حکایت کرد مرا دوستی که محبت او طراوتی داشت و صحبت او حلاوتی که وقتی در اوائل جوانی بحوادث آسمانی جراب اغتراب بر دوش نهادم و روی بشهر اوش نهادم.
عزمی چون باد پوینده و قدمی چون حرص جوینده، زمین سیمای سیمابی داشت و فلک ردای سنجابی، عطار سپهر از پرویزن سحاب کافور ناب می بیخت و سوسن، سیم خام بر فرق خاک میریخت.
ریاض و بساتین بوصف و نعت مساکین برهنه دوش بودند و حیاض عالم بتاثیر فلکی جوشن پوش، نظاره گاه آفتاب از نیش عقرب گردون بود و شعار شیعیان فرش هامون
نسیم صحری چون پیکان آبدار حدتی داشت و هوای بهمن بمواد طبیعی شدتی، در دور چنین مدتی بی آلتی و عدتی، تن در چنین سفری در دادم و جان در چنین خطری نهادم.
فقلت حقا لقلبی و المنی فرض
و ان عندی من شر النوی قصص
و کل امنیة عزت مطالبها
تقودها راقصات النوق و القلص
اسمار اهل النوای فی اهله عجب
و فی فؤادی منه دائبا حصص
سفر را چند پر خطر باشد
خطر مرد در سفر باشد
قیمت و رونق و بها نارد
آن گهرها که در مقر باشد
زر بگشتن رواج دارد و قدر
گرچه کانرا شرف بزر باشد
نبود از زهومتی خالی
آب صافی که در شمر باشد
پس شهر بشهر میگشتم و منزل بمنزل می نوشتم و سرمای بهمن ودی در رگ و پی غواصی می کرد و اجزاء و اعضاء بار تعاش طبیعی رقاصی.
تا برسیدم شبی از شبهای غربت بدان دیار و تربت که مقصد و مقصود بود و فرود آمدم بر باطی که نزول غربا را معهود بود، شمع منور روز را قدقناتی بحد براتی رسیده و قندیل زرین فلک را روغن بآخر آمده، عذار روز جامه سوک داشت و آفتاب فلک عزم دلوک گفتم هنوز لب و دندان روز خندانست و عروس نهار گشاده لب و دندان، منزلی به ازین رباط بدست کنم و با رفیقی تدبیر خاست و نشست.
غریب وار طوافی نامعلوم می کرد و هر موضعی را بزیر قدم می آوردم، تا برسیدم بآشیانه ای که نسیم آشنایی از وی بدل می رسید و چشم دل ظاهر و باطن او میدید، گفتم آشنا وار در آنجا بباید زد که قدم اول از گزاف نپوید و جاسوس جانان نانهاده نجوید.
فالقلب یدرک ما لایدرک النظر
والعقل اودع فیه السمع و البصر
آواز دادم که هل فی الدار احد من الاحرار و هل فی هذه الظلال سید من الرجال، درین صدر و بارگاه هیچ مأمن و پناه یابم و درین صفه و پیشگاه هیچ کریم مهمانخواه بینم؟
آوازی بگوشم آمد که مرحبا بالقادم النزیل فی اللیل الکحیل هزار آفرین بر مهمانی باد که ناخوانده درآید و هزار جان فدای یاری باد که بیوعده در برآید.
هم نقل در آسیتن و هم جام بدست
ناخوانده درآمد او و ناگفته نشست
من نیز بر آن روی و از آن جام شراب
نادیده و نا خورده شدم عاشق و مست
در آی که رد سائل زشت است و مهمان ناخوانده تحفه ای از تحفه های بهشت، گستاخ و ایمن بنشین که خانه و آنچه دروست ملک تست و آشیانه و هر که درویست در تصرف و کلک تو.
اما باین سفره ماحضر محقر و مختصر تن در ده، که شب بیگاه است و دست از همه نقدها کوتاه، بیا تا قلندر وار با ابای نیستی و حلوای کاستی بسازیم و سرمایه وجود را در راه این جود ببازیم و از طعام و ادام بسلام و کلام بسنده کنیم که خوان قلندران بوقت نهادن همان صفت دارد که سفره صوفیان بوقت برداشتن.
