گنجور

حکایت

 
سعدی
سعدی » بوستان » باب پنجم در رضا
 

سیهکاری از نردبانی فتاد

شنیدم که هم در نفس جان بداد

پسر چند روزی گرستن گرفت

دگر با حریفان نشستن گرفت

به خواب اندرش دید و پرسید حال

که چون رستی از حشر و نشر و سال؟

بگفت ای پسر قصه بر من مخوان

به دوزخ در افتادم از نردبان

نکو سیرتی بی تکلف برون

به از نیک نامی خراب اندرون

به نزدیک من شب رو راهزن

به از فاسق پارسا پیرهن

یکی بر در خلق رنج آزمای

چه مزدش دهد در قیامت خدای؟

ز عمرو ای پسر چشم اجرت مدار

چو در خانهٔ زید باشی به کار

نگویم تواند رسیدن به دوست

در این ره جز آن کس که رویش در اوست

ره راست رو تا به منزل رسی

تو در ره نه‌ای، زین قبل واپسی

چو گاوی که عصار چشمش ببست

دوان تا به شب، شب همان جا که هست

کسی گر بتابد ز محراب روی

به کفرش گواهی دهند اهل کوی

تو هم پشت بر قبله‌ای در نماز

گرت در خدا نیست روی نیاز

درختی که بیخش بود برقرار

بپرور، که روزی دهد میوه‌بار

گرت بیخ اخلاص در بوم نیست

از این بر کسی چون تو محروم نیست

هر آن کافگند تخم بر روی سنگ

جوی وقت دخلش نیاید به چنگ

منه آبروی ریا را محل

که این آب در زیر دارد وحل

چو در خفیه بد باشم و خاکسار

چه سود آب ناموس بر روی کار؟

به روی و ریا خرقه سهل است دوخت

گرش با خدا در توانی فروخت

چه دانند مردم که در جامه کیست؟

نویسنده داند که در نامه چیست

چه وزن آورد جایی انبان باد

که میزان عدل است و دیوان داد؟

مرائی که چندین ورع می‌نمود

بدیدند و هیچش در انبان نبود

کنند ابره پاکیزه‌تر ز آستر

که این در حجاب است و آن در نظر

بزرگان فراغ از نظر داشتند

ازان پرنیان آستر داشتند

ور آوازه خواهی در اقلیم فاش

برون حله کن گو درون حشو باش

ببازی نگفت این سخن با یزید

که از منکر ایمن‌ترم کز مرید

کسانی که سلطان و شاهنشهند

سراسر گدایان این درگهند

طمع در گدا، مرد معنی نبست

نشاید گرفتن در افتاده دست

همان به گر آبستن گوهری

که همچون صدف سر به خود در بری

چو روی پرستیدنت در خداست

اگر جبرئیلت نبیند رواست

تو را پند سعدی بس است ای پسر

اگر گوش گیری چو پند پدر

گر امروز گفتار ما نشنوی

مبادا که فردا پشیمان شوی

از این به نصیحتگری بایدت

ندانم پس از من چه پیش آیدت!

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۹ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

طوطی نوشته:

در مصرع دوم از بیت سوم : حشر و نشر و سال غلط فاحش است و حشر و نشر و سوال صحیح می باشد.

محمد رضا نیک زاد نوشته:

سلام به همۀ دوستان ادبی ۲۷-۷-۱۳۹۵

سعدی در بیت ۱۶ این قسمت:
«هر آن کافگند تخم بر روی سنگ جوی وقت دخلش نیاید به چنگ»

بر ضرورتِ اهمیّت دادن به موضوع «آینده نگری و پیش بینی»های هوشمندانۀ آدمی جهت کسب موفقیّت ها و به بن بست و ناکامی برخورد نکردن توجه دارد.سعدی از سر دلسوزی به خوانندۀ شعرش یادآوری می کند که مراقب عمل و عکس العمل و واکنش های اعمال که همانا نتیجۀ ضروری کارهای او است، باشد.
حافظ هم می گوید:
دهقان سالخورده چه خوش گفت باپسر کای نور چشم من بجز از کِشته ندروی
سعدی در باب اول بوستان هم این موضوع را به عبارت دیگری بیان کرده است:
همینت بسنده‌ست اگر بشنوی که گر خار کاری سمن ندروی
در امثال عرب معروف است که: انک لا تجنی من الشوک العنب. اگر بوتۀ «خار» بکاری،مسلّماً از آن «انگور» نخواهی چید.
در امثال فارسی هست که :همان قدر نخود به قاشقت می آید که در دیگ ریخته باشی.
اقبال لاهوری در جاوید نامه دارد:
پیش آئین مکافات عمل سجده گزار زانکه خیزد زِ عمل دوزخ و اعراف و بهشت
بیت مبدّل شده به مثل هم که معروف خواص و عوام است، به این مطلب اشارۀ روشن و صراحت تمام دارد:
از مکافات عمل غافل مباش(مشو) گندم از گندم بروید جو زِ جو
. . .

