گنجور

شمارهٔ ۸۹ - در فتح جند و مدح علاء الدوله نصرت دین ابوالمظفر اتسز خوارزمشاه

 
رشیدالدین وطواط
رشیدالدین وطواط » قصاید
 

ای سمن ساق ترک سیم عذار

تیغ از کف بنه ، قدح بردار

وقت باده است ، باره را بر بند

روز مهر است ، کینه را بگذار

عدت رزم را بجمله ببر

و آلت بزم را بجمله بیار

دولتی باشد از کف باده

خاصه بر فتح شاه دولت یار

شاه غازی ، علاء دولت و دین

آن فلک قدرت ملک مقدار

شهریاری که از سیاست او

چون حرم شد همه جبال و قفار

نامداری ، که از سخاوت او

چون ارم شد بلاد و دیار

آنکه مال خزاین گیتی

نیست با جود دست او بسیار

و آنکه کشف سرایر گردون

نیست در پیش طبع او دشوار

هست معمار ملک عدلش و کیست

ملک را به زعدل او معمار؟

هست معیار فضل طبعش و چیست

فضل را به زطبع او معمار؟

سرکشان را بخسرویش ایمان

خسروان را ببندگیش اقرار

ملک او زینت زمین و زمان

صدر او کعبه صغار و کبار

پایگاهش معول اشراف

بارگهش مخیم احرار

مکرماتش فزون شده ز قیاس

ناشراتش برون شده ز شمار

خسروان را بجاه اوست یمین

سایلان را ز جود اوست یسار

نیست پاینده با کفش اموال

نیست پوشیده بر دلش اسرار

بازوی عدل ازو شدست قوی

پیکر ظلم ازو شدست نزار

هیچ مجلس چنو ندیده جواد

هیچ میدان چنو ندیده سوار

اختران را بحکم اوست مسیر

و آسمان را بامر اوست مدار

خسروا، اختیار کردی غزو

از پی دین احمد مختار

با لبای تو از رجال هدی

مجتمع گشته لشکری جرار

هم بدام سال که با لوای رسول

جمع گشتیم مهاجر و انصار

لشکر ی ناکشیده قهر شکست

سپهی ناچشیده زهر فرار

همه را با رماح خطی شغل

همه را با سیوف هندی کار

باره در زیرشان چون غران شیر

نیزه در دستشان چو پیچان مار

رانده سوی دیار شرک چو باد

کرده روز سپاه شرک چو قار

گه ترا بوده آبخور بر کوه

گه ترا بوده خوابگه در غار

تیغ چون آب تو زده آتش

در شعوب و قبایل کفار

منتظم را کرده شرع را احوال

مندرس کرده شرک را آثار

هم نکردی قرار ، اگر چه ز تو

همه احوال دین گرفت قرار

چند بردی بسوی چند از راه

تا بر آری ز اهل بغی دمار

خواستی از موافقان بیعت

ساختی با مخالفان پیکار

بر حصاری زدی ، به بارهٔ او

در علو از ستاره دارد عار

صخر او صحن اختر ثابت

بوم او بام گنبد دوار

شیر مردان از آن حصار بتیر

شیر افلاک را کنند شکار

همه گردان کشان گرد افگن

همه نیزه زنان تیغ گزار

سخت داننده حرب را تدبیر

نیک بیننده جنگ را هنجار

جمله گشتند بی بصر از هول

چون بریشان زدی قضا کردار

مثلست اینکه : بی بصر گردند

با نزول قضا اولوالابصار

وقعه ای ساختی در آن بقعه

که چنان کس نخواند در اخبار

نه عجم را ز رستم دستان

نه عرب را ز حیدر کرار

گشته هامون اثر فلک زسلاح

گشته گردون صفت زمین ز غبار

کند آمال را شده دندان

تیز آجال را شده بازار

اندران لحظه ز آتش تیغت

بر نجوم فلک رسید شرار

حمله بردی گهی بسوی یمین

باره راندی گهی بسوی یسار

زرد کردی جنود را چهره

لعل کردی حسام را رخسار

خاست از تیغ تو همی شنگرف

ورچه خیزد ز تیغها زنگار

هر خدنگی ، که خصم تو انداخت

رفت پیکان بجانب سوفار

وانگهی جست باز پس ، تا گشت

دل او هم بدان خدنگ افکار

باز دادند در یکی ساعت

بتو اعدا ودایع بسیار

اینت اقبال کوکب مسعود

و اینت تأیید ایزد دادار

خسروا ، دست روزگار افراخت

در فزای جهان لبای بهار

هر چه گلزار بود درگیتی

از قدوم بهار شد گلزار

در فاخر فرو فکند از چرخ

گل تازه برون دمید از خار

باغ ها شد چو خانهٔ بزاز

راغها شد چو طلبهٔ عطار

کرد پیکان تیز قوس و قزح

غرفهٔ موج خون همه کهسار

خاک را هست خز دیبا و فرش

شاخ را هست در و مینا بار

صحن بستان ز سبزه همچو بهشت

روی لاله ز سبزه همچو نگار

آب در جوی چون عقار بصف

لاله بر گرد جوی جام عقار

حلق بلبل ، بر غم نالهٔ زیر

برده بر اوج چرخ نالهٔ زار

طوطیان چمن بجای چنه

لعل و لؤلؤ گرفته در منقار

اندرین فصل ، کز بدایع خلد

هست آفاق را شعار و دثار

باز گردان ز حرب لشکر حق

بر دل از لهو لشکری بگسار

مجلسی ساز خوب چون رخ دوست

باده ای خواه لعل چون لب یار

همچو گلنار ، باده ای که کند

چهرهٔ چون زریر چون گلنار

راحت روح و قوت قلب

مایهٔ لهو و آفت تیمار

لعل گردد ز عکس او کف دست

روز گردد ز نور او شب تار

خوشتر از عمر و جز بدو نبود

عاقل از عمر خویش برخوردار

از کف ساقی سمن ساقی

زهره کردار و مشتری دیدار

روی او بی نگار یار جمال

چشم او بی شراب جفت خمار

خسته جانها بغمزهٔ غماز

برده دلها بطرهٔ طرار

تیره باد طلعتش مه گردون

خیره با صورتش بت فرخار

در خور صد هزار ناز و عتاب

وز در صدهزار بوس و کنار

بچنین باده و چنین ساقی

حق عمر عزیز را بگزار

ملک هست و جوانی و صحت

این چنین روز را غنیمت دار

ابر کردار قطره های عطا

بر موالی و بر حوالی بار

گرت باید که ندروی جز حمد

همه جز تخم مکرمت بمکار

دل منه بر ستارهٔ ریمن

تن مده در زمانهٔ غدار

با جفا دهر را بخس مشمر

بی خرد را چرخ را بکس منگار

نیست با چرخ ایمنی ، هیهات !

نیست در دهر مردمی ، زنهار !

کان یکی ناکسیست بس زراق

و یکی سفله ایست بس مکار

نام نیکو طلب ، که گنج ثنا

بهتر از گنج خواسته صد بار

یک ثنا به که سیم صد خرمن

یک دعا به که مال صد خروار

مرد و مردم کسیست کز پس او

خیر گویند زمرهٔ اخیار

تا که آبا و امهات جهان

علوی و سفلی اند هفت و چهار

باد رخصاره و دل اعدات

زرد و کفته بسان آبی و نار

ایزدت باد حافظ و ناصر

در میان مخاوف و اخطار

نیک خواه تو دایماً فی الخلد

بد سگال تو خالداً فی النار

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

کانال رسمی گنجور در تلگرام