الا! ای هوشمندِ خوبکردار
بگویم با تو رمزی چند ز اسرار
چو دانش داری و هستی خردمند
بیاموز از فتوّت نکتهای چند
که تا دَر راهِ مردان رَه دهندت
کلاهِ سَروری بر سَر نهندت
اگر خواهی شنیدن گوش کُن باز
زمانی باش با ما مَحرمِ راز
چنین گفتند پیرانِ مقدّم
که از مردی زدندی دَر میان دَم
که: هفتاد و دو شد شرطِ فتوّت
یکی زان شرطها باشد مروّت
بگویم با تو یک یک جملهٔ راز
که تا چشمت بدین معنی شود باز
نخستین، راستی را پیشه کردن
چو نیکان از بدی اندیشه کردن
همه کس را به یاری داشتن دوست
نگفتن: آن یکی مغز و دگر پوست
ز بندِ نفسِ بَد، آزاد بودن
همیشه پاک باید چشم و دامن
اگر اهلِ فتوّت را وفا نیست
همه کارش به جز روی و ریا نیست
کسی کو را جوانمردیست در تن
ببخشاید دلش بر دوست و دشمن
به هر کس خواستی میباید آنت
اگر خواهی به خود، نَبوَد زیانت
مکُن بَد با کسی کو با تو بَد کرد
تو نیکی کُن، اگر هستی جوانمرد
زبان را دَر بَدی گفتن میآموز
پشیمانی خوری تو هم یکی روز
تُرا آنگَه بِه آید مردی و زور
که بینی خویشتن را کمتر از مور
مگو هرگز که: خواهم کردن اینکار
اگر دستت دهد میکُن به کردار
کسی کو را به خشم اندر رضا نیست
فتوّت در جهان او را روا نیست
فتوّتدار چون باشد دلآزار
نباشد در جهانش هیچ کس یار
درین رَه خویشتنبینی نگنجد
به جز خاکی و مسکینی نگنجد
فتوّت ای برادر، بردباریست
نه گرمی ستیزه، بلکه زاریست
بده نان، تا برآید نامت، ای دوست
چو خوشتر در جهان از نامِ نیکوست؟
زبان و دل یکی کُن با همه کس
چنان کز پیش باشی، باش از پس
مکُن چیزی، که دیدن را نشاید
اگر گویی شنیدن را نشاید
چو اندر طبع بسیاری نداری
مزن دَم از طریقِ بردباری
طریقِ پارسایی وَرز مادام
که نیکو نیست فاسق را سرانجام
مکُن با هیچ کس تزویر و دستان
که حیلت نیست کارِ زیردستان
درون را پاک دار از کینِ مردم
که کینداری نشد آیینِ مردم
چو خواندندت بُرو، زنهار میپیچ
وَرَت هم بیمِ جان باشد، مگو هیچ
به جان گر با زمانی اندرین راه
نباشد از فتوّت جانت آگاه
دماغ از کِبر خالی دار پیوست
ز شیطانی چه گیری عذر بَر دست؟
تواضع کُن، تواضع، بَر خلایق
تکبّر جز خدا را نیست لایق
تکبّر خیرگی خود را مرنجان
که افزونیِ جسمست کاهشِ جان
سخن نرم و لطیف و تازه میگوی
نه بیرون از حد و اندازه میگوی
مگو رازِ دلت با هر کسی باز
که در دنیا نیابی مَحرمِ راز
حسد را بر فتوّت رَه نباشد
حسود از راهِ حق آگَه نباشد
اخی را چون طمع باشد به فرزند؟
بِبُر، زنهار، از وی مِهر و پیوند
اگر گفتی ز روی، آن را به جا آر
وگر خود میرود سَر بر سَرِ دار
به خود هرگز مرو راهِ فتوّت
به خود رفتن کجا باشد مروّت؟
ریاضت کش، که مردِ نفسپرور
بُوَد از گاو و خر بسیار کمتر
مرو ناخوانده، تا خواری نبینی
چو رفتی جز جگرخواری نبینی
به چشمِ شهوت اندر دوست منگر
که دشمنکام گردی، ای برادر
ز کجبینان فتوّت راست ناید
که کجبینی فتوّت را نشاید
به کام خود منه زنهار! یک گام
که ایمن نیست دائم مردِ خودکام
مروّت کن تو با اهلِ زمانه
که تا نامت بمانَد جاودانه
هزاران تربیت گر هست اخی را
