آفاق جا ندارد همت کجا نشیند
سنگ از نگین براید تا نام ما نشیند
جایی که خاک باشد پست و بلند هستی
تا چند سایه بالد یا نقش پا نشیند
تاب و تب نفسها از یکدگر جداییست
در خانهای که ماییم راحت چرا نشیند
همصحبتان این بزم از دیده رفتگانند
عبرت خوشست از اینها رو بر قفا نشیند
فرصت نمیپسندد جا گرم کردن از ما
آیینه پر فشاندهست تمثال تا نشیند
زین ما و من که داریم آفات در خروش است
ای کاش سرمه گردیم تا این صدا نشیند
راه نفس دو دم بیش فرصت نمیکند گل
تا کی قفای شبنم صبح از حیا نشیند
زین وحشتی که ما را چون بو ز گل برآورد
مشکل که جای ما هم برجای ما نشیند
بگذار تا دمی چند بر گرد خویش گردیم
عالم به دل نشستهست دل در کجا نشیند
در کارگاه دولت شور حشم شگون نیست
یکسر خروش جغد است هرجا هما نشیند
از مرگ نیست باکم اما ز بینصیبی
ترسم ز دامن او گردم جدا نشیند
ای شور شوق بردار از جا غبار ما را
پامال یأس تا چند این بیعصا نشیند
سرمایه پرفشانیست اظهار بینشانیست
از رنگ و بو چه مقدار گل بر هوا نشیند
بیدل به حکم تقدیر فرمانبر اطاعت
استادهایم چون شمع تا سر ز پا نشیند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل عرفانی دربارهٔ ناپایداری هستی و بیجایی آدمی در جهان است. بیدل با تصویرهایی چون نقش آیینه، بوی گل، شبنم و سرمه نشان میدهد که هیچ چیز فرصت نشستن و ماندن ندارد و منیت مایهٔ آشوب است. در میانهٔ غزل، ترس شاعر از مرگ نیست، بلکه از جدا افتادن از دامن یار است. پایان غزل به تسلیم در برابر تقدیر میرسد و شاعر خود را شمعی میداند که ایستاده میسوزد تا تمام شود.
هوش مصنوعی: همت بلند ما در همهٔ جهان جایی برای نشستن نمییابد؛ آنقدر که اگر بخواهند نام ما را بر نگین حک کنند، سنگ از قاب نگین بیرون میافتد و تاب نشستن نام ما را ندارد.
هوش مصنوعی: جایی که پست و بلند هستی همه خاک است، سایه تا کی میتواند بر خود ببالد یا نقش پا تا کی بر جا بماند؟ همهچیز در این خاک ناپایدار است.
هوش مصنوعی: گرمی و بیقراری نفسها از جدایی آنها از یکدیگر است؛ پس در خانهای که ما در آنیم، آسودگی چگونه جای بگیرد؟
هوش مصنوعی: همنشینان این مجلس کسانیاند که از چشم رفته و مردهاند؛ بهتر است عبرت بگیریم و روی به پشت سر، یعنی به گذشتگان، کنیم.
هوش مصنوعی: فرصت عمر اجازه نمیدهد که ما جایی را گرم کنیم و بمانیم؛ چنانکه تصویر هنوز ننشسته، آیینه آن را پرانده است.
هوش مصنوعی: از این «ما» و «من» که داریم، بلاها به خروش آمده است؛ کاش سرمه شویم، که سرمه صدا را میگیرد، تا این هیاهو آرام گیرد.
هوش مصنوعی: گل بیش از دو نفس فرصت زندگی ندارد؛ پس صبح تا کی از شرم باید در پی شبنم بنشیند؟ عمر گل و شبنم هر دو کوتاه است.
هوش مصنوعی: با این رمیدگی که ما را مانند بو از گل بیرون آورده، بعید است که حتی جای ما هم بر جای خود بماند؛ از ما هیچ اثری باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: بگذار چند لحظهای به دور خود بگردیم و در خود بنگریم؛ همهٔ جهان در دل نشسته است، پس دل خود کجا بنشیند؟
هوش مصنوعی: در کارگاه دولت و بخت، هیاهوی خدم و حشم خوشیمن نیست؛ هر جا هما بنشیند، سراسر بانگ جغد برمیخیزد و اقبال با ویرانی همراه است.
هوش مصنوعی: از مرگ باکی ندارم، اما از بیبهرگی میترسم که پس از مرگ، گرد وجودم از دامن یار جدا بیفتد و دور از او بنشیند.
هوش مصنوعی: ای شور اشتیاق، غبار ما را از جا بلند کن؛ این ناتوانِ بیعصا تا کی پایمال ناامیدی بر زمین بماند؟
هوش مصنوعی: سرمایهٔ ما پرافشاندن و رفتن است و بروز ما همان بینشانی است؛ گل از رنگ و بوی خود چه اندازه میتواند بر هوا بنشیند؟ هستی ما نیز چون رنگ و بوی گل گذراست.
هوش مصنوعی: بیدل، ما به فرمان تقدیر فرمانبر و مطیع هستیم و مانند شمع ایستادهایم تا سرمان از پا بنشیند، یعنی تا آخر بسوزیم و تمام شویم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
از جای خود نخیزد، بهر تواضع خضر
آن کس که در ره او، چون نقش پا نشیند
خواهد قراردادن، حق را به مرکز خود
روزی که همچو مژگان، بر چشم ما نشیند
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.