گنجور

قصیدهٔ شمارهٔ ۱۴۳ - در پاسخ پرسش سلطان سنجر دربارهٔ مذهب

 
سنایی
سنایی » دیوان اشعار » قصاید
 

کار عاقل نیست در دل مهر دلبر داشتن

جان نگین مهر مهر شاخ بی‌بر داشتن

از پی سنگین دل نامهربانی روز و شب

بر رخ چون زر نثار گنج گوهر داشتن

چون نگردی گرد معشوقی که روز وصل او

بر تو زیبد شمع مجلس مهر انور داشتن

هر که چون کرکس به مرداری فرود آورد سر

کی تواند همچو طوطی طمع شکر داشتن

رایت همت ز ساق عرش برباید فراشت

تا توان افلاک زیر سایهٔ پر داشتن

بندگان را بندگی کردن نشاید تا توان

پاسبان بام و در فغفور و قیصر داشتن

تا دل عیسی مریم باشد اندر بند تو

کی روا باشد دل اندر سم هر خر داشتن

یوسف مصری نشسته با تو اندر انجمن

زشت باشد چشم را در نقش آزر داشتن

احمد مرسل نشسته کی روا دارد خرد

دل اسیر سیرت بوجهل کافر داشتن

ای دریای ضلالت در گرفتار آمده

زین برادر یک سخت بایست باور داشتن

بحر پر کشتی‌ست لیکن جمله در گرداب خوف

بی‌سفینهٔ نوح نتوان چشم معبر داشتن

گر نجات دین و دل خواهی همی تا چند ازین

خویشتن چون دایره بی‌پا و بی سر داشتن

من سلامت خانهٔ نوح نبی بنمایمت

تا توانی خویشتن را ایمن از شر داشتن

شو مدینهٔ علم را در جوی و پس دروی خرام

تا کی آخر خویشتن چون حلقه بر در داشتن

چون همی دانی که شهر علم را حیدر درست

خوب نبود جز که حیدر میر و مهتر داشتن

کی روا باشد به ناموس و حیل در راه دین

دیو را بر مسند قاضی اکبر داشتن

من چگویم چون تو دانی مختصر عقلی بود

قدر خاک افزونتر از گوگرد احمر داشتن

از تو خود چون می‌پسندد عقل نابینای تو

پارگین را قابل تسنیم و کوثر داشتن

مر مرا باری نکو ناید ز روی اعتقاد

حق زهرا بردن و دین پیمبر داشتن

آنکه او را بر سر حیدر همی خوانی امیر

کافرم گر می‌تواند کفش قنبر داشتن

گر تن خاکی همی بر باد ندهی شرط نیست

آب افیون خوردن و در دامن آذر داشتن

تا سلیمان‌وار باشد حیدر اندر صدر ملک

زشت باشد دیو را بر تارک افسر داشتن

آفتاب اندر سما با صدهزاران نور و تاب

زهره را کی زهره باشد چهره از هر داشتن

خضر فرخ پی دلیلی رامیان بسته چو کلک

جاهلی باشد ستور لنگ رهبر داشتن

گر همی خواهی که چون مهرت بود مهرت قبول

مهر حیدر بایدت با جان برابر داشتن

چون درخت دین به باغ شرح حیدر در نشاند

باغبانی زشت باشد جز که حیدر داشتن

جز کتاب الله و عترت ز احمد مرسل نماند

یادگاری کان توان تا روز محشر داشتن

از گذشت مصطفای مجتبی جز مرتضی

عالم دین را نیارد کس معمر داشتن

از پس سلطان ملک شه چون نمی‌داری روا

تاج و تخت پادشاهی جز که سنجر داشتن

از پی سلطان دین پس چون روا داری هم

جز علی و عترتش محراب و منبر داشتن

اندر آن صحرا که سنگ خاره خون گردد همی

وندران میدان که نتوان پشت و یاور داشتن

هفت زندان را زبانی برگشاید هفت در

از برای فاسق و مجرم مجاور داشتن

هشت بستان را کجا هرگز توانی یافتن

جز به حب حیدر و شبیر و شبر داشتن

گر همی مومن شماری خویشتن را بایدت

مهر زر جعفری بر دین جعفر داشتن

کی مسلم باشدت اسلام تا کارت بود

طیلسان در گردن و در زیر خنجر داشتن

گر همی دیندار خوانی خویشتن را شرط نیست

جسم و جان از کفر و دین قربی و لاغر داشتن

پند من بنیوش و علم دین طلب از بهر آنک

جز بدانش خوب نبود زینت و فر داشتن

علم دین را تا نیابی چشم دل را عقل ساز

تا نباید حاجتت بر روی معجر داشتن

تا ترا جاهل شمارد عقل سودت کی کند

مذهب سلمان و صدق و زهد بوذر داشتن

علم چه بود؟ فرق دانستن حقی از باطلی

نی کتاب زرق شیطان جمله از بر داشتن