فلسنا فی احبتنا ضننا
لتصرف فی البنات و فی البنینا
و نکرم ضیفنا و الکیس خال
فان الصیف رب البیت فینا
چون پای در حریم سرای نهادم و بر قدم نخستین بایستادم، قومی دیدم بصورت متساوی و بمعنی متوازی عاشقان دیدار و گفتار یکدیگر و امینان احوال و اسرار یکدیگر، در جنسیت چون لاله و خوید و در محرمیت چون پیاله و نبید.
هر دستی طوق گردنی و هر پائی حجرالاسود لبی و دهنی، زبانها چون عندلیب در ترنم و لبها چون گل در تبسم، آشنایان آشیانه اشفاق و رفیقان خلوت روز میثاق شمع مستوی قد زبانه بر آسمانه میافکند و جام مشتری خد چون آفتاب شعله می پراکند.
چون چشم بینداختند بهم نسبتی وثاق روز میثاق مرا باز شناختند، گفتند در آی و بر آی که مجلس چون دایره همه صدر است و در چنین وقت آمدن عین غدر است
بوقتی آمدی که عقل از دماغها نقل کرده است و ارواح صحرایی از اشباح سودائی گریزان شده عقل از حمالی بار گران تکلیف در سایه جام مدام مسند تخفیف نهاده است و شیطان بر عقیله طبیعت عقال شریعت از پای گشاده
اگر بعیب جستن آمده ای چنانکه خواهی بجوی که همه عیبها که در پرده غیبها بود، بصحرای رسوائی آمده است، قفل زبان را پره شکسته و قدح عقل را سر پوش دریده، جمع را سلک انتظام پروینی شده و شخص را رفتار وار قدم فرزینی گشته.
بکسار نبید چند با ما
بنشین و دمی بخند با ما
بنگر که چه کرد از تعدی
دور فلک بلند با ما
از نیش و سرو چه کرد ناگه
این کژدم و گوسفند با ما
محکم بندی بنه بما بر
چون سود نکرد پند با ما
پس هر یک بگفتار لطافتی افزود و بکردار کرامتی مینمود واز ابنای هنر، رجال فضل، از هر دیار میرسیدند ونیک و بدوغث وسمین در نظم و نثر میسنجیدند.
اتفاق را آنشب سرما شدتی داشت مفرط و غلبه ای داشت بکمال، ماه و انجم گوئی از حجاب پنجم می تابد و دریای شب تیره تر از موج قیر بود و فضای عالم پرقواریر، زمهریر هوا چون سینه صدف از قطرات برف مروارید می کرد و لشگر بهمن شوکت وقوت خود را در عالم پدید کرد.
شراب در قعر پیاله چون خون در دل لاله افسرده بود و می لعل در دهان چون لعل بدخشان در کان سخت شده، جامه افلاک گلیم سیاه بود و فرش خاک حریر سپید.
سخن رجال بر منوال این حال می رفت و هر یک موافق وقت و لایق حال نظمی رایق انشاء می کرد و نثری بدیع روایت می فرمود، تا رسیدند بدین کلام بدیع همدانی صاحب مقامات که: هذا یوم جمد فیه خمرة و خمد فیه جمرة.
بدین تلفیق و تطبیق و تناسب لفظ و معنی بسیار تحسین رفت و این قصر و ایجاز را بحد اعجاز رسانیدند و متفق شدند که این سخن جز درین قالب نتوان آورد و در هیچ ترتیب و ترکیب منظوم نتوان پرورد
تا از آخر صف جوانی فصیح زبان، ملیح بیان، آواز داد که: ایها الرجال ما هذا القیل والقال، این چه اطنابست و اسهاب و این چه تطویل است و تهویل که نه این کلمات نص تنزیلست
هرچه نه قرآن عربی و نه لفظ نبی است که آن یکی این طراز دارد که: لایاتون بمثله و لو کان بعضهم لبعض ظهیرا و آن دیگر این صفت دارد که: ان هو الا وحی یوحی دیگر همه از ذوات اشکال و امثال است و در حد امکان و ادمان.
