عماد خراسانی » چهارپاره‌ها » عذاب

شب و مهتاب خیال‌انگیزی است

شده‌ام پادشاه شهر خیال

می‌نهم بر سر هفت اختر پای

می‌برم دست در آغوش هلال

محو و تاریک به چشمم آید

ماه با آن همه زیبائی‌ها

باز پیموده دل خون شده‌ام

منزل آخر شیدائی‌ها

با سه تن یار از یاران قدیم

باز هم صحبت و همکار شدم

باز قلاش شدم، رند شدم

باز دیوانه و میخوار شدم

گشت از سایهٔ اشجار بلند

دامن باغ پر از نقش و نگار

«ملک آباد» فسونبار ز دور

می‌نماید به نظر تیره و تار

لگهٔ ابر سیاهی از دور

ماه را بر سر راه آمده است

رنگ مه رفته و گوئی به دلش

بیمی از ابر سیاه آمده است

اختران را هم از این خوف و خطر

هست در حالت زیبا اثری

بی سبب دیدشان یاد آرد

چشم پر آرزوی محتضری

گه نوای نئی از ساحت دشت

آید و ما همه خاموش شویم

با همه گیجی و مستی، زان نی

همه سر تا به قدم گوش شویم

باید سردی است و زان از دل باغ

شاخه‌ها درهم و برهم گردند

سایه‌ها پای درختان چون موج

پس و پیش و خم و واخم گردند

می‌نمایند به هر جنبش باد

سایه‌ها رقص‌کنان راز وجود

داستانی ز پیدا و نهان

سینمائی بود از بود و نبود

همچو ما در ابدیت لختی

نقش گیرند و سپس محو شوند

همچو ما نیز ندانند چرا

اینجنین بی‌ثمر آیند و روند

همچو ما نیز ندانند که چیست

این چمن با همهٔ نقش و نگار

همچو ما نیز ندارند ثبات

همچو ما نیز نگیرند قرار

چو نکو می‌نگرم من هم نیز

سایهٔ شاخهٔ اوهام‌استم

نقش من نیز به بادی بند است

عمر را بیهده بدنام‌استم

ماکنون بر چمن باغچه‌ای

گرد هم انجمنی ساخته‌ایم

شیشه‌ای چند که خالی شده است

زیر گلبوته‌ای انداخته‌ایم

سفره‌ای هست و در آن ماحضری

سبزی و تربرچه و باده و نان

جوی آبی است روان از بر ما

شیشه‌ها پهلوی هم خفته در آن

یک طرف دخترکی مهوش و مست

دختری سبزه و شیرین حرکات

دست در دست یکی از یاران

گشته در چهرهٔ مه خیره و مات

گیسویش حلقه‌ای افتاده به روی

کز نسیمی به رخش لرزان است

هریکی بوسه‌ای از وی گیرند

قیمت قند و شکر ارزان است

دختری لاغرک و باریک است

لیک چشمان قشنگی دارد

با همه مستی و بی‌پروانی

از رخش حزن و غمی می‌بارد

سایه افکنده صف مژگانش

بر سر گونهٔ مهتابی رنگ

وندر آن سایهٔ خوش برق نگاه

گاه در سازش و گاهی در جنگ

در چنین منظره‌ای پر غم و حال

گوشه‌های دهن تنگش گاه

بهر لبخند زند نقش دگر

چند چین اوفتدش، خاطر خواه

نیست لبخند که موجی است مخوف

مانده از حملهٔ طوفان بر جا

خوب پیداست که این روی لطیف

خورده از دست فلک سیلی‌ها

زهرخند است نه لبخند، که نیست

اندر آن ذره‌ای آثار طرب

ماجراهاست در این برق نگاه

داستان‌هاست در این گوشهٔ لب

ای بسا قصهٔ نشیده که من

از کتاب رخ او می‌خوانم

خویش را گرچه به مستی زده است

خوب حال دل او می‌دانم

خوب پیداست که در دشت بلا

همچو من تسنه دویده است بسی

آشکار است که داغی جانسوز

بر دلش هشته به جا بلهوسی

آه از زلزلهٔ عشق که هیچ

نشود ساز، دگر ویرانیش

گر چشد عاشق مسکین صد نوش

بس بود در رگ جانش یک نیش

هرکه زین دشت بلا کرده گذار

تا که از او دل و جانی برجاست

همچو لاله به دلش داغ ابد

همچو مه لکه به رویش پیداست

بوی همدر د مشامم سوزد

آری این همره و همدرد من است

همچو من رنگ جنونی دارد

همچو من بی‌خبر از خویشتن است

درد دلسوخته را من دانم

زآنکه خود بی‌دل و دلسوخته‌ام

همه سرگرم به تفریح و نشاط

لیک من دیده بر او دوخته‌ام

کنج ابروی چپش خالی هست

که دل از دست حریفان برده

به تنش پیرهن نازک و تنگ

که دل از چاک گریبان برده

گل سرخی به روی سینهٔ او

سر نهاده است و فرو رفته به خواب

جلوه‌ای خاص کند در دیده

برقی افتاده بر آن از مهتاب

