1. ۱- در بیت دوم مصراع دوم در بعضی نسخ منجمله در گنجور ، آثار ملک الشعرای بهار ، مسمطها آنجا که این بیت را از شیخ اجل تضمین کرده به این صورت آمده است: (که به هر حلقه زلف تو گرفتاری هست)
    ۲- در بیت هفتم مصراع دوم در غالب نسخ منجمله مرجع فوق الذکر (طبله عطار) آمده که در افواه عوام هم قول متواتر است و بجای (کلبه عطار) مناسبتر به نظر می رسد.
    ۳- در بیت دهم مصراع دوم کلمه (من) اضافی است و باید حذف گردد.

    پاسخ: با تشکر، متن مطابق تصحیح فروغی است و موارد ۱ و ۲ در حاشیهٔ همین تصحیح به صورت بدل ذکر شده است. در مورد شمارهٔ ۳ حذف «من» در مصرع یاد شده مشکل وزنی ایجاد می‌کند و مستند هم نیست.

    Comment by دکتر آرش زاهد — آذر ۱۹, ۱۳۸۹ @ ۱۲:۵۶ ب.ظ

  2. چند تفاوت جزئی در ضبط
    به کمند سر زلفت (مویت؟) نه من افتادم و بس
    که به هر حلقه زلف تو گرفتاری هست

    عشق سعدی نه حدیثیست که پنهان ماند
    به
    عشق سعدی نه دردیست که پنهان ماند
    (هرچند صورت حاضر، صحیحتر می نماید)

    که نه مستم من و در دور تو هشیاری هست
    به
    که نه من مستم و در دور تو هشیاری هست

    Comment by عباس مشرف رضوی — بهمن ۶, ۱۳۸۹ @ ۶:۴۲ ب.ظ

  3. با سلام
    گر بگویم که مرا با تو سر و کاری نیست
    در و دیثوار گواهی بدهد کاری هست
    نکته بسیار ظریفی که در این بیت مشهود است این است که حتا اشیاء که به ظاهر بی شعور بنظر میرسند از تمامی افکار و احساسات و اعمال انسان باخبرند و بنابر این حتی آنان نیز میدانند که در دل انسان چه می گذرد و نکته مهم تر این است که عشق آنقدر قدرتمند است که حتی موجودات ساکن و جامد نیز آن را درک می کنند.

    Comment by م‍‍ژده غلامعلی نژاد — فروردین ۶, ۱۳۹۰ @ ۸:۲۳ ق.ظ

  4. خانم مژده٫
    شاعران بزرگ از جمله سعدی در اکثر موارد باب را باز گذاشته اند که خواننده بر مبنای ذوق شخصی و درونی تعبیرات مختلفی از گفتار آنان بکند وقانون و قاعدهٔ مشخّص، منظّم، و یکپارچه برای آن وضع نکرده اند که محدودیت به آن تعابیر بدهد. بنابراین وسعت فضای گفتار آنان این را برای خواننده مقدور میسازد که آنچه را که برایش مفهوم نزدیکتر و بهتری دارد انتخاب کند.
    در بیت مورد نظر شما برداشت من اینست که: اگرچه من بگویم که مرا با تو سروکاری نیست٫ «ولی آن قدر که سرم را به در و دیوار زدم» آنان گواهی دهند که……
    شاد باشید

    Comment by بابک — دی ۲۹, ۱۳۹۱ @ ۴:۱۶ ق.ظ

  5. من چه در پای تو ریزم که پسند تو بود
    جان و سر را نتوان گفت که مقداری هست
    با سلام، به نظر می رسد در بیت فوق مصرع دوم سر و جان مناسبتر باشد و از نظر وزنی درست تر است.
    یعنی مصراع دوم بشود :
    سر و جان را نتوان گفت که مقداری هست
    متشکرم

    Comment by بهزاد — اردیبهشت ۱۵, ۱۳۹۲ @ ۹:۵۲ ب.ظ

  6. با سلام،این بیت آدمو{حداقل منو}!یاد اشعار حافظ میندازه.فوق العادست
    من از این دلق مرقع به درآیم روزی