ندارد دوست زیشان جز سخی را
مدارا کن تو با پیرانِ مسکین
ببخشا بر جوانانِ بدآیین
مزن لاف ای پسر، با دوست و دشمن
که باشد مَردِ لافی کمتر از زن
فتوّت چیست؟ دادِ خَلق دادن
به پایِ دستگیری ایستادن
هر آن کس، کو به خود مغرور باشد
به فرسنگ از مروّت دور باشد
ادب را گوش دار اندر همه جای
مکُن بابی ادب هرگز محابای
به خدمت میتوان این رَه بریدن
بدین چوگان توان گویی ربودن
به عزّت باش، تا خواری نبینی
چو یاری کردی اغیاری نبینی
گر آید از دَرَت سیلابِ خون باز
بپوشانش درونِ پرده راز
مَبَر نامِ کسی جز با نکویی
اگر اندر فتوّت نام جویی
به عصیان در میفکن خویشتن را
مجو آخر بلایِ جان و تن را
هوایِ نفس خود بشکن، خدا را
مده رَه پیش خود صاحب هوا را
چنان کُن تربیت پیروِ جوان را
که خجلت برنیفتد این و آن را
نصیحت در نهانی بهتر آید
گره از جان و بند از دل گشاید
لباسِ خود مده هر ناسزا را
به گوش جان شنو این ماجرا را
میان تربیت زان روی میبند
که باشد دَر کنارت همچو فرزند
فتوّت جوی، گر دارد قناعت
همه عالم بَرَند از وی بضاعت
به طاعت کوش، تا دیندار گردی
که بیدین را نزیبد لافِ مَردی
پرستش کن خدایِ جاودان را
مطیعِ امر کُن تن را و جان را
قدم اندر طریقِ نیستی زن
که هستی بر نمیآیی ازین فن
چو سختی پیشت آید کُن صبوری
در آن حالت مکُن از صبر دوری
به نعمت دَر، همی کُن شکرِ یزدان
چو محنت دَر رسد صبرست درمان
چو مهمان دَر رسد شیرینزبان شو
به صد الطاف پیشِ میهمان شو
تکلّف از میان بَردار و از پیش
بیاور آنچه داری از کم و بیش
به احسان و کَرَم دلها به دست آر
کزین بهتر نباشد دَر جهان کار
چو احسان از تو خواهد مَرد هشیار
چو مردان راه خود چالاک بسپار
اگر شکرانهای گوید مگو: کِی؟
بباید گشتنت تسلیم دَر وی
فتوّتدار چون شمعست دَر جمع
از آن سوزد میانِ جمع چون شمع
تّرا با عشق باید صبر همراه
که تا گردی از این احوال آگاه
به گفتار این سخنها راست ناید
تُرا گفتار با کردار باید
چو چشمت رویِ آن هستی ببیند
سخنهای مَنَت، دَر جان نشیند
مکُن زنهار! ازین معنی فراموش
همی کُن پندِ من چون حلقه دَر گوش
گر این معنی به جا آری، تُرا بِه
به شرط این راه بسپاری، تُرا بِه
اگر خواهی که این معنی بدانی
فتوتنامهٔ عطار خوانی
خدا یارِ تو باشد در دو عالَم
چه مردانه درین رَه میزنی دَم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر "فتوتنامه" عطار، به بیان ویژگیها و اصول جوانمردی و فتوت میپردازد. شاعر از خردمندان خواسته تا نکات اخلاقی و انسانی را بیاموزند و در زندگی خود به کار برند. در این شعر، به اهمیت مروت، راستی، یاری نمودن دیگران و رعایت ادب اشاره میشود. عطار هشدار میدهد که فتوت با تکبر، ریا و حسد همخوانی ندارد و انسان باید در برابر دیگران تواضع و نیکوکاری را پیشه کند. همچنین، در شعر به لزوم حفظ رازها و دوری از خشونت و کینهورزی تأکید شده است. در نهایت، شاعر جوانمردی را پایهگذاری بر عشق و صبر میداند و ویژگیهای انسانی را به عنوان راهی برای رسیدن به کمال معرفی میکند.
