گنجور

بخش ۱۷ - حکایت درویش با روباه

 
سعدی شیرازی
سعدی » بوستان » باب دوم در احسان
 

یکی روبهی دید بی دست و پای

فرو ماند در لطف و صنع خدای

که چون زندگانی به سر می‌برد؟

بدین دست و پای از کجا می‌خورد؟

در این بود درویش شوریده رنگ

که شیری در آمد شغالی به چنگ

شغال نگون بخت را شیر خورد

بماند آنچه روباه از آن سیر خورد

دگر روز باز اتفاق اوفتاد

که روزی رسان قوت روزش بداد

یقین، مرد را دیده بیننده کرد

شد و تکیه بر آفریننده کرد

کز این پس به کنجی نشینم چو مور

که روزی نخوردند پیلان به زور

زنخدان فرو برد چندی به جیب

که بخشنده روزی فرستد ز غیب

نه بیگانه تیمار خوردش نه دوست

چو چنگش رگ و استخوان ماند و پوست

چو صبرش نماند از ضعیفی و هوش

ز دیوار محرابش آمد به گوش

برو شیر درنده باش، ای دغل

مینداز خود را چو روباه شل

چنان سعی کن کز تو ماند چو شیر

چه باشی چو روبه به وامانده سیر؟

چو شیر آن که را گردنی فربه است

گر افتد چو روبه، سگ از وی به است

به چنگ آر و با دیگران نوش کن

نه بر فضلهٔ دیگران گوش کن

بخور تا توانی به بازوی خویش

که سعیت بود در ترازوی خویش

چو مردان ببر رنج و راحت رسان

مخنث خورد دسترنج کسان

بگیر ای جوان دست درویش پیر

نه خود را بیفکن که دستم بگیر

خدا را بر آن بنده بخشایش است

که خلق از وجودش در آسایش است

کرم ورزد آن سر که مغزی در اوست

که دون همتانند بی مغز و پوست

کسی نیک بیند به هر دو سرای

که نیکی رساند به خلق خدای

 

🖰 با دو بار کلیک روی واژه‌ها یا انتخاب متن و کلیک روی آنها می‌توانید آنها را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

🖐 شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

🎜 معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است ...

تصاویر مرتبط در گنجینهٔ گنجور

بوستان سعدی به خط رکن‌الدین مسعود کاشانی مورخ ۱۰۳۹ هجری آگرهٔ هند » تصویر 78 بوستان به خط  بابا شاه بن سلطان علی مورخ ۹۸۹ هجری قمری » تصویر 118 کلیات سعدی به تصحیح محمدعلی فروغی، چاپخانهٔ بروخیم، ۱۳۲۰، تهران » تصویر 423

📷 پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی، 📖 راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

حاشیه‌ها

تا به حال ۴۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 شما حاشیه بگذارید ...

A.Arjmand در ‫۱۱ سال و ۱۲ ماه قبل، شنبه ۱۰ مرداد ۱۳۸۸، ساعت ۱۱:۴۳ نوشته:

بیت نهم:
چو صبرش نماند از ضعیفی و هوش ز دیوارش آوازی آمد به گوش
---
پاسخ: نقل شما، احتمالاً نسخۀ بدل متن است، در حاشیه باقی گذاشتیم.

 

جابرهمتی در ‫۱۱ سال و ۱ ماه قبل، سه شنبه ۱۵ تیر ۱۳۸۹، ساعت ۱۰:۵۶ نوشته:

بیت پنجم:
اتفاق اوفتاد
---
پاسخ: با تشکر، با تصحیح فروغی مطابقت دادم، مطابق فرمودهٔ شما در متن آورده «اتفاق اوفتاد»، ولی در حاشیه بدل «اتفاقی فتاد» را هم آورده. در هر حال، مطابق پیشنهاد شما تصحیح شد.