    تا همه خلق بدانند که زناری هست

    Comment by Anonymous — اردیبهشت ۲, ۱۳۹۳ @ ۱۰:۰۴ ب.ظ

  7. من از این دلق مرقع به درآیم روزی

    تا همه خلق بدانند که زناری هست
    این بیت آدمو{حداقل منو}! یاد اشعار حافظ میندازه.البته نباید فراموش کرد که اساس کر شعر حافظ در واقع اشعار شیخ اجل و خواجو هست و البته حافظ رو نباید یک مقلد صرف دونست!

    Comment by محمد — اردیبهشت ۲, ۱۳۹۳ @ ۱۰:۰۸ ب.ظ

  8. این شعر سعدی براستی روان و اثرگذار است و به گمانم از کارهای درخشان حضرت استاد است تا آنجا که ملک الشعرای بهار را هم به وجد آورده تا مسمط معروفش را بسراید.

    Comment by سعید — اردیبهشت ۲۰, ۱۳۹۳ @ ۸:۱۸ ب.ظ

  9. با صدای شجریان و سه تار مرحوم لطفی گوش کنین ، لذتش دو چندانه : https://soundcloud.com/amir-nojan/m13qt6u7dekv

    Comment by Anonymous — اردیبهشت ۲۳, ۱۳۹۳ @ ۱۱:۰۷ ب.ظ

  10. این شعر به معنای واقعی ترجمان ضمیر پاک وخداجوی شاعر آن است که بی شک او را از شاعران دیگر در این خصوص متمایز می سازد .این شعر هم ساختار ادبی زیبایی داشته وهم معنای عمیق عرفانی دارد بایستی برای این شعر به روح حضرت اجل سعدی شیرازی درود فرستاد

    Comment by احمدرضازاهدی طبرستانی — اسفند ۱۰, ۱۳۹۳ @ ۱:۱۰ ب.ظ

  11. آقای بابک ! :
    باید گفت که تلاش شما برای غیر روحانی و معنوی جلوه دادن این شعر باطل است و معنی آن بیت آن نیست که شما فرمودید . البته « هر کسی از ظن خود شد یار من … » شما می توانید احوالات خودتان را بر روی شعر سعدی سوار کنید .

    تفسیر خانم مژده کاملا صحیح است .

    در پناه حق .

    Comment by حسین — فروردین ۲۱, ۱۳۹۴ @ ۳:۱۲ ب.ظ

  12. با سلام
    در بیت هفتم به جای کلبه٬ کلمه ی طبله به نظر درست تر می آید.

    Comment by شیلان شبلی — اردیبهشت ۱۵, ۱۳۹۴ @ ۸:۴۰ ب.ظ

  13. یک شاخه گل ۴۲۵ هم استاد شجریان این غزل رو خونده…
    بهترین عاشقانه سعدی(نظرشخصی) با صدای استاد خاطره انگیزتره

    Comment by آریا — خرداد ۱۱, ۱۳۹۴ @ ۷:۲۸ ب.ظ

  14. آقاحسین گرامى،
    “تلاش براى غیر روحانى و معنوى جلوه دادن این شعر”؟؟؟
    عزیز نه تنها نقد شما بر گفتار بنده دقیق نیست بلکه به کلّى از مرحله پرته،
    به دلایل ذیل:

    ١- کى و کجا “تمامى شعر” را معنى و یا تفسیر کردم که بخواهم انرا غیرروحانى و غیرمعنوى توصیف کرده باشم؟( هیچ کجا)
    ٢-فکر کنم اینرا مشخصاً گفتم که شاعران بزرگ این باب را باز گذارده اند که تعبیرات مختلفى را از گفته آنان بشود برداشت کرد.
    ٣- هیچ جا برداشت خانم مژده را نفى کردم؟(که نکردم)
    ٤- مشخصاً گفتم ” برداشت من” از این بیت بخصوص چنین است (ودر مورد تمامى غزل هیچ ابراز عقیده اى نکردم ) ، انهم به خاطر رابطه ” سر و کار” در مصراع نخست با “در و دیوار” در مصراع پسین که اینرا تداعى میکند که “کار سر” با “در و دیوار” چنان است که آثار سر بر روى در و دیوار مانده یعنى “از فراق و دورى سرم را آنقدر به در و دیوار زده ام….”