گیسویش پر خم و پر حلقه و بند

از کمر مختصری بالاتر

چون سر خود به چپ و راست برد

سایه‌ای رقص کند روی کمر

نقش‌هائی است به پیراهن او

از گل و سبزهٔ درهم رفته

گلی از رنگ گل پیرهنش

در خم زلف خماخم رفته

سالکی هست روی بازوی او

که نکوتر کند آن دست قشنگ

همچو آبی که یکی تازه بر آن

کرده آهسته رها ریزهٔ سنگ

بانگ نی گرچه شود دور به دشت

محشری در دل ما کرده به پا

آفت دل بود و آتش جان

نغمه‌ای زنده کنِ خاطره‌ها

گوییا مرغک شوریده‌دلی

تیر خورده است و از آن می‌نالد

گرچه تعریف کنندش یاران

من بر آنم که نه نیک است و نه بد

هست از سنجش ما بالاتر

ماورای بد و نیک است این نی

ای بس آهنگ در این غمکده است

ماورای بشر و فکرت وی

دخترک زمزمهٔ پر شوری

سر کند گاه به صد سوز و گداز

گاه هم مادر غم‌پرور او

با وی آهسته شود هم‌آواز

نالهٔ درهم و شورانگیزی است

کآید از سینهٔ ریشی بیرون

به ترک خورده سه‌تاری ماند

که زند راه دل، آهنگ جنون

مادرش تار نوازد گاهی

تار او می‌زند آتش به دلم

عجب این پیرزن بد سر و روی

زند آتش به دل و آب و گِلم

صورتش زآبله چون حوض پرآب

که بر آن تند بارد باران

صاف و سالم به همه چهره‌ٔ او

یک گل جا نتوان داد نشان

باری این پیرزن زشت و کریه

برده آرام دل از پنجهٔ خویش

ای هنر ای به فدای تو که هست

از همه کون و مکان قدر تو بیش

من به اصرار رفیقان یک بار

نغمهٔ مختصری سر کردم

دختر را که غمی داشت نهان

زین نوا باز غمین‌تر کردم

گاه در دیدهٔ من خیره شود

گاه از نام و نشانم پرسد

گاه از دلبر و گاهی ز دلم

گاه از این، گاه از آنم پرسد

چه بگویم که چه‌ام یا چه کسم

خویشتن نیز نمی‌دانم خوب

آبم و آتشم و یأس و امید

صنع در خلقت من کرد آشوب

زنَک دیگری از رشت اینجاست

گیسویش بور و تنش چاق و سفید

لیک قدری نمکش کم داده است

آنکه نقش رخ زیباش کشید

گیسویِ همچو زرش پر خم و چین

اوفتاده است پریشان سرِ دوش

موج‌ها دارد و در پرتو ماه

جلوه‌ها داده بر آن گردن و گوش

بس که می‌خورده چو آتش شده است

گونهٔ همچو گل نسترنش

مست مست است و نمی‌فهمد هیچ

تب می‌کرده چو هذیان سخنش

او نشسته است لب جوی و شده

ساقی و می‌دهد آن باقیِ می

پیرزن گفته که رقصی بلد است

جمله خواهند که برخیزد وی

ساقی از ما همگی مست‌تر است

بی‌تماشا نبود حالت او

گاه افتد ز کفش شیشه به خاک

گاه ساغر ز لبش بر لب جو

گرچه اسباب طرب آماده است

دلم از غصه به تنگ آمده است

باده در جام شده خون جگر

شهد در کام شرنگ آمده است

هرچه کوشم که سری گرم کنم

واندکی همدم یاران گردم

باز چون یاد ز بگذشته کنم

مات و محزون و پریشان گردم

گرچه آنسان شده‌ام سخت که باز

گم کند راه دهان دستم

دل من گمشده در عالم خویش

خارج از عالم یاران هستم

دلک وحشی دیوانهٔ من

بی‌قراری کند و رسوایی

آتش افکنده در آب و گل من

آه از این دلک شیدایی

آبروریزتر از این دل نیست

این نه دل باعث آوارگی است

یکدم از سوختنم غافل نیست

این نه دل مایهٔ بیچارگی است

به فلک قهقه جمع رسد

جز من و دخترک زار و پریش

خواستم تا که بپرسم ز غمش

باز گفتم که غمم گردد بیش

حاصل پرسش احوالش چیست

جز که او هم سخنی ساز کند

از جفاکاری گردون گوید

قصهٔ خون دل آغاز کند

من که دارم غم دیوانه کُنی

از چه باشم پی غم‌های دگر

همه غم‌های جهان در دل من

بی‌جهت از چه روم جای دگر

الحق این کهنه جهان غمکده‌ایست

وای بر آنکه گرفتار آید

بشنود گر نفسی گوش دلت

ناله‌ها از در و دیوار آید

باز برده است مرا خیل خیال

چه بگویم که چها می‌بینم

دو رم از یار و ز دوران وصال

هر طرف دورنما می‌بینم

گاه یاد آیدم از آن شب‌ها

که مرا جای به ایوانی بود