 

در ‫۱۰ سال و ۱۱ ماه قبل، دو شنبه ۸ شهریور ۱۳۸۹، ساعت ۰۰:۳۰ نوشته:

با تشکر از زحماتتون و تبریک به خاطر این ایده قشنگ در پاس داشت ادبیات فارسی.
فکر کنم در بیت هفدهم مصراع دوم: نه خود را بیگفن که دستم بگیر، درستش نه خود را بیفکن که دستم بگیر باشد.
---
پاسخ: با تشکر، تصحیح شد.

 

در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهار شنبه ۲۴ خرداد ۱۳۹۱، ساعت ۰۰:۴۵ نوشته:

لطفا "هم تانند" را معنی کنید.
(که دون هم تانند بی مغز و پوست)
با تشکر

 

پیام در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، دو شنبه ۱۱ دی ۱۳۹۱، ساعت ۲۰:۱۷ نوشته:

بیت نوزدهم - مصرع دوم ، صحیح آن چنین است:
"که دون همتانند بی مغز و پوست"

 

پیام در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، دو شنبه ۱۱ دی ۱۳۹۱، ساعت ۲۰:۲۵ نوشته:

میخواستم بگم "همتانند" کلا سرهم باید نوشته بشه، منظور شاعر "اشخاص دون همت" بوده. اما ظاهراً فونت این صفحه نمیتونه این حروف رو بهم بچسبونه.

 

hossein در ‫۷ سال و ۸ ماه قبل، یک شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۲، ساعت ۲۱:۱۴ نوشته:

سطر 6 اشتباه میباشد ، صحیح ان : بقین دیده مرد بینتده کرد

 

مهرشاد در ‫۶ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۲۳ آبان ۱۳۹۳، ساعت ۲۱:۲۸ نوشته:

ممنون از زحماتتون. دستون درد نکنه خیلی وقت بود دنبال این شعر بودم. همتانند به چه معناست؟؟؟؟!!!!!!

 

بهمن در ‫۶ سال و ۸ ماه قبل، دو شنبه ۳ آذر ۱۳۹۳، ساعت ۰۸:۱۲ نوشته:

در متون درسی دیگر جای این اشعار خالیست چرا؟

 

علیرضا در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، سه شنبه ۷ بهمن ۱۳۹۳، ساعت ۱۳:۴۶ نوشته:

در بیت 6 : مصرع اول : " یقین، مرد را دیده بیننده کرد " من در فایل صوتی گوش کردم و می گوید که : " بقین دیده مرد بینتده کرد " حالا درستش کدام است ؟؟؟؟؟؟؟

 

علیرضا در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، سه شنبه ۷ بهمن ۱۳۹۳، ساعت ۱۳:۴۹ نوشته:

در بیت 3 : مصرع دوم : ” که شیری برآمد شغالی به چنگ ” من در فایل صوتی گوش کردم و می گوید که : ” که شیری درآمد شغالی به چنگ ” حالا درستش کدام است ؟؟؟؟؟؟؟

 

علیرضا در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، سه شنبه ۷ بهمن ۱۳۹۳، ساعت ۱۳:۵۰ نوشته:

حالا کدام دست است ؟ که شیری در آمد یا بر آمد ؟؟؟؟

 

علیرضا در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، سه شنبه ۷ بهمن ۱۳۹۳، ساعت ۱۳:۵۳ نوشته:

بیت 4 : مصرع دوم : ” بماند آنچه روباه از آن سیر خورد ” من در فایل صوتی گوش کردم و می گوید که : ” بماند آنچه روباه از او سیر خورد ” حالا درستش کدام است ؟؟؟؟؟؟؟ روباه از آن یا روباه از او ؟؟؟؟؟؟؟

 

علیرضا در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، سه شنبه ۷ بهمن ۱۳۹۳، ساعت ۱۳:۵۵ نوشته:

آدرس سایتی که فایل صوتی را از آن گوش کردم : http://www.zahra-media.ir/?p=42747

 