گبرکی چبود؟ فکندن دین حق در زیر پای

پس چو گبران سال و مه بردست ساغر داشتن

گبرکی بگذار و دین حق بجو از بهر آنک

ناک را نتوان به جای مشک اذفر داشتن

گر بدین سیرت بخواباند ترا ناگاه مرگ

پس ز آتش بایدت بالین و بستر داشتن

ای سنا بی وارهان خود را که نازیبا بود

دایه را بر شیرخواره مهر مادر داشتن

از پی آسایش این خویشتن دشمن خران

تا کی آخر خویشتن حیران و مضطر داشتن

بندگی کن آل یاسین را به جان تا روز حشر

همچو بی‌دینان نباید روی اصفر داشتن

زیور دیوان خودساز این مناقب را از آنک

چاره نبود نو عروسان را ز زیور داشتن

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

ناصر عبدالهی » هوای حوا » مهر دلبر

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

اسهار ا نوشته:

سنایی در این قصیده به وضوح اعلام می کند که مذهبش شیعه ی امامیه است . پس از رسول الله (ص) ، امام علی تا امام جعفر صادق را پیشوایان دین می داند و با توجه به سایر اشعار سنایی که در انها از اما علی بن موسی الرضا و آل علی و ” مهدی ” یاد میکند مذهب سنایی روشن است .

با در نظر گرفتن اینکه عطار و مولوی پس از سنایی آمدند و به نوعی پیرو سبک تفکر سنایی بودند ( که مولوی خود به این نکته اشاره می کند ) به نکات جالبی میرسیم .

امیدسلماسی نوشته:

سلام - یکی از ابیات دو اشتباه داشتند که بدینوسیله اصلاح می گردد:
ای به دریای ضلالت در گرفتار آمده
زین برادر یک سخن بایست باور داشتن

محمد منفرد نوشته:

در بیت:
از پی سلطان دین پس چون روا داری هم…

به جای «هم«، در انتهای مصراع نخست، باید «همی» گذاشت.

هما صادقی نوشته:

ظاهراً در همین شعر به امام کاظم علیه السلام هم اشاره می کند. جایی که از معجزات «هفتِ زندانی» سخن می راند

محدث نوشته:

سنایی در عصر سلاجقه می زیسته و با افکار خشک آنها و دسته گل هایی که ابوحامد غزالی به آب داده بود و قتل عامی که از شیعیان و فلاسفه به اسم اسماعیلی و ملاحده و باطنیان می شد و نظامیه ها نیز مصیبتی روی مصیبت بود، اغلب در تقیه می زیست. این قصیده متعلق به اواخر زندگی اش باید باشد. مدتی بعد هم زندانی شده و در زندان کشته می شود یا در اسارت می میرد. در زمینه ی کشف دین و مذهب و کیش و آیین باید قانونمند عمل نمود و مجموعا منظومه ی فکری سنایی را که بنگریم-سوای مدائح و مثالب ظاهری اشعارش- شیعه می نماید. البته برخی سنی های متاخر خواسته اند توجیهاتی بر این مطالب شیعه لون وی بیابند که برخی هایش را مرحوم قاضی نورالله شهید در کتاب مجالس المومنین از عامه نقل می کند. چیزی که خیلی مرا قلقلک می دهد اظهار نظر افراد دین ناشناس و عارفان ندان و جاهل به فلسفه ای است که به صرف مقداری تحصیلات ادبی و داشتن مدرکی در پیتی درصدد کشف و تعیین مذهب و دین اساطین عرصه ی معرفت اند. با اینکه خوب نیست اسم ببرم! ولی نمونه اش دکتر مریم حسینی-به گمانم از اساتید دانشگاه الزهراست- که مثلا حدیقه ی سنایی را تحقیق! کرده و چه مقدمه ی آبکی یی بر آن نوشته…. خاقانی این خسان که طریق تو می روند/زاغند و زاغ را روش کبک آرزوست….گیرم که مارچوبه کند خود به شکل مار/کو زهر بهر دشمن و کو مهره بهر دوست؟….و اذا اتتک مذمتی من ناقص/فهی الشهاده لی بانی کامل….Keep what you have and don’t be greedy for more

محدث نوشته:

ان دو بیت خاقانی و شعر تازی مرحوم متنبی و آن ضرب المثل انگلیسی را از زبان شادروان سنایی نوشتم.

aydin saheli نوشته:

لطفا اصلاح شود:
از پی سلطان دین پس چون روا داری “هم”
صحیح : همی

کانال رسمی گنجور در تلگرام