فکل مقال دون لفظک زایف
و کل کلام دون نطفک واهی
و بین لنا وعدا صحیحا مصرحا
بایجاز لفظ معجز متناهی
اگرچه من درین رتبت پایه و درین دکان سرمایه ندارم، اگر خواهید من این در را از قالب منثور بقالب منظوم درآورم و شرط تطبیق و تلفیق در آن نگاه دارم و در معنی شدت این فصل و حدت این اصل بر حسب حال بطریق ارتجال بسازم و بپردازم.
چون این دعوت شنوده شد و اینصورت نموده آمد، عضوها همه گوش گشت و دعویها همه فراموش، گفتند ای جوان غریض نقاب دعوی از روی معنی بردار که صورت شک و گمان بی اقامه بینه و برهان درست نیاید، جوان این بیت را بر بدیهه گفت و این در در حال بسفت.
من حکایات برد لیلتها
خمدت الشتاء مقلوبة
همه گفتند خه خه و علیک عین الله از عهده یک نیمه دعوی بیرون آمدی با آنکه معمای معروف درین مصراع درج کردی و زیادت از آن رتبت که در منثور بود بر منظوم خرج کردی، اما فقط دوم که جمد فیه خمرة است بر تو باقی وجام حریف فکن در دست ساقی است، بی انقطاع انفاس و استمداد اجناس گفت:
قد هممنا بشربها فاذا
جمدت فی الاناء مشروبة
نعره تحسین از یاران و همکاران برآمد و هر یک باعتذار و استغفار درآمدند، چون افسر فضل بر سر نهاد و منبر دعوی برتر نهاد.
گفت این خود از الفاظ تازی و نظم های حجازی سهل و آسانست و این سخن را چند گونه حجت و برهان، که شجره تازی ذات اغصان است و علم عربیت فراخ میدان، اگر کسی بر شما اقتراح کند که این معنی را بترتیب هم درین ترکیب بنظم پارسی آرید و صورت معنی برقرار دارید، حکم شما درین معنی چیست و گشاینده این قفل کیست؟
همه گفتند که این اقتراح در زبان و دهان ما نگنجد و در بیان و بنان ما نیاید، اگر این کیسه را سریست بر دست تست و اگر این صید را آشیانه ایست درشست تست.
جوان ساعتی عنان خاطر بگشاد و جاسوس همت را بر ناموس فکرت بگماشت، هم بر وزن اول این نظم مسلسل در زبان آورد.
نتوان خورد اندرین موسم
با حریفان دگر شراب و کباب
زانکه از فرط قوت سرما
خامد و جامد است آتش و آب
چون این دگر صنعت بدیدند و حجت آن صناعت و بلاغت بشنیدند از بالای تقدم بنشیب تعلم آمدند و جوان را بر همه تقدم دادند و احترام نمودند و روبدو آوردند و فوائد ازو بشنیدند و مشکلات ازوی بپرسیدند
تا هم در نعت سرما و صفت زمستان بقطعه علی بن حسن باخرزی صاحب کتاب دمیة القصر رسیدند و این قطعه مشهور است و بر زبانها مذکور، هر بیتی را معنایی است بکر که بی قوت فکر بوی نتوان رسید چنانکه گفته است.
لبس الشتاء من الجلید جلودا
فالبس فقد بردالزمان برودا
کم مومن قرصته اظفار الشتا
فغدا لاصحاب الجحیم حسودا
وتری طیور الماء فی ارجائها
تختار حر النار و السفودا
و اذا رمیت بسور کاسک فی الهوا
عادت علیک من العقیق عقودا
یا صاحب العودین لا تمهلهما
حرق لنا عودا و حرک عودا
و این ابیات خود شهد کامها و شراب جامهاست و ارباب این صنعت متفقند بر عذوبت لفظ و متانت معنی این قطعه، پس ندای در حواست از چپ و راست برخاست.
گفتند که این را جفتی باید همرنگ و یاری همسنگ، تا بدلالت خاطر تو کرخی با بلخی جفت شود و هر دو قطعه در زبان گفت آید.
جوان صاحب هنر خندان خندان، لب از دندان برداشت و گفت این منزل چنین شاق نیست و این اقتراح تکلیف ما لایطاق نه، گوش دارید تا بشنوید و بشنوند تا بحق بگروید و این ابیات برخواند.