علیرضا در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، سه شنبه ۷ بهمن ۱۳۹۳، ساعت ۱۴:۳۲ نوشته:

بیت 8 : مصرع دوم : ” که بخشنده روزی فرستد زغیب ” من در فایل صوتی گوش کردم و می گوید که : ” که بخشنده روزی رساند زغیب ” حالا درستش کدام است ؟؟؟؟؟؟؟ روزی فرستد یا رساند ؟؟؟؟؟؟؟

 

مزدک در ‫۶ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۸ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۲۲:۳۴ نوشته:

من فکر می کنم که مصراع دوم از سطر اول مانده است نه ماند.چون در مورد اتفاقی که درحال انجام است و هنوز ادامه دارد صحبت می شود نه گذشته مطلق.؟

 

شکوه در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، پنج شنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۰۳:۰۴ نوشته:

یقین دیده ی مرد بیننده کرد: یعنی مرد بیننده بر آنچه که دید یقین پیدا کرد.

 

در ‫۵ سال و ۱۱ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۴، ساعت ۰۶:۳۹ نوشته:

سؤال اینکه چرا شغالی به چنگ ، چرا نفرموده غزالی به چنگ و یا شکاری به چنگ.

 

ایمان راد در ‫۵ سال و ۲ ماه قبل، چهار شنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۰۲ نوشته:

مصرع "یقین دیده مرد بیننده کرد" به معنی اعتماد کامل آن شخص از برداشت شخصی خودش از منطره پیش روش است که به نظر با معنا و مفهوم ابیات دیگر متناسب است.

 

۷ در ‫۵ سال قبل، جمعه ۱۱ تیر ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۲۴ نوشته:

یقین، مرد را دیده بیننده کرد
شد و تکیه بر آفریننده کرد
درست:
بقین،دیده مرد بینتده کرد
شد و تکیه بر آفریننده کرد
یعنی مرد یقین پیدا کرد از(با) دیدن آن

 

۷ در ‫۵ سال قبل، یک شنبه ۳ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۳:۱۲ نوشته:

یکی روبهی دید بی دست و پای
فرو ماند در لطف و صنع خدای
من از روز نخست "لطف و صنع" در زبانم نمیچرخید و اینجور میخواندم:
یکی روبهی دید بی دست و پای
فرو ماند در کار و بار خدای

 

آیدا در ‫۴ سال و ۷ ماه قبل، یک شنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۱۵ نوشته:

قابل توجه دوستان عزیز و گرامی
در زبان ما وقتی "و" استثنا در کلمه قرار میگیرد، به دلایل علمی و ثابت شده، " َ " خوانده می شود.
بنابراین در بیت دوم می خوانیم:
که چون زندگانی به سر می برد؟
بدین دست و پای از کجا می خَرَد؟
قابل توجه است که قافیه در این حالت بسیار درسک تر در می آید.

 

آرش در ‫۴ سال و ۳ ماه قبل، چهار شنبه ۱۶ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۵۷ نوشته:

به کنجی نشینم چو مور یعنی چه ؟ مورچه که خیلی پرکاره و همبشه در حال فعالیت است .

 

۷ در ‫۴ سال و ۳ ماه قبل، پنج شنبه ۱۷ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۰۳:۴۶ نوشته:

کز این پس به کنجی نشینم چو مور
که روزی نخوردند پیلان به زور
مور در اینجا نماد بی آزاری و بی زوری است(درویشی) در برابر زور فیل.یعنی وقتی کوجک بی زور و بزرگ زوردار به آسانی به هدف خود میرسند من چرا زور بزنم که در میانه جای دارم.این استدلال نادرست از زبان درویش تناسان گمراه است و همانگونه که فرمودید مور بیش از بسیاری جانداران زور میزند و سعدی هم در این داستان این نادرستی را یادآور میشود.
به عقل آن به که روزی خورده باشد
که بی شک کار کرده کرده باشد.
اگر دانش به روزی برفزودی
ز نادان تنگ روزی تر نبودی