    در عوض گویش جنابعالى اینرا بیان میکند که نظر خود را “حجّت” میدانید و نظر دیگران را باطل… که صدالبته که “تو فلک خواهى هفت شمار خواهى هشت…..”

    ضمناً آیا از گفتار شما این برداشت رامیتوان کرد که هنگامى که حضرتعالى در خیابان راه میروید با آسفالت و تیر چراغ برق و بطرى پلاستیکى و غیره رابطه معنوى و روحانى دارید؟
    مثلاً میتوانید از این اجسام پرسش کنید که بطرى مواد اولیش از کجا آمده، سیم برق در کدام کارخانه تولید شده و مس درونش از کدام معدن خارج شده، آن آسفالت شنهایش از کدام بیابان جدا شده؟
    اگر چنین است که برادر شما یک موجود خارق العاده اى هستید که بنده در حّد و اندازه اى نیستم که حتّى بدانم شما را چه باید خطاب کنم.

    و یا آیا فقط آن اجسام هستند که راز دل و افکار و اعمال شما را میدانند؟ پس اگر چنین است نباید گفت که آنها،یعنى شن و سیم و بطرى پلاستیک و امثالهم، موجودات برتر و ارجح بر شما میباشند؟

    دوست گرامى اگرچه عرفا از زبونى عقل برابر عشق سخن گفته اند، ولى براى موجوداتى درحد این حقیر خِرَد گوهر گرانبها و نایابى است که نمیباید آنرا بى مورد دور انداخت.

    در آخر، به جاى پیش داورى در رابطه با دیدگاه بنده در مورد اشعار شیخ اجل و یا احیاناً بسنده کردن به تعبیرفقط یک بیت توصیه میکنم بیانى را که در حاشیه غزل به مطلع ” تن آدمى شریف است به جان آدمیت” را که مرقوم خواهم کرد ( برنامه آینده) مطالعه بفرمایید آنوقت نظر فرمایى کنید.
    جهانت به کام و فلک یار باد جهان آفرینت نگهدار باد

    Comment by بابک — تیر ۱, ۱۳۹۴ @ ۴:۳۶ ق.ظ

  15. بنظر من.. که هیچ علمی از ادبیات ندارم و فقط عاشقم و عشق شعرهای سعدی… بیت های اول و دوم.. .سوم و هشتم این شعر بسیار زیباست… البته که بیت های دیگر این شعر هم زیباست اما از درک من خارجه… ولی ۱ مصرع سعدی توو این شعر هست که ازتون میخوام اینو همیشه توو زندگیتون به یاد داشته باشین … گرچه کوتاهه ولی میشه از همین ۱ مصرع داستانها نوشت… ( همه دانند که در صحبت گل خاری هست ) فوق العاده پر معنیه… هر که گلی رو میخواد هر کی اون عطر و رنگ و جاذبه ی زیباش رو میخواد… باید خار گل رو هم به ناچار بپذیره…

    Comment by کسرا — تیر ۱۳, ۱۳۹۴ @ ۹:۲۴ ب.ظ

  16. کسرای گرامی
    باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش
    بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش
    no pain no gain .

    Comment by روفیا — تیر ۱۳, ۱۳۹۴ @ ۹:۴۶ ب.ظ

  17. کسراى عزیز،
    انشاءالله زمانى که به دلدارت رسیدى شیخ و خواجه را از یاد نبرى و با یار این اشعار را بخوانى.

