهٔ ۱۵۶ به خوانش نازنین بازیان
رباعی شمارهٔ ۱۵۶ به خوانش علی پورزارع
رباعی شمارهٔ ۱۵۶ به خوانش علی قلندری
فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم
اطّلاعات
واژگان
تصاویر
خوانش‌ها
مشق شعر
هم‌آهنگ‌ها
ترانه‌ها
روند بازدیدها
حاشیه‌ها
اطّلاعات
واژگان
تصاویر
خوانش‌ها
مشق شعر
هم‌آهنگ‌ها
ترانه‌ها
روند بازدیدها
حاشیه‌ها
خیام
خیام » رباعیات خیام به پژوهش سیدعلی میرافضلی » رباعیات محتمل » شمارهٔ ۴۳

یک جُرعه مَیِ کهن، ز ملکی نو بِهْ

وز هرچه نه مَی، طریقِ بیرون‌ْشو بِهْ

چرخشت، بِهْ از تختِ فریدون، صد بار

خشتِ سرِ خُم، ز تاجِ کیخسرو بِهْ!

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه
اطّلاعات
واژگان
تصاویر
خوانش‌ها
مشق شعر
هم‌آهنگ‌ها
ترانه‌ها
روند بازدیدها
حاشیه‌ها

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

اطّلاعات
واژگان
تصاویر
خوانش‌ها
مشق شعر
هم‌آهنگ‌ها
ترانه‌ها
روند بازدیدها
حاشیه‌ها
بارگذاری روند بازدیدها
اطّلاعات
واژگان
تصاویر
خوانش‌ها
مشق شعر
هم‌آهنگ‌ها
ترانه‌ها
روند بازدیدها
حاشیه‌ها

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۰ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

محمد رضا نیک زاد در ‫۱۵ سال و ۵ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ بهمن ۱۳۸۹، ساعت ۲۱:۰۵ نوشته:

آنچه متعلق به خود شخص باشد، ارچه حقیر و اندک است،از آنچه در اختیار مردم است و ما در آن تصرفی نداریم، خیلی با ارزشتر است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
ولگرد در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، پنجشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۴، ساعت ۲۱:۱۹ نوشته:

مصراع سوم بدین شکل است: "دُردست به از تخت فریدون صد بار".
دُرد (ته نشین شراب) صد مرتبه بهتر از تخت فریدون است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
بابک چندم در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ خرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۸:۴۰ نوشته:

فریدون مشتاق گرامی،
با نوشته های جناب خالقی مطلق آشنایی ندارم...
ولی فریدون برگرفته است از تریتاونا در اوستا خود بر آمده از تریتا در زبان کهنتر که ایزدی بوده قرنها پیش از زرتشت...
کیخسرو نیز کاوی هوسرَوا در اوستاست که به گمانی فقط چند نسل پیشتر از زرتشت می زیسته....
حال اگر گمانه زنی محققین پیرامون زمان زرتشت یعنی 1200 الی 1500 پیش از میلاد صحیح باشد دیگر ربطی میان آنان و کورش کبیر(قرن ششم پیش از میلاد) وجود ندارد...
نکته ای که باید بدان توجه کرد آنکه شاهنامه از منظر تاریخی دقیق نیست...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
فریدون مشتاق در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ خرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۸:۵۸ نوشته:

بابک گرامی، سپاس از نقد شما
تعجب می کنم که با استاد خالقی مطلق آشنایی ندارید!! به هر حال فکر می کنم هر کسی درباره اسطوره های ایرانی پژوهش می کند باید با یکی از معتبر ترین و اصولی ترین تصحیح های شاهنامه آشنا باشد.
همانطور که شما هم فرمودید شاهنامه از منظر تاریخی دقیق نیست چرا که ارزش اسطوره ای دارد. شخصیت هایی هم که شما نام بردید در واقع شخصیت های اسطوره ای هستند و نه تاریخی. از این رو کار بیهوده ای است که بخواهیم برای شخصیت های اسطوره ای مانند کَوی‌هَئوسروه و ثْرَئیتَونَه زمان دقیق تاریخی پیدا کنیم و بگوییم پیش از هخامنشیان و یا پس از هخامنشیان بودند چرا که اساسا اسطوره ای و داستانی بودند!!! از این منظر باید با اسطوره شناسی آشنا باشیم.
اگر از موضوع زمان زرتشت و زمان نگارش اوستا صرف نظر کنیم که اختلافات زیادی در میان پژوهشگران وجود دارد، تردیدی نیست که اوستا در زمان اشکانیان دوباره جمع آوری شده است. فقط اشاره میکنم که برخی از پژوهشگران زمان ظهور زرتشت را همزمان با هخامنشیان می دانند. ولی این موضوع بحث اصلی ما نیست بلکه بحث تحولات و آمیختگی های شخصیت های اسطوره ای با اشخاص تاریخی مد نظر است.
همواره داستان ها به مرور تعییر می کنند و آمیختگی هایی با تاریخ پیدا می کنند. در اوستا که شما می گویید مگر چقدر از کَوی‌هَئوسروه یاد شده است؟! بسیاری از داستان هایی که درباره کیخسرو در شاهنامه وجود دارد اصلا درباره کوی‌هئوسروه در اوستا نیامده است! این نشان می دهد که شخصیت های اسطوره ای رفته رفته با شخصیت های تاریخی آمیخته شدند و شخصیت های داستانی به نسبت نوینی همانند کیخسرو شکل گرفتند. نمی توان کیخسرو در شاهنامه را عینا همان کوی‌هئوسروه در اوستا دانست چرا که کیخسرو پس از تحولات فراوان و آمیختگی های فراوان در شاهنامه ترسیم می شود. بلکه صرفا کوی‌هئوسروه در شکل گیری داستان های کیخسرو نقش داشته است. کوروش بزرگ هم در شکل گیری داستان های کیسخرو نقش مهمی داشته است و چه بسی نقش کوروش تاریخی بیشتر بوده است.
البته نابودی های بیگانگان نظیر اسکندر مقدونی و سلوکیان در این شرایط نقش داشته است چرا که منابع اصیل به دست ایرانیان نرسید و بیشتر حافظه جمعی یاد و خاطره گذشته را نگه داشت.
از این رو تردیدی نیست که حافظه جمعی ایرانیان یاد گذشتگان را در قالب شخصیت های اسطوره ای نگه داشت و در نهایت شخصیتی به نام کیخسرو شکل گرفت که بیشترین آمیختگی را با کوروش دارد. این همان مواردی است که در متن هایی که ارزش اسطوره ای دارند باید مد نظر قرار گیرد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
سینا ---- در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۶ تیر ۱۳۹۹، ساعت ۲۳:۰۵ نوشته:

بله فریدون مشتاق گرامی - مطالعه روشمند اسطوره ها ما را به خیلی چیزها می رساند. برایم خیلی جالب بود که کیخسرو بیشترین آمیختگی را با کوروش بزرگ دارد. به نظر می رسد قسمت های مهم تاریخ، هر قدر هم دور باشند، از بین نمی روند و از حالتی به حالتی دیگر تبدیل میشوند و خیلی مثال میتوان برای این زد اما مجالش اینجا نیست.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
احمد نیکو در ‫۳ سال و ۸ ماه قبل، چهارشنبه ۹ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۲۱:۱۵ نوشته:

مصرع آخر بدین صورت می باشد:

خشت سر خم ز تاج کیخسرو به

 

 

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
حبیب شاکر در ‫۲ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۳، ساعت ۱۹:۱۵ نوشته:

سلام بر همراهان عزیز 

مویی ز تو بر تمام هستی ارزد 

صد مهر و مه از ورای پلکت سر زد 

ای تکیه زده به قامت تو هستی 

تا قد نکنی ،که ملک هستی لرزد 

سپاس از همراهان

 

 

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
حبیب شاکر در ‫۲ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۱۸ خرداد ۱۴۰۳، ساعت ۲۱:۳۲ نوشته:

سلام بر دوستان 

این رباعی بنظر نا هماهنگ است.مصرع سوم به جمله معترضه میماند.

 

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
احمدرضا نظری چروده در ‫۷ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۰۲ نوشته:

آقای پور زارع خواندند دُردست، یعنی دردی شراب وته مانده آن.

اگر به فرض این خوانش را درست بدانیم باید آن را به شکل پرسشی بخوانیم. عرض کردم به فرض.

به این شکل

دُردست؟ به از تخت فریدون صد بار

خشتِ سَرِ خُم زِ مُلکِ کیخسرو به

یعنی اگرشراب دردی باشد،باز از تخت فریدون صدباربهتر است چه برسد به شراب صاف

پس ازنظر منِ خیام خشت سرخم ازپادشاهی یا ملک کیخسرو بهتراست این دیدگاه خیام است..

 این خوانشی که من عرض کردم به شکل پرسشی میتواند قابل پذیرش باشد،هرچندخوانش اولی هم قابل دفاع است یعنی خوانش آنهایی که خواندند در  دست=یعنی جام دردست گرفته

دکترچروده استادیاردانشگاه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 
احمدرضا نظری چروده در ‫۷ ماه قبل، جمعه ۲۸ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۳۲ نوشته:

ویرایش این رباعی:

یک جُرعه میِ کُهَن ز مُلکی نو به

وَز هر چه نه مِی، طریقِ بیرون شو به

 

دَر دَست به از تخت فریدون صد بار

خشتِ سَرِ خُم زِ مُلکِ کیخسرو به

قبلا عرض کردم که کسانی که  درخوانش می گویند "وَز هر چه نه مِی طریقِ،

به نظر اشتباه می خوانند والبته به همه آنها احترام ویژه قایل هستم وبرخی همکار ودوست نیز هستند.

با چندتن ازاساتید دانشگاه مشورت کردم واین خوانش فوق را می پسندم.

اما #معنای_رباعی

یک جرعه می از یک قلمروپادشاهی بهتر است 

ازهرچیزی که جز می باشد، راه بهتر این است که ازآن صرف نظر کنی وبیرون شوی، راه درستی نخواهدبود. این راه خیام است.

خیام باده را یکی ازپدیده های مهم عالم هستی می داند که شگفتی آفرین است هم ازحیث مجازی، هم عرفانی. البته در دوره خیام  نگرش عرفانی نسبت به پدیده ها وجود نداشت ویا اندک میبود.

بیت دوم

 در دست یک جرعه شراب ویا اگریک جام شراب داشته باشی که تو را ازاین قیود آزاد کند وسرمست نماید، ازملک کیخسرو بهتراست.

حتی فراتر ازآن خشت مالیده شده برسرخم (که مانع نفوذ هوا به داخل خم می گردد) از ملک فریدون بهتر است اما چرا گفته خشت سرخم ارجح است به پادشاهی فریدون؟  چون خشت اگر نمیبود، می وصهبایی هم وجود نداشت.

 

 

 

 

 

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

 

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.