هوش مصنوعی: ای انسان هوشیار و نیکرفتار، میخواهم چند نکتهٔ پنهان و رازآمیز را با تو در میان بگذارم.
هوش مصنوعی: چون اهل دانش و خردی، چند نکته از آیین جوانمردی (فتوت) بیاموز.
هوش مصنوعی: تا تو را در راه جوانمردان بپذیرند و به نشانهٔ بزرگی، کلاه سروری بر سرت بگذارند.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی بشنوی، گوش دل را باز کن و لحظهای با ما همراز باش.
هوش مصنوعی: پیران پیشین که در میان مردم از جوانمردی سخن میگفتند، چنین گفتهاند:
هوش مصنوعی: که جوانمردی هفتاد و دو شرط دارد و یکی از آن شرطها مروت و انسانیت است.
هوش مصنوعی: این رازها را یکییکی برایت میگویم تا چشمت به این معنا گشوده شود.
هوش مصنوعی: شرط نخست این است که راستی را پیشه کنی و مانند نیکان از بدی بپرهیزی و بترسی.
هوش مصنوعی: همهٔ مردم را دوست و یار بدانی و میان آنان فرق نگذاری که یکی را ارزشمند و دیگری را بیارزش بشماری.
هوش مصنوعی: از اسارت نفس بدکار آزاد باشی و همیشه چشم و دامنت را از گناه پاک نگه داری.
هوش مصنوعی: اگر کسی که دعوی جوانمردی دارد وفادار نباشد، همهٔ کارش جز ظاهرسازی و ریا نیست.
هوش مصنوعی: کسی که جوانمردی در وجودش باشد، دلش بر دوست و دشمن هر دو مهربان است و از خطای آنان میگذرد.
هوش مصنوعی: هر چه برای خود میخواهی باید برای همه بخواهی؛ اگر چنین کنی زیانی نمیبینی.
هوش مصنوعی: به کسی که با تو بدی کرده بدی نکن؛ اگر جوانمردی، در برابر بدی نیکی کن.
هوش مصنوعی: زبانت را به بدگویی عادت نده، چون روزی تو هم از آن پشیمان میشوی.
هوش مصنوعی: مردانگی و توانایی آنگاه برایت نیکوست که خود را از مورچه هم کوچکتر ببینی؛ یعنی فروتنی شرط ارزش قدرت است.
هوش مصنوعی: هرگز وعده نده که فلان کار را خواهم کرد؛ اگر توانستی، آن را در عمل انجام بده.
هوش مصنوعی: کسی که هنگام خشم نمیتواند خشنود و آرام بماند، جوانمردی برازندهٔ او نیست.
هوش مصنوعی: اگر کسی که دعوی جوانمردی دارد دل دیگران را بیازارد، هیچ کس در جهان یار او نخواهد شد.
هوش مصنوعی: در راه جوانمردی خودبینی جایی ندارد و جز افتادگی و فروتنی در آن نمیگنجد.
هوش مصنوعی: ای برادر، جوانمردی یعنی بردباری؛ نه تندی و ستیزهجویی، بلکه نرمی و فروتنی.
هوش مصنوعی: ای دوست، نان ببخش تا به نیکی نامور شوی؛ چه چیزی در جهان از نام نیک خوشتر است؟
هوش مصنوعی: با همه کس زبان و دلت یکی باشد و در غیاب دیگران همان باش که در حضورشان هستی.
هوش مصنوعی: کاری نکن که دیدنش شایسته نباشد و سخنی نگو که شنیدنش شایسته نباشد.
هوش مصنوعی: اگر در سرشت خود شکیبایی و تحمل فراوان نداری، از راه بردباری دم نزن و ادعای آن را نکن.