    Comment by بابک — تیر ۱۴, ۱۳۹۴ @ ۲:۳۳ ق.ظ

  18. با تشکر از روفیای عزیز و آقا بابک گل… چشم حتما

    Comment by کسرا — تیر ۱۶, ۱۳۹۴ @ ۲:۴۲ ب.ظ

  19. سلام
    با اجازه این شعر را برای داشتن و خواندن بیشتر کپی کردیم

    Comment by یک نفر — تیر ۲۳, ۱۳۹۴ @ ۱۰:۵۳ ب.ظ

  20. عشق داغیست که تا مرگ نیاید نرود
    هر که بر چهره از این داغ نشانی دارد
    سعدیا کشتی از این موج به در نتوان برد
    که نه بحریست محبت که کرانی دارد

    همه را هست همین داغ محبت که مراست
    که نه مستم من و در دور تو هشیاری هست
    عشق سعدی نه حدیثیست که پنهان ماند
    داستانیست که بر هر سر بازاری هست

    Comment by Anonymous — مرداد ۲۴, ۱۳۹۴ @ ۹:۱۸ ق.ظ

  21. در بیت سوم : گر بگویمکه مرا با تو سر و کاری نیست / در دیوار گواهی بدهد کاری هست

    Comment by نجمه برناس — آبان ۹, ۱۳۹۴ @ ۱۱:۲۰ ب.ظ

  22. در بیت سوم بین کاری در مصرع اول و کاری در مصرع دوم آرایه جناس است . در مصرع دوم تلفظ آن « که آری هست » مفهوم بیت ؛ اگر بگویم که من به تو دلبستگی ندارم در و دیوار گواهی می دهند که عاشق تو هستم .
    در تأیید صحبت دوست عزیزمان خانم مژده غلامعلی نژاد باید بگویم مولوی نیز درباره شعور داشتن جمادات در مثنوی اژدهای نفس آورده است :
    چون عصای موسی اینجا مار شد / عقل را از ساکنان اخبار شد
    سنگ بر احمد سلامی می کند / کوه ، یحیی را پیامی می کند
    و از زبان جمادات می گوید :
    ما سمیعیم و بصیریم و هشیم / با شما نامحرمان ما خامشیم
    که منظور از نامحرمان ما انسانها هستیم ( نامحرمان عالم معنا )

    Comment by نجمه برناس — آبان ۹, ۱۳۹۴ @ ۱۱:۳۳ ب.ظ

  23. درباره واژه رقیب که امروزه تعبیر آن کسی که معشوقه آن عاشق دیگری داشته باشد . یعنی دو نفر عاشق یک نفر باشند که هریک نسبت به دیگری رقیب حساب می شود
    در گذشته مفهوم رقیب شاید متفاوت بوده است . رقیب در اصل به معنی نگهبان است که زیبارویان نگهبانی همیشه همراه آنها بوده است که مانع از مزاحمت افراد و نزدیک شدن آنها به زیبارو می شد و از طرفی چون خود او همیشه همراه زیبارو بود خواهان و عاشق او می شودو مانع از رسیدن عاشق به معشوق می شود که در واقع همین موضوع باعث می شود کم کم تعبیر رقیب عوض شود .

    Comment by نجمه برناس — آبان ۹, ۱۳۹۴ @ ۱۱:۴۹ ب.ظ

  24. از سه نسخه ی معروف تنها تصحیح فروغی کلبه اورده؛یغمایی و یوسفی طبله ضبط کرده اند،دلیلی که از طرف اساتید مطرح شده اینست که طیب که مجازا عطرهاییست که عطار در صندوقچه مخصوص خودش که طبله نام دارد میگذارد ومناسبتراز ضبط فروغیست چراکه تناسب و ارتباط طیب و عطار و طبله خود حرف دیگریست….
    ایهام تناسب زیبای اب با خاک و باد هم زیباست..
    مقام درینجا محل اقامت و کوی یارهست…
    دربیت بعد مضمونی تکرارشده از سعدی رامیبینیم چنانک گفت:من چه درپای توریزم که خورای تو بود…الخ
    در سه بیت اخر از پربسامدترین مضامین شعر فارسی را میبینیم که مثلا حافظ بترتیب از هرسه ابیاتی سروده:
    من این دلق مرقع را بخواهم سوختن روزی/که پیر میفروشانش به جامی نمیگیرند
    ویا:اتش زهدوریا خرمن دین خواهد سوخت/حافظ این خرقه پشمینه بیندازوبرو
    _دورداراز خاک و خون دامن چوبرما بگذری کندرین ره کشته بسیارند درراه شما
    _…وین رازسربه مهر بعالم سمرشود…
    ایهام “کاری هست” و “دور” هم درین غزل بسیارزیباست