چرخ و زمین ز برف و ز یخ کرد برگ و ساز
در پوش پوستین که دی آمد ز در فراز
بس مومن بهشتی کز خوف رنج دی
خواهد که در میان جهنم شود دراز
هست از کمال شدت سرما در آبگیر
مرغان آب را بسوی بابزن نیاز
ور جرعه های کاس براندازی از هوا
آید هزار عقد عقیقین بر تو باز
ای آنکه عود داری در جیب و در کنار
یک عود را بسوز و دگر عود را بساز
چون این قطعه را پایان کرد و حریفان را از این سکر سرگردان، چون بالای این فضل بدیدند و آلای این سخن بشنیدند آواز تحسین باز از پرده راز بیرون شد و سلک انتظام مجلس دیگرگون گشت.
جوان این در دری بربدیهه بسفت و هر یک او را پیش آمد و مرحبائی بگفت، عروق از آن باده ممتلی گشت و سلطان شراب بر حریم عقل مستولی شد، هر یک از کنار یکدیگر مطرحی و از ساعد مساعد یکدیگر مسندی ساختند.
چون ستام صبح بسنان آفتاب پاره شد و غوغای شب از خوف سلطان روز آواره، با صبح اول برخاستم و خدمت جوان اوش را که حریف دوش بود بیاراستم، در خانه اثری از وی ندیدم و در شهر از وی خبری نشنیدم.
معلوم من نشد که جوان تا کجا دوید؟
در جام وی چه کرد جهان، زهر یا نبید؟
در آفتاب بادیه محنت اوفتاد
یا در حریم سایه دولت بیارمید؟



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این مقام دربارهای سفر در زمستان و احساسات و تجربیات ناشی از آن مینویسد. او از زیباییهای طبیعت در فصل سرما، سختیها و خطرات سفر، و همچنین دلگرمی دوستی سخن میگوید. در میانه سفر، شاعر به مهماننوازی و جمع دوستانهای میرسد که در آنجا، شراب و گفتگو جریان دارد. با ورود به جمع و آشنایی با دیگران، شاعری جوان در جمع حاضر شده و با شعری بداهه توانایی خود را به نمایش میگذارد و جمع را تحت تأثیر قرار میدهد. در نهایت، شاعر از غیبت ناگهانی آن جوان و عدم اطلاع از سرنوشت او در وقتی که صبح میشود، ابراز نگرانی میکند.
هوش مصنوعی: دوستی که دوستیاش تازه و همنشینیاش شیرین بود برایم گفت که روزگاری در آغاز جوانی، به سبب پیشامدهای روزگار، توشهدان غربت را بر دوش گذاشتم و راهی شهر اوش شدم.
هوش مصنوعی: ارادهای شتابان چون باد و گامی جوینده چون آز داشتم. زمین از برف و یخ مانند جیوه سفید و براق بود و آسمان ردایی خاکستری چون پوست سنجاب پوشیده بود. گویی عطار آسمان از غربال ابر کافور ناب (برف) میبیخت و برف چون نقرهٔ خام بر سر خاک میریخت.
هوش مصنوعی: باغها و بوستانها مانند تهیدستان برهنه و بیبرگ بودند و آبگیرها از اثر سرما یخ بسته و گویی زره پوشیده بودند. خورشید در برج عقرب بود و دشت مانند جامهٔ شیعیان سیاهپوش و تیره بود.
هوش مصنوعی: باد صحرا مانند پیکان آبدیده تیز و برّنده بود و هوای بهمن به اقتضای طبیعت سخت سرد. در چنین روزگاری، بیساز و برگ، به چنین سفری تن دادم و جانم را در چنین خطری گذاشتم.
هوش مصنوعی: به دل خود به راستی گفتم که آرزوها فرصتهاییاند که باید دریافت، و من از بدی دوری و جدایی داستانها دارم.
هوش مصنوعی: هر آرزویی که رسیدن به آن دشوار باشد، شتران تیزرو و جوان آن را به دست میآورند؛ یعنی کامهای بزرگ با سفر حاصل میشود.
هوش مصنوعی: سرگذشتهای دورافتادگان در میان خویشانشان شگفتانگیز است و از آن همواره بهرههایی در دل من هست.
