گنجور

مثل

 
سعدی
سعدی » بوستان » باب پنجم در رضا
 

شتر بچه با مادر خویش گفت:

بس از رفتن، آخر زمانی بخفت

بگفت ار به دست منستی مهار

ندیدی کسم بارکش در قطار

قضا کشتی آن جا که خواهد برد

وگر ناخدا جامه بر تن درد

مکن سعدیا دیده بر دست کس

که بخشنده پروردگارست و بس

اگر حق پرستی ز درها بست

که گر وی براند نخواند کست

گر او تاجدارت کند سر برآر

وگرنه سر ناامیدی بخار

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۱ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

محسن میثمی نوشته:

در مقایسه سبک گفتاری سعدی و