هوش مصنوعی: همیشه راه پرهیزگاری را در پیش بگیر، زیرا عاقبت گنهکار نیکو نیست.
هوش مصنوعی: با هیچ کس فریب و نیرنگ به کار نبر، زیرا حیلهگری کار فروتنان و افتادگان نیست.
هوش مصنوعی: دلت را از کینهٔ مردم پاک نگه دار، زیرا کینهورزی هرگز رسم و آیین آدمیان شایسته نبوده است.
هوش مصنوعی: هرگاه تو را فراخواندند برو و زنهار سرپیچی مکن، و حتی اگر بیم جانت هم باشد، چیزی بر زبان نیاور و راز را فاش مکن.
هوش مصنوعی: اگر لحظهای با تمام جان در این راه نباشی، جانت از حقیقت فتوت آگاه نخواهد شد.
هوش مصنوعی: همیشه سر و اندیشهات را از غرور خالی نگه دار؛ چرا برای کار شیطانیِ تکبر بهانه و عذر میتراشی؟
هوش مصنوعی: با مردم فروتنی کن، زیرا بزرگیفروشی تنها شایستهٔ خداوند است.
هوش مصنوعی: خود را با تکبر و گستاخی آزار مده، زیرا فربهی و بزرگیِ تن مایهٔ کاستیِ جان است.
هوش مصنوعی: سخن را نرم و لطیف و تازه بگو و از حد و اندازه بیرون مرو.
هوش مصنوعی: راز دلت را با هر کسی در میان مگذار، زیرا در این دنیا رازدار امین پیدا نمیکنی.
هوش مصنوعی: حسد در فتوت راه ندارد و حسود از راه حق بیخبر است.
هوش مصنوعی: چگونه سزاوار است که «اخی» به پسر و نوجوان چشم طمع داشته باشد؟ اگر چنین بود، زنهار، مهر و پیوندت را از او ببُر.
هوش مصنوعی: اگر سخنی را رودررو گفتی و پیمانی بستی، به آن وفا کن، حتی اگر سرت بر سر دار برود.
هوش مصنوعی: هرگز راه فتوت را به خودسری و تکیه بر خود مپیمای، زیرا خودسری با جوانمردی سازگار نیست.
هوش مصنوعی: ریاضت بکش و نفس را مهار کن، زیرا کسی که در پی پروردن نفس است از گاو و خر هم بسیار پستتر است.
هوش مصنوعی: ناخوانده به جایی مرو تا خوار نشوی؛ اگر بروی جز غم و رنج نصیبت نمیشود.
هوش مصنوعی: ای برادر، با چشم شهوت به دوست منگر، که در این صورت به کام دشمن گرفتار میشوی.
هوش مصنوعی: از کجاندیشان و بدبینان فتوت درست برنمیآید، زیرا کجبینی شایستهٔ فتوت نیست.
هوش مصنوعی: زنهار، حتی یک گام به میل و هوای خود برمدار، زیرا آدم خودکام هرگز در امان نیست.
هوش مصنوعی: با مردم روزگار جوانمردی و نیکی کن تا نامت جاودانه بماند.
هوش مصنوعی: اگر اخی هزاران فضیلت و پرورش داشته باشد، از میان آنها هیچکدام را به اندازهٔ بخشندگی دوست ندارد؛ یعنی سخاوت برترین خصلت اوست.
هوش مصنوعی: با پیران تهیدست مدارا کن و بر جوانان بدرفتار ببخشای و سخت مگیر.
هوش مصنوعی: ای پسر، نه با دوست و نه با دشمن لاف مزن، زیرا مرد لافزن از زن هم کمتر است.
هوش مصنوعی: فتوت یعنی داد مردم را دادن و همواره برای دستگیری از دیگران آماده ایستادن.
هوش مصنوعی: هر کس به خود مغرور باشد، فرسنگها از جوانمردی دور است.
هوش مصنوعی: همهجا ادب را رعایت کن و هرگز با آدم بیادب سهلانگاری و چشمپوشی مکن.