هوش مصنوعی: سفر هرچند پرخطر باشد، ارج و ارزش مرد در سفر پدید میآید.
هوش مصنوعی: گوهرهایی که در جای خود میمانند، ارزش و رونق و بهایی پیدا نمیکنند.
هوش مصنوعی: زر با گردش و دستبهدست شدن رواج و ارزش پیدا میکند، هرچند شرف کان به زری است که در آن است.
هوش مصنوعی: آب زلالی که در آبگیر بماند، از گندیدگی و بوی بد خالی نمیماند.
هوش مصنوعی: پس شهر به شهر میگشتم و منزل به منزل راه میپیمودم، و سرمای بهمن و دی در رگ و پی من فرو میرفت و اندامهایم از لرزش طبیعی گویی میرقصیدند.
هوش مصنوعی: تا شبی از شبهای غربت به آن سرزمین که مقصدم بود رسیدم و در کاروانسرایی که جای فرود غریبان بود فرود آمدم. روز رو به پایان بود، چراغ آسمان روغنش تمام شده بود، چهرهٔ روز جامهٔ سوگ پوشیده بود و خورشید آهنگ فرو رفتن داشت. با خود گفتم هنوز روز روشن است؛ جایی بهتر از این کاروانسرا پیدا کنم و برای ماندن و نشستن همنشینی بیابم.
هوش مصنوعی: غریبانه بیهدف میگشتم و هر جا را زیر پا میگذاشتم، تا به خانهای رسیدم که بوی آشنایی از آن به دلم میرسید و چشم دلم بیرون و درون آن را میدید. گفتم باید آشنایانه در این خانه را بزنم، زیرا گام نخست بیهوده برداشته نمیشود و جاسوس دل بینشانه نمیجوید.
هوش مصنوعی: دل چیزی را درمییابد که چشم درنمییابد، و خرد شنوایی و بینایی را در دل به امانت نهاده است.
هوش مصنوعی: بانگ زدم: آیا در این خانه آزادهای هست؟ آیا در این سایهها بزرگمردی هست؟ آیا در این صدر و بارگاه پناهی مییابم و در این صفه میزبان کریمی میبینم؟
هوش مصنوعی: صدایی به گوشم رسید: خوش آمدی ای مهمانی که در این شب سیاه رسیدی؛ هزار آفرین بر مهمانی که ناخوانده بیاید و هزار جان فدای یاری که بیوعده از در درآید.
هوش مصنوعی: با نُقل در آستین و جام در دست، ناخوانده وارد شد و بیآنکه به او بگویند نشست.
هوش مصنوعی: من هم با دیدن آن روی و آن جام شراب، پیش از دیدن کامل و پیش از نوشیدن، عاشق و مست شدم.
هوش مصنوعی: میزبان گفت: درآی، که بازگرداندن خواهنده زشت است و مهمان ناخوانده هدیهای از هدیههای بهشت است. بیپروا و آسوده بنشین که خانه و هرچه در آن است از آن توست و هر که در آن است در فرمان توست.
هوش مصنوعی: اما به این سفرهٔ اندک و ناچیزِ موجود رضایت بده، چون شب دیروقت است و دست ما از پول تهی است. بیا قلندرانه با آشِ نیستی و حلوای کمبود بسازیم، سرمایهٔ هستی را در راه این بخشش ببازیم و به جای خوراک و نانخورش به سلام و گفتوگو بسنده کنیم؛ زیرا سفرهٔ قلندران هنگام گستردن همانگونه تهی است که سفرهٔ صوفیان هنگام برچیدن.
هوش مصنوعی: ما با دوستانمان بخیل نیستیم و چیزی را برای خرج کردن بر دختران و پسرانمان از آنان دریغ نمیکنیم.
هوش مصنوعی: ما مهمانمان را گرامی میداریم حتی اگر کیسهمان خالی باشد، زیرا نزد ما مهمان صاحب خانه است.
هوش مصنوعی: چون پا به درون خانه گذاشتم و در گام نخست ایستادم، گروهی دیدم که در ظاهر همانند و در معنا همسو بودند؛ شیفتهٔ دیدار و سخن یکدیگر و رازدار احوال هم. در همجنسی مانند لاله و سبزهٔ گندم و در نزدیکی و محرمیت مانند پیاله و شراب بودند.