 

هوشنگ در ‫۴ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۵۷ نوشته:

بهترنبوددربیت سوم بجای شغال ازشکاراستفاده میشد؟
که شیری برآمدشکاری به چنگ

 

ابراهیم رمضانلی در ‫۳ سال و ۱۰ ماه قبل، پنج شنبه ۲۳ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۸:۴۱ نوشته:

در مصرع "که شیری برآمد...." برآمدن به معنی ظاهرشدن،نمایان شدن است.

 

پریسا در ‫۳ سال و ۹ ماه قبل، چهار شنبه ۱۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۳۱ نوشته:

سلام دو سوال:
1این روباهه واقعادست و پا نداره یا اینکه منظورشاعر اینه که روباهه بی عرضه بوده؟
2دربیت4مصرع2،اصرار شاعر براینه که روباهه روزی ش رو گرفته یا اینکه اصرار میکنه که روباهه خیلی خورده وخیلی سیر شده؟

 

بی سواد در ‫۳ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۰۶ نوشته:

دوستانی که به جای شغآل غزال و شکار می پسندند
یا کار وبار به جای لطف و صنع،
باید به خود شیخ مراجعه فرمایند.
و
می گویند:
عجبت لمن ایمن بالرزق، کیف یطلب!
وخداوند آگاهترین است

 

۷ در ‫۳ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۵۴ نوشته:

گویا این روباه ویلچر داشته است.
روباه روزی اش را گرفت چون روزگار برایش اینگونه رقم خورده است.

 

هوشنگ در ‫۳ سال و ۷ ماه قبل، دو شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۳۰ نوشته:

اتفاقاانتقادبنده بجاست
شیرمعمولاشغال رونمیخوره اکثراوقات آهوگوزن غزال بزکوهی واین چنین حیواناتی میخوره
معمولاجانواران گوشت خوارازجانوران گیاه خوارارتزاق میکنن
پس لطفاتغییری بدین
که شیری برامدشکاری بچنگ

 

۷ در ‫۳ سال و ۳ ماه قبل، چهار شنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۱۹ نوشته:

شغال یا شگال به عربی الجَقَل شده است.
این واژه در فرانسوی chacal و ترکی آن جقل است

 

۷ در ‫۳ سال و ۳ ماه قبل، چهار شنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۳۳ نوشته:

چون این شیر تنها بوده و از سویی سخن از قدرت برتر رفته میتوان گرفت که شیر داستان شیر نر بوده.
نری که بالغ میشود از گروه رانده میشود مگر اینکه همت کند و جنم داشته باشد و با زور پنجه و دندان و شاید بازو آقا بالا سر گله ای شود و نر بدبخت دیگری را تباه کند یا اگر بخت یارش باشد و زنده ماند آواره و خانه بدوشش گرداند.

 

سائل در ‫۳ سال و ۳ ماه قبل، چهار شنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۲۶ نوشته:

نه بر فضلهٔ دیگران "گوش" کن
احتمالا نوش کن نیست؟

 

۷ در ‫۳ سال و ۳ ماه قبل، چهار شنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۲۸ نوشته:

بچنگ آر و با دیگران نوش کن
نه بر فضلهٔ دیگران گوش کن
برو کار میکن و از دسترنج خود به دیگران هم بده
نه اینکه گوش به زنگ پس مانده دیگران باشی

 

سیا در ‫۳ سال و ۲ ماه قبل، دو شنبه ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۲۷ نوشته:

که زین پس به کنجی نشینم چو مور...