هوش مصنوعی: با خدمت به دیگران میتوان این راه را پیمود؛ خدمت چون چوگانی است که با آن میتوان گوی پیروزی را ربود.
هوش مصنوعی: با عزت نفس زندگی کن تا خوار نشوی، و اگر یاری کنی کسی با تو بیگانه نمیماند.
هوش مصنوعی: اگر کسی به در خانهات آید و حتی خونی ریخته یا گناهی سنگین آشکار شود، آن را بپوشان و رازش را پنهان نگه دار.
هوش مصنوعی: اگر در جوانمردی نام نیک میخواهی، نام هیچکس را جز به نیکی بر زبان نیاور.
هوش مصنوعی: خود را به گناه و نافرمانی نینداز و برای جان و تن خود بلا نخر.
هوش مصنوعی: برای خدا هوس نفس خود را بشکن و به آدم هوسران اجازه نده به تو نزدیک شود.
هوش مصنوعی: شاگرد و پیرو جوان را چنان پرورش بده که نه او شرمنده شود و نه دیگران.
هوش مصنوعی: اندرز دادن در پنهان بهتر است، زیرا گره از جان و بند از دل باز میکند.
هوش مصنوعی: لباس و خرقهٔ جوانمردی خود را به هر نالایقی نده و این سخن را با گوش جان بشنو.
هوش مصنوعی: کمر به تربیت او از این رو ببند که او در کنار تو همچون فرزند توست.
هوش مصنوعی: جوانمردی را بجوی؛ اگر جوانمرد قناعت داشته باشد، همهٔ جهان از او سرمایه و بهره میبرند.
هوش مصنوعی: در بندگی خدا بکوش تا دیندار شوی، زیرا ادعای مردانگی از بیدین شایسته نیست.
هوش مصنوعی: خدای همیشگی را بپرست و تن و جانت را فرمانبردار امر او کن.
هوش مصنوعی: در راه نیستی و فنای خود گام بگذار، چون با خودبینی و هستیطلبی از عهدهٔ این کار برنمیآیی.
هوش مصنوعی: وقتی سختی پیش آمد صبر کن و در آن حال از شکیبایی دور نشو.
هوش مصنوعی: در هنگام نعمت پیوسته خدا را شکر کن و هنگامی که رنج رسید، درمانش صبر است.
هوش مصنوعی: چون مهمان رسید خوشزبان باش و با مهربانی فراوان به پیشواز او برو.
هوش مصنوعی: تکلف و تشریفات را کنار بگذار و هرچه داری، کم یا زیاد، پیش مهمان بیاور.
هوش مصنوعی: با نیکی و بخشندگی دلها را به دست آور، که در جهان کاری بهتر از این نیست.
هوش مصنوعی: اگر مرد خردمندی از تو نیکی خواست، مانند جوانمردان با چابکی و بیدرنگ این راه را بپیما و کمکش کن.
هوش مصنوعی: اگر کسی بابت نیکیات سپاس گفت، منّت نگذار و نگو کی چنین کردم؛ باید در برابر او فروتن و تسلیم باشی.
هوش مصنوعی: جوانمرد در میان جمع مانند شمع است؛ به همین سبب همچون شمع در میان جمع میسوزد تا به دیگران روشنی دهد.
هوش مصنوعی: باید عشق تو با صبر همراه باشد تا از این حالات و رازها آگاه شوی.
هوش مصنوعی: این سخنان تنها با گفتن درست نمیشود؛ باید گفتارت با کردار همراه باشد.
هوش مصنوعی: وقتی چشم دلت آن حقیقت هستی را ببیند، سخنان من در جانت جای میگیرد.
هوش مصنوعی: زنهار این معنا را فراموش نکن و پند مرا مانند حلقه در گوش داشته باش و بندهوار بپذیر.
هوش مصنوعی: اگر این معنا را به جا آوری و با رعایت این شرایط این راه را بپیمایی، برای تو بهتر است.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی این معنا را بفهمی، فتوتنامهٔ عطار را بخوان.
هوش مصنوعی: خدا در دنیا و آخرت یار تو باشد، که چنین مردانه در این راه قدم و نفس میزنی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.