هوش مصنوعی: در آن جمع هر دستی مانند گردنبند به گردن یاری حلقه شده بود و لب و دهان یاران، مانند حجرالاسود، بوسهگاه بود. زبانها مانند بلبل نغمه میخواند و لبها مانند گل میخندید. آنها همآشیانِ مهربانی و همدمانِ خلوتِ روز الست بودند. شمعهای راستقامت شعله تا سقف میکشیدند و جامهای درخشان مانند خورشید نور میپراکندند.
هوش مصنوعی: وقتی نگاهشان به من افتاد، به سبب پیوند آشنایی دیرینه از روز الست مرا شناختند و گفتند: «درآی و بالا بیا. این مجلس مانند دایره است و همهجایش صدر است. در چنین وقتی نیامدن، عینِ بیوفایی است.»
هوش مصنوعی: گفتند: هنگامی آمدهای که عقل از سرها رفته و جانها از کالبدهای سودازده گریختهاند. عقل از کشیدن بار سنگین تکلیف خسته شده و در سایهٔ جامِ پیاپی به آسودگی نشسته است. شیطان هم بندِ شریعت را از پای شترِ طبیعت گشوده است.
هوش مصنوعی: اگر برای عیبجویی آمدهای، هرچه میخواهی بجوی؛ زیرا همهٔ عیبهای پنهان آشکار و رسوا شده است. قفل زبان شکسته و سرپوشِ پیالهٔ عقل دریده شده است. جمع ما مانند خوشهٔ پروین به هم پیوسته است و هر کس، مانند فرزینِ شطرنج، کج و ناراست گام برمیدارد، یعنی از مستی تلوتلو میخورد.
هوش مصنوعی: چند پیاله شراب با ما بنوش، کنار ما بنشین و لحظهای با ما بخند.
هوش مصنوعی: ببین گردش آسمانِ بلند با ستم خود چه بر سر ما آورده است.
هوش مصنوعی: ببین این برج عقرب و برج حمل (کژدم و گوسفند) ناگهان با نیش و شاخ خود چه بلایی بر سر ما آوردند؛ کنایه از آسیبهای روزگار و گردش ستارگان.
هوش مصنوعی: اکنون که پند و اندرز در ما اثری نکرد، بند محکمی بر ما بنه.
هوش مصنوعی: آنگاه هر یک با سخن خود بر لطف مجلس افزود و با رفتارش بزرگواری نشان داد. هنرمندان و فاضلان از هر سرزمین میرسیدند و سخنِ خوب و بد، و نظم و نثرِ سست و استوار را میسنجیدند.
هوش مصنوعی: اتفاقاً آن شب سرما بسیار سخت و چیره بود؛ گویی ماه و ستارگان از پشت پردهٔ آسمان پنجم میتابیدند. دریای شب از قیر تیرهتر بود و فضای جهان گویی پر از شیشههای یخ. هوای یخبندان مانند صدف، از دانههای برف مروارید میساخت و لشکر ماه بهمن شکوه و قدرتش را در جهان نشان داد.
هوش مصنوعی: شراب در ته پیاله، مانند خون در دل لاله، یخ بسته بود و میِ سرخ در دهانه سخت شده بود، مانند لعل بدخشان در معدن. جامهٔ آسمان گلیمی سیاه بود و زمین فرشی از حریر سپید، یعنی شب تاریک بود و زمین پوشیده از برف.
هوش مصنوعی: سخن مردان مجلس دربارهٔ همین سرما بود و هر کس به مناسبت حال، شعری زیبا میسرود یا نثری بدیع نقل میکرد. تا آنکه به این سخن بدیعالزمان همدانی، صاحب مقامات، رسیدند: «امروز روزی است که شرابش یخ بست و آتشش خاموش شد.»
هوش مصنوعی: همه این هماهنگی و تناسب لفظ و معنا را بسیار ستودند و کوتاهی و فشردگی آن را به حد اعجاز دانستند. همه همداستان شدند که این سخن را جز به همین صورت نمیتوان گفت و آن را به هیچ ترکیبی به نظم نمیتوان درآورد.