سحر خیز قدوسی نوشته:

سلام به سعدی دوستان عزیز ۲۷-۷-۱۳۹۵

هم معنای بیت ۸ این حکایت، این ضرب المثلِ است:

« ازمکافات عَمَل غافل مشو
گندم از گندم بروید جو زِ جو »
حافظ هم گفته است:
« دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر
کای نـــــور دیــده بِــجز کِشته نـــــــــدروی»

سحر خیز نوشته:

۲۷-۷-۱۳۹۵
تصحیح می گردد:

«کای نور چشم من بجزاز کِشته ندروی»

7 نوشته:

به نزدیک من شبرو راهزن
به از فاسق پارسا پیرهن

به بازی نگفت این سخن با یزید
که از منکر ایمن‌ترم کز مرید

7 نوشته:

بایزید بسطامی:
ابویزید طیفور پسر عیسی پسر سروشان بسطامی ملقب به سلطان العارفین در نیمه اول قرن دوم هجری یعنی در سال آخر دوره حکومت امویان در شهر بسطام از ایالت کومش (قومس) در محله موبدان (زرتشتیان) چشم به جهان گشود. تولد او به سال ۱۳۱ هجری ثبت شده و جد او سروشان والی ولایت قومش بوده است.

فریدالدین عطار در تذکره الاولیا ۵۶ صفحه به ذکر شرح حال و اقوال بایزید اختصاص داده و این مقدار تفصیل دربارهٔ صوفی و عارفی دیگر در آن کتاب به نظر نمی‌رسد. عطار در آغاز شرح حال او می‌نویسد:

«آن خلیفهٔ الهی، آن دَعامهٔ نامتناهی، آن سلطان العارفین، آن حجة الحق اجمعین، آن پُختهٔ جهانِ ناکامی، شیخ بایزید بسطامی- رحمة الله علیه.اکبر مشایخ بود، و حجت خدای بود، و خلیفهٔ بحق بود، و قطب عالم بود، و مرجع اوتاد.و ریاضات و کرامات و حالات و کلمات او را اندازه نبود. و در اسرار و حقایق نظری نافذ و جدی بلیغ داشت. و دایم در مقام و هیبت بود، غرقهٔ انس و محبّت بود،
http://tiny.cc/Bayazid

7 نوشته:

http://tiny.cc/bayazid
ابویزید طیفور پسر عیسی پسر سروشان بسطامی ملقب به سلطان العارفین در نیمه اول قرن دوم هجری یعنی در سال آخر دوره حکومت امویان در شهر بسطام از ایالت کومش (قومس) در محله موبدان (زرتشتیان) زاده شد.تولد او به سال ۱۳۱ هجری ثبت شده و جد او سروشان والی ولایت قومش بوده است.

شیخ فریدالدین عطار نیشابوری در تذکرة الاولیاء مینویسد: «نقلست که گفت مردی در راه حج پیشم آمد گفت: کجا میروی؟ گفتم: به حج. گفت: چه داری؟ گفتم: دویست درم. گفت: بیا بمن ده که صاحب عیالم و هفت بار گرد من در گرد که حج تو اینست. گفت: چنان کردم و باز گشتم. و گفت از نماز جز ایستادگی تن ندیدم و از روزه جز گرسنگی ندیدم. آنچه مراست از فضل اوست نه از فعل من. و گفت: کمال درجه عارف سوزش او بود در محبت».

7 نوشته:

http://tiny.cc/Bayazid

سینا صدری نوشته:

با سلام، در بیت نخست، در غالب نسخ به جای” سیه کاری” از نردبانی فتاد ، آمده است: “رباخواری” از نردبانی فتاد…..

کانال رسمی گنجور در تلگرام