گنجور

حکایت در فضیلت خاموشی و آفت بسیار سخنی

 
سعدی
سعدی » بوستان » باب هفتم در عالم تربیت
 

چنین گفت پیری پسندیده دوش

خوش آید سخنهای پیران به گوش

که در هند رفتم به کنجی فراز

چه دیدم؟ پلیدی سیاهی دراز

تو گفتی که عفریت بلقیس بود

به زشتی نمودار ابلیس بود

در آغوش وی دختری چون قمر

فرو برده دندان به لبهاش در

چنان تنگش آورده اندر کنار

که پنداری اللیل یغشی النهار

مرا امر معروف دامن گرفت

فضول آتشی گشت و در من گرفت

طلب کردم از پیش و پس چوب و سنگ

که ای ناخدا ترس بی نام و ننگ

به تشنیع و دشمنام و آشوب و زجر

سپید از سیه فرق کردم چوفجر

شد آن ابر ناخوش ز بالای باغ

پدید آمد آن بیضه از زیر زاغ

ز لا حولم آن دیو هیکل بجست

پری پیکر اندر من آویخت دست

که ای زرق سجادهٔ زرق پوش

سیه‌کار دنیاخر دین‌فروش

مرا عمرها دل ز کف رفته بود

بر این شخص و جان بر وی آشفته بود

کنون پخته شد لقمه خام من

که گرمش بدر کردی از کام من

تظلم برآورد و فریاد خواند

که شفقت برافتاد و رحمت نماند

نماند از جوانان کسی دستگیر

که بستاندم داد از این مرد پیر؟

که شرمش نیاید ز پیری همی

زدن دست در ستر نامحرمی

همی کرد فریاد و دامن به چنگ

مرا مانده سر در گریبان ز ننگ

فرو گفت عقلم به گوش ضمیر

که از جامه بیرون روم همچو سیر

نه خصمی که با او برآیی به داو

بگرداندت گرد گیتی به گاو

برهنه دوان رفتم از پیش زن

که در دست او جامه بهتر که من

پس از مدتی کرد بر من گذار

که می‌دانیم؟ گفتمش زینهار!

که من توبه کردم به دست تو بر

که گرد فضولی نگردم دگر

کسی را نیاید چنین کار پیش

که عاقل نشیند پس کار خویش

از آن شنعت این پند برداشتم

دگر دیده نادیده انگاشتم

زبان در کش ار عقل داری و هوش

چو سعدی سخن گوی ورنه خموش

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

نادر بقالی نوشته:

با سپاس از شما دوست عزیز و به امید روزی که مردم ما معنای واقعی دموکراسی را بدانند و برای بدست آوردن آن به پا خیزند.
با تشکر، نادر بقالی از سالزبورک / اتریش

رضا ر س نوشته:

در بعضی نسخه ها اینطور ضبط شده در بیت دوم مصراع دوم: چه دیدم؟ چویلدا سیاهی دراز.

که متناسب هم به نظر میرسه از لحاظ تشبیه اون فرد به شب یلدا….

تا نظر اساتید چه باشد

حمیدرضا نوشته:

رحمت به روحت استاد سخن که امر به معروف را عین فضولی معرفی کرده ای. افسوس که این ملت به انحطاط رفته بعد از ۱۴۰۰ سال هنوز دست از فضولی بر نداشتند

حمیدرضا نوشته:

در بیت اول ” شنیدم ز پیری پسندیده هوش ” و در بیت دوم ” چه دیدم چو یلدا سیاهی دراز ” درست است لطفا تصحیح بفرمایید که تشبیه زیبای استاد حذف نشود

مسعود حاتمی نوشته:

درود بر سعدی بزرگ که با صراحت این کار سخیف امر به معروف و نهی از منکر را عین فضولی و سرک کشیدن به کار دیگران دانسته است. دلیلش هم این است که معیارها هرگز یکی نیستند. چه بسی در جایی که عملی منکر بنظر می‌آید، نزد دیگران همان عمل عین معروف باشد. چون نمی‌توان دامنه اعمال را مشخص کرد، همان بهتر که از سرک کشیدن و فضولی کردن به کار دیگران خودداری نمود.

7 نوشته:

تو گفتی که عفریت بلقیس بود
به زشتی نمودار ابلیس بود
عمید:
عفریت:(اسم) [عربی، جمع: عفاریت] ۱. موجود زشت، بد،و سهمناک؛ خبیث؛ منکر.
۲. زن پیر و زشت.
۳. موجود زشت و نیرومند؛ غول.
۴. [قدیمی] جن بزرگ و نیرومند.
۵. (صفت) [قدیمی] زشت و قوی‌ هیکل
به نظر با عفرودیت(آفرودیت) از یک ریشه باشد.
ایزد بانوی زیبایی،عشق،فریب و هنر در اسطوره های یونانی
در اسطوره یونانی ، آفرودیت سبب می شود انسانها و خدایان به جز سه ایزد بانو عاشق او بشوند و زندگی نو و تازه ای بیابند. او کسی است که میتواند تندیسی را به یک زن زنده بدل سازد.
بسیاری از خدایان که از زیبایی آفرودیت در شگفت بودند خواستار او شدند. اما برخلاف خدابانوهای دیگر که شوهر خود را انتخاب نکرده بودند (پرسفون اغفال شده، هرا اغوا شده، دیمیتر مورد تجاوز جنسی قرار گرفته)، آفرودیت آزاد بود که همسر خود را برگزیند.
http://doshort.com/Aphrodite

7 نوشته:

تو گفتی که عفریت بلقیس بود
به زشتی نمودار ابلیس بود
عمید:
عفریت:(اسم) [عربی، جمع: عفاریت] ۱. موجود زشت، بد،و سهمناک؛ خبیث؛ منکر.
۲. زن پیر و زشت.
۳. موجود زشت و نیرومند؛ غول.
۴. [قدیمی] جن بزرگ و نیرومند.
۵. (صفت) [قدیمی] زشت و قوی‌ هیکل
به نظر با عفرودیت(آفرودیت) از یک ریشه باشد.
ایزد بانوی زیبایی،عشق،فریب و هنر در اسطوره های یونانی
در اسطوره یونانی ، آفرودیت سبب می شود انسانها و خدایان به جز سه ایزد بانو عاشق او بشوند و زندگی نو و تازه ای بیابند.

کانال رسمی گنجور در تلگرام