کنج ایوان به اطاقی صنمی

نه صنم بل مه تابانی بود

شاهکار هنر و عشق و کمال

مظهر لطف و صفا، مهر و وفا

آه از قدرت آن چشم سیاه

گر خدائی است یقین بود آنجا

سر و پا جمله هنر بود و کمال

پای تا سر همه جان بود و جمال

چند گویم که رخش بود چو بدر

یاد کنم وصف که ابرو چو هلال

برتر از دانش و ادراکم بود

ماورای همه زیبایی‌ها

چشم پیمانهٔ سرمستی‌ها

زلف سررشتهٔ شیدایی‌ها

چون شدی خواب به چشم دگران

بخت من چشم گشودی از خواب

می‌شدم نرم برش او هم داشت

انتظار من شیدای خراب

تا سحر مست از بویش بودم

برِ آن شاه بتان جایم بود

شاکر از طالع و راضی ز فلک

سازشی با دل رسوایم بود

گاه یاد آیدم از آن لحظات

که غروب از پس روزی دو فراق

رفت از ده به سوی شهر، رقیب

طاقت ما شده بود از غم طاق

چون رسیدم من و از دورم دید

با تب از خانه دوان گشت برون

چون رسیدیم لب جوی به هم

عشق آمیخت تو گفتی به جنون

تن همچون گل یاسش از تب

داغ بود و رخ و چشمان گلگون

نفسش سوخت دل و صبر و قرار

نگهش برد ز خویشم بیرون

گفتمش راحت جانم برگرد

سر به بستر نه و آسای دمی

سر به لبخند تکان داد و شدیم

به سوی بیشهٔ پر پیچ و خمی

ساعتی بی‌خبر از هرچه که هست

مست و مدهوش به هم افتادیم

بعد ترسنده ز برگشت رقیب

سر به صحرای جنون بنهادیم

در دل دشت و دمن سرخوش و مست

چون دو آهوی فراری بشتاب

نیمشب آمد و ما گرم به هم

فارغ از عالم و بیداری و خواب

موج‌ها داشت در آن دشت صفا

گیسوی دلکش زرین تارش

گوئیا نور از آن می‌بارید،

ماه، تا بوسه زند رخسارش

گاه بینم من و آن مایهٔ ناز

بر سر تپهٔ خوش منظره‌ای

هر طرف بود به چشم‌اندازش

تپه و دشتی و کوه و دره‌ای

ماهتابی و صفائی که کند

چشم را خیره و دل را بی‌تاب

من و او بر سر آن تپه روان

سایه‌مان گشته دراز از مهتاب

پای آن تپه به تبریزی‌ها

شده جسم من و او سایه‌فکن

بود با سایهٔ رب‌النوعی

سایه‌ی پادشهی، یعنی من

پادشاهی نبود تخت و کاله

رایت‌افرازی و کشورگیری

نزد دل‌باختگان دانی چیست؟

پادشاهی، دلِ دلبر گیری

صاحب ملک جهانی گشتن

گرچه با خوف هزاران خطر است

صاحب ملک دلی گردیدن

پیش رندان جهان صعب‌تر است

دست در دست من آن آهوی مست

بر لبش زمزمه مهر و وفا

گاهمان گوشهٔ باغی مسکن

گاهمان سایهٔ بیدی مأوا

گاه در سایه اشجاری تنگ

مست و آشفته هم‌آغوش شده

روزگار و غم و شور و شر آن

جمله یکباره فراموش شده

هیچ بانگی و صدائی نبود

جز نوای نی و جز خش خش باد

لب من بر لب جانپرور او

برده از عشق جهان پاک ز یاد

هر نفس از نظر می‌گذرد

خاطرانی که به رؤیا ماند

و چه زیبا و چه حسرت‌خیز است

وای اگر این همه زیبا ماند

یادم آید که نگارم ز وفا

با من زار حکایت‌ها داشت

گفته بود از همه کس وز همه چیز

بگذرم، لیک دل از من برداشت

بگذشت از من و بر پیمان‌هایش

دل من معرفتی حاصل کرد

عاقبت از دل سهل‌انگارش

کار ما و دل ما مشکل کرد

رفت آن دوره که مشاطهٔ عشق

چهرهٔ زشت جهان می‌آراست

حال نومید و پریشان حالم

زندگی در نظرم بی‌معناست

داشتم جای بر افلاک صفا

بال بشکست و به خاکم انداخت

آری از ناوک عاشق‌کش یأس

دلبرم کار دلم آخر ساخت

دوستان بی‌خبر از عالم من

معترض جمله که کُشتی ما را

من به حیرت که چگویم، چه دهم

پاسخ جمله شکایت‌ها را

جمله گویند که اینجا هم نیز

نیستی با همه مستی خرسند

شده‌ای مایه افسرده‌دلی

شور و شوری کن و خوش‌باش و بخند

عیششان تا که منغص نشود

گاه دیوانه‌صفت می‌خندم

می‌خورم باده و می‌خوانم باز

تا درِ شکوه دگر بربندم

دل پر از درد و جگر در تف و جوش

روح در زجر و بدن در تب و تاب

خسته گردیدم از این بارِ گران

زندگی نیست عذابست، عذاب