گنجور

رباعی شمارهٔ ۱۰

 
حافظ
حافظ » رباعیات
 

نی قصهٔ آن شمع چگل بتوان گفت

نی حال دل سوخته دل بتوان گفت

غم در دل تنگ من از آن است که نیست

یک دوست که با او غم دل بتوان گفت

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

رحمان نوشته:

خیلی زیبا بود…

علی نوشته:

به نظر می رسه نوشتار مصرع اول بدین گونه صحیح تر باشد:
نی قصه آن شمع چو گل بتوان گفت

شمس الحق نوشته:

راستش حقیر هم ندانست شمع چگل یعنی چه ، دهخدا چِگِل را گل و لای و لجن معنی کرده است ، مگر آنکه فکر کنیم شمع چگل به شمعی که آب شده و سوخته اطلاق گردد که با مصرع دوم هم که از دل سوخته سخن میراند همخوانی دارد .
چون شمع چو گُل که علی آقا می فرماید که نمی شود . هر کس می داند لطفاً بفرماید .

شمس الحق نوشته:

علی آقای نازنین مصرع دوم سوخته دِل است ، پس چو گُل هم قافیه نیست ، باید گِل بکسر گاف باشد ، حال یا چو گِل یا چِگِل و یا حد اکثر چَگِل که بی معنیست .

حمیدرضا نوشته:

«چگل» آن طور که من در یادداشتهای علامه قزوینی دیده‌ام نام یکی از قبایل ترک است که زنان آن به زیبارویی شهره بوده‌اند.

امیرشهبازی نوشته:

دراین رباعی،کنایه از شمع چِگل،یار زیباروی است.چِگل منسوب به قبایل چِگلیان از ترکان قراخانی است و زنان بسیار زیبارویی داشته است و خواجه بدرستی در این رباعی بین شمع چِگل و سوخته دل تناسب ایجاد نموده است.(واژه جو گل که علی آقا نوشته اند در این رباعی درست نیست).

فرشید نیکپوری نوشته:

واژه چِگِل و یا کنایه شمع چِگِل در ادبیات پارسی به زیبا و زیبارویی مانند شده است.
ویکی پدیا

نعمت اللهی نوشته:

با سلام خدمت همه بزگواران،
در لهجه شیرازی به دختر زیبا ، چکل (chakol) یا چکر (chakor)میگویند.
بنظر میاید که این کلمه مسیر زیر رو پیموده باشه:
چو گل->چه گل->چگل->چکل->چکر

جمشید پیمان نوشته:

حافظ در یکی از زیبا ترین غزل هایش، از واژه چگل استفاده کرده است: سوختم در چاه صبر از بهر آن شمع چگل ….. شاه ترکان فارغ است از حال ما،کو رستمی.

سحر نوشته:

همونطور که دوستان اشاره کردند چِگِل درسته و اسم یک مکانه که ساکنینش به زیبارویی مشهور بودند.

حمیدرضا نوشته:

طبق اشاره‌ٔ مقالهٔ «نگاهی به کتاب این کوزه‌گر دهر (جدیدترین اثر مرتضی کاخی)» در شمارهٔ ‌۱۰۰ مجلهٔ بخارا (خرید از سایت فیدیبو) هدایت می‌شوید در بخش «رباعیات حافظ (صفحهٔ ۷۷۱ نسخهٔ دیجیتالی)» این رباعی از آن حافظ نیست و در نزهة المجالس آمده است (توضیح از ویکیپدی‍ا: نُزهَةالمجالس، کتابی است حاوی مجموعه‌ای از بیش از چهارهزار رباعی سرودهٔ حدود سیصد شاعر ایرانی از سده‌های پنجم تا هفتم هجری، که به دست جمال‌الدین خلیل شروانی در میانهٔ سدهٔ هفتم هجری، بین سال‌های ۶۴۸ تا ۶۵۹ گردآوری شده‌است. کتاب در هفده فصل (باب) تنظیم یافته و به ۹۶ بخش (نمط) تقسیم شده‌است.) ضمنا مصرع دوم به این صورت نقل شده: «نی حال من خوار و خچل بتوان گفت» البته نقل بدل تصحیح قزوینی «حال من سوخته دل است» است که طبق اعتقاد نویسنده به لحاظ تکرار قافیه صورت صحیح مصرع دوم همین «… خجل …» است و نه «… دل …».

سیدمحمد نوشته:

محقق همان بیند اندر ابل
که در خوبرویان چین و چگل .
سعدی
شمع چگل اشاره به زیبا روی چگلی دارد که ناحیتی ست در ترکستان

ابوالفضل عباسیان اقدم نوشته:

سلام همون واژه چگل درست هست که به معنی زیبارو هست که به ناحیه ای ترکان برمیگردد که زنانشان به زیبارویی و طنازی مشهورن چرا ه در دیوان محمد شیرین مغربی که خود نیز زادگاهش در قریه انبند رودقات تبریز هست که میشه گفت اصالتا ترک هست و آشنا به همان منطقه ای که زنانشان مشهورن به زیبایی نیز بیتی آمده که واژه چگل به کار رفته که به معنی زیبارو هست:
چو نگار چگلی خوب به خوبی تو نیست
نتوان گفت به خوبی چو نگار چگلی

گمنام نوشته:

جناب شمس الحق،
دهخدا برای واژه ” چگل ” آنرا ناحیتی در فرا رودان دانسته است در همسایگی ” خلخ” و “یغما ” که جملگی به داشتن زینبارویان بنام بوده اند.

سعدی می فرماید:
ندانم از چه گل است آن نگار یغمایی
که خط کشید بر اوصاف نیکوان چگل
و
نگفتمت که به یغما رود دلت سعدی
چو دل به عشق دهی دلبران یغمارا
و
این چه بوییست که از ساحت خلخ بدمید
وین چه بادیست که از جانب یغما برخاست
و خواجه می فرماید:
صفای خلوت خاطر، ازآن شمع چگل جویم
فروغ چشم و نور دل، از آن ماه ختن دارم
و شمع چگل زیباروییاست که دل از خواجه ربوده است
و البته با صنعت شمع سازی خو یشی ندارد.
 

شمس الحق نوشته:

از همگان متشکرم و از گمنام گرامی که مفصل ترین و هم مستند ترین شرح را بفرمود سپاسگزارم .

هیچ اگر سایه پذیرد منم آن سایه هیچ... نوشته:

گفتی به از من در چگل
صورت نبندد آب و گل
ای سست مهر سخت دل
ما نیز هم بد نیستیم..

سعدیا…
فکر می کنم این بیت معنا و مفهوم چگل را کافی ست…

کانال رسمی گنجور در تلگرام