    Comment by علی عباسی — آبان ۷, ۱۳۹۵ @ ۲:۵۰ ق.ظ

  25. تضمین این شعر توسط ملک الشعرای بهار هم خواندنی است..

    Comment by لیلا اسدی — خرداد ۷, ۱۳۹۶ @ ۱۰:۲۱ ق.ظ

  26. نه من خام طمع عشق تو می‌ورزم و بس

    که چو من سوخته در خیل تو بسیاری هست

    Comment by ایرانی — فروردین ۲۵, ۱۳۹۷ @ ۲:۳۳ ب.ظ

  27. این غزل را استاد شجریان در کنسرت چشمه نوش به همراه سه تار نوازی استاد لطفی در سه گاه خوانده اند. البته در آلبوم منتشر شده جای نشده است.

    Comment by بلبل عاشق — اردیبهشت ۱۸, ۱۳۹۷ @ ۵:۵۲ ب.ظ

  28. پیشنهاد میکنم تضمین این شعر رو که به صورت مسدس توسط ملک الشعرای بهار به زیبایی نوشته شده است مطالعه بفرمایید
    https://ganjoor.net/bahar/divanb/mosammatha/sh1/

    Comment by علیرضا — تیر ۱۳, ۱۳۹۷ @ ۴:۱۷ ب.ظ

  29. باد خاکی ز مقام تو بیاورد و ببرد

    آب هر طیب که در کلبه عطاری هست
    شیخ اجل در این بیت با ظرافت نام سه عنصر از چهار عنصر را آورده
    باد و آب و خاک و آتش چهار عنصری است که حکما معتقد بودند جهان از این چهار عنصر تشکیل شده
    هر چند در این بیت آب به معنی آبرو می باشد

    Comment by سیدمسعود — آذر ۱۳, ۱۳۹۷ @ ۹:۰۲ ب.ظ

لطفاً توجه داشته باشید که حاشیه‌ها برای ثبت نظرات شما راجع به همین شعر در نظر گرفته شده‌اند. در صورتی که در متن ثبت شده‌ی شعر در گنجور غلط املایی مشاهده کردید، یا با مقابله با نسخه‌ی چاپی در دسترستان اشتباهاتی یافتید، در مورد این شعر نظر یا احساس خاصی دارید یا مطلب خاصی در مورد آن می‌دانید یا دوست دارید درباره‌ی آن از دیگران چیزی بپرسید یک حاشیه برای آن بنویسید. لطفاً از درج مطالب غیرمرتبط با متن این شعر خاص خودداری فرمایید و حتی‌الامکان سعی کنید متن حاشیه‌ی خود را با حروف فارسی درج کنید (حاشیه‌ها بازبینی خواهند شد و موارد غیرمرتبط و ناقض این نکات حذف می‌شوند).

لطفاً در صورتی که اشتباهات را با استناد به نسخه‌های چاپی گزارش می‌کنید این مسئله را (حتی‌الامکان با ذکر نام مصحح) ذکر نمایید تا بتوانیم بین پیشنهادهای تصحیحی حدسی حاشیه‌گذاران و پیشنهادهای مستند تمایز قایل شویم.

حاشیه بنویسید

* ورود نام و پست الکترونیکی اجباری است، پست الکترونیکی نشان داده نمی‌شود.

خوراک حاشیه‌های این شعر را با این نشانی به خبرخوان خود اضافه کنید.

بستن پنجره