هوش مصنوعی: در این هنگام جوانی خوشزبان و شیرینبیان از انتهای صف بانگ زد: «ای مردان، این قیل و قال چیست؟ اینهمه درازگویی و بزرگنمایی برای چیست، در حالی که این کلمات که متن قرآن نیست؟»
هوش مصنوعی: هر سخنی که نه قرآن عربی است و نه گفتار پیامبر، مانندی دارد. قرآن این ویژگی را دارد که اگر همه دست به دست هم دهند، مانند آن را نمیآورند، و سخن پیامبر این صفت را دارد که جز وحیِ فرستادهشده نیست. سخنان دیگر همه همانند و نظیر دارند و ساختنشان ممکن و با تمرین شدنی است.
هوش مصنوعی: هر گفتاری جز سخن تو ناسره و قلب است و هر کلامی جز گفتار تو سست و بیپایه است. خطاب به پیامبر یا به کلام وحی است.
هوش مصنوعی: و برای ما وعدهای درست و آشکار را با لفظی کوتاه و معجز و کامل بیان کردی.
هوش مصنوعی: جوان گفت: هرچند من در این مرتبه جایگاهی و در این بازار سرمایهای ندارم، اگر بخواهید این گوهر را از قالب نثر به قالب شعر درمیآورم و هماهنگی و تناسب آن را حفظ میکنم. همچنین در معنای سختی این فصل سرما، بیدرنگ و فیالبداهه شعری میسازم.
هوش مصنوعی: چون این ادعا را شنیدند، همه سراپا گوش شدند و ادعاهای خود را فراموش کردند. گفتند: «ای جوان تازهکار، پردهٔ ادعا را از روی معنا بردار، که شک و گمان بی دلیل و برهان برطرف نمیشود.» جوان این بیت را فیالبداهه گفت و این گوهر را در دم سفت.
هوش مصنوعی: از حکایتهای سرمای آن شب این است که «شتا»ی وارونه خاموش شد. واژهٔ «شتا» اگر وارونه خوانده شود «اتش» یعنی آتش میشود؛ پس معنا این است که آتش از سرما خاموش شد.
هوش مصنوعی: همه گفتند: «آفرین آفرین، چشم خدا نگهدارت باد! از عهدهٔ نیمی از ادعا برآمدی، آن هم با معمایی مشهور در این مصراع، و چیزی افزون بر نثر در شعر آوردی. اما بخش دوم، یعنی
هوش مصنوعی: خواستیم آن شراب را بنوشیم، ناگاه دیدیم نوشیدنی در ظرف یخ بسته است.
هوش مصنوعی: بانگ آفرین از یاران و همسخنان برخاست و همه از او پوزش و بخشش خواستند، زیرا تاج فضل را بر سر نهاده و پایهٔ ادعای خود را بالاتر برده بود.
هوش مصنوعی: جوان گفت: این کار با واژههای عربی و شعر حجازی ساده و آسان است و برای آن چند گونه دلیل هست، زیرا درخت زبان عربی شاخههای بسیار دارد و میدان دانش عربی گسترده است. اما اگر کسی از شما بخواهد همین معنا را با همین ترتیب و ترکیب به شعر فارسی درآورید و معنا را دستنخورده نگه دارید، داوری شما چیست و گشایندهٔ این قفل کیست؟
هوش مصنوعی: همهٔ حاضران گفتند که چنین درخواستی از توان زبان و قلم ما بیرون است؛ اگر این کیسه گشودنی باشد، گره آن به دست توست و اگر این صید لانهای داشته باشد، در دام توست. یعنی تنها تو از عهدهٔ این کار برمیآیی.
هوش مصنوعی: جوان لحظهای ذهن خود را آزاد گذاشت و همت خود را به کاوش در اندیشه گماشت و بر همان وزن شعر عربی، این شعر روان فارسی را بر زبان آورد.
هوش مصنوعی: در این فصل نمیتوان با همنشینان شراب نوشید و کباب خورد.
هوش مصنوعی: زیرا از شدت سرما آتش خاموش شده و آب یخ بسته است.