 

۷ در ‫۳ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۳۳ نوشته:

درباره روباه بد نیست بدانیم که به معنی دزد است.
رب یا روب از ربودن یا روبودن می آید و به معنی بردن و رفتن است.
ربودن و روبیدن یا رفتن هم معنی هستند.بعدتر رفتن و روبیدن در معنی پاک کردن بکار رفته است هر چند که خود بردن هم در اصل با پاک کردن همراه است.
دیگر معنی روب،مالیدن است.
روب(رب)+اک=روباک=روباه
آهنربا:رباینده آهن

 

عل رضا نقش در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۴۴ نوشته:

1-در بیت 1 و 2 جناب شیخ به تناقض گوید روبه بی دست و پای و در جای دیگر می پرسد با این دست و چای چگونه غذا می خورد.
2-

 

عل رضا نقش در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۴۸ نوشته:

2_شغال که خود مردار خوار است.مرده اش توسط روباه خورده می شود

 

عل رضا نقش در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۵۱ نوشته:

3-روباه که نماد حیله ومکر است به تقدیر بی دست و پا شده است و مانند مردار خوارن گشته است

 

عل رضا نقش در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، یک شنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۰۴ نوشته:

در بیت 11 می گوید برو شیر درنده باش و دربیت 13 هشدار میدهد شیر فربه هم متواند از سگ پستر گردد.
در ادامه روش مورچه میستاید

 

ویزیت پزشک عمومی و متخصص در منزل در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، پنج شنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۳۷ نوشته:

زنخدان فرو برد چندی به جیب
که بخشنده روزی فرستد ز غیب
قافیه ها به هم نمیخونه.

 

مفقودالاثر در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، پنج شنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۵۹ نوشته:

دوست پزشک این لغت تلفظ درستش : jayb
یعنی گریبان یعنی یقه هست نه به معنای جیب لباس
و تلفظش هم درست مثل عیب هستش

 

هادی احمدی در ‫۲ سال و ۵ ماه قبل، جمعه ۲۸ دی ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۰۹ نوشته:

مممممممنون از وبسایتتون

 

محمد! در ‫۱ سال قبل، جمعه ۲۰ تیر ۱۳۹۹، ساعت ۲۳:۵۲ نوشته:

بیت ششم:
یقین، مرد را دیده بیننده کرد
"دیده" مجازا به معنی "چشم" به کار رفته و اگر به جای "دیده" کلمه "چشم" را جایگزین کنیم، معنی این مصرع را بهتر درک خواهیم کرد:
مرد با دیدن صحنه روباه و شیر (هرچند به اشتباه) به این یقین رسید که برای دریافت رزق و روزی نباید تلاش کرد. و این یقین، چشم مرد را باز کرد.

 

محمد! در ‫۱ سال قبل، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹، ساعت ۰۰:۰۱ نوشته:

بیت هفتم:
کز این پس به کنجی نشینم چو مور
"مور" ممکن است به معنی "موریانه" باشد، و نه "مورچه"
موریانه ها در کنجی به دور از همه سرپناهی از خاک و چوب و علفهای خشک می سازند و در همانجا می مانند. و مثل مورچه تلاش چندانی نمی کنند.

 

nabavar در ‫۱ سال قبل، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹، ساعت ۰۲:۱۹ نوشته:

گرامی م‍حمد
کز این پس به کنجی نشینم چو مور
که روزی نخوردند پیلان به زور
منظور سعدی در اینجا گوشه نشینی و بی تحرکی مورچه نیست، بلکه خُرد و ضعیف بودن اوست، چون در مصرع بعدی به زور و قوی بودن پیل اشاره دارد. درین مانا که مانند آدم ضعیفی کنجی می نشینم و به زور بازو متوسل نمی شوم

 

احمد رحمت بر در ‫۵ ماه قبل، دو شنبه ۲۷ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۱۶:۲۲ نوشته:

در واژه‌نامه دهخدا زیر مدخل «گوش کردن» آمده است:
|| منتظر بودن . امید داشتن :
به چنگ آر و با دیگران نوش کن
نه بر فضله ٔ دیگران گوش کن .
سعدی (بوستان ).

 

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور ثبت نام کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.