هوش مصنوعی: چون یاران این هنر دیگر را دیدند و دلیل استادی و بلاغت او را شنیدند، از جایگاه برتری به مقام شاگردی فرود آمدند. جوان را بر همه مقدم داشتند، احترامش کردند، به او روی آوردند، از او بهره بردند و دشواریهای خود را از او پرسیدند.
هوش مصنوعی: سخن در وصف سرما و زمستان به قطعهای از علی بن حسن باخرزی، نویسندهٔ کتاب «دمیة القصر»، رسید. این قطعه مشهور و بر سر زبانهاست و هر بیتش معنایی تازه دارد که بی اندیشهٔ نیرومند به آن نمیتوان رسید.
هوش مصنوعی: زمستان از یخ پوستینی بر تن کرده است. تو هم جامهٔ گرم بپوش، که روزگار جامههایی از سرما پوشانده است.
هوش مصنوعی: بسا مؤمنی که چنگال سرمای زمستان او را گزید و بر دوزخیان رشک برد که در گرمای آتشاند.
هوش مصنوعی: پرندگان آبی را در کرانههای آبگیر میبینی که از سرما گرمای آتش و سیخ کباب را بر میگزینند.
هوش مصنوعی: اگر تهماندهٔ جامت را به هوا بپاشی، از سرما یخ میبندد و چون گردنبندهایی از عقیق به سویت بازمیگردد.
هوش مصنوعی: ای که هم عود خوشبو داری و هم عود نوازندگی، هیچیک را بیکار مگذار: یکی را برای ما بسوزان و دیگری را بنواز.
هوش مصنوعی: این ابیات چون عسل در کام و شراب در جام است و اهل این فن بر شیرینی لفظ و استواری معنای آن همداستاناند. پس از هر سو فریاد درخواست برخاست.
هوش مصنوعی: گفتند که این قطعه همتایی همرنگ و هموزن میخواهد، تا به یاری ذهن تو شاعر کرخی با شاعر بلخی جفت شود و هر دو قطعه بر زبانها روان گردد.
هوش مصنوعی: جوان هنرمند خندان لب گشود و گفت این راه چندان دشوار نیست و این درخواست تکلیفی بیرون از توان نیست. گوش کنید تا بشنوید و به درستی آن ایمان آورید. سپس این ابیات را خواند.
هوش مصنوعی: آسمان و زمین از برف و یخ ساز و برگ فراهم کردهاند. پوستین بپوش که ماه دی از در رسیده است.
هوش مصنوعی: بسا مؤمن بهشتی که از ترس رنج سرمای دی آرزو دارد در میان دوزخ دراز بکشد.
هوش مصنوعی: از شدت سرما، پرندگان آبی در آبگیر به سیخ کباب نیازمند شدهاند تا بر آتش گرم شوند.
هوش مصنوعی: اگر جرعههای جام را به هوا بپاشی، هزار گردنبند عقیقی یخبسته به سویت بازمیگردد.
هوش مصنوعی: ای که در جیب و در آغوش عود داری، یک عود را بسوزان و عود دیگر را کوک کن و بنواز.
هوش مصنوعی: چون جوان این قطعه را به پایان رساند و یاران را از این سرمستی حیران کرد، آنان بلندی این هنر را دیدند و نعمت این سخن را شنیدند. دوباره بانگ آفرین از دلها برخاست و نظم مجلس دگرگون شد.
هوش مصنوعی: جوان این مروارید سخن دری را بیدرنگ سفت و هر کس پیش آمد و به او خوشامد گفت. رگها از باده پر شد و شراب بر عقل چیره گشت. هر کس آغوش دیگری را بستر و بازوی یار را تکیهگاه کرد.
هوش مصنوعی: چون صبح با نیزهٔ آفتاب پرده را درید و شب از بیم پادشاه روز گریخت، سپیدهدم برخاستم تا به خدمت آن جوان که دیشب همنشینم بود بروم. اما در خانه نشانی از او ندیدم و در شهر خبری از او نشنیدم.
هوش مصنوعی: ندانستم که آن جوان به کجا رفت و روزگار در جام او زهر ریخت یا شراب.
هوش مصنوعی: آیا در آفتاب سوزان بیابان رنج و سختی افتاد، یا در سایهٔ آرام بخت و دولت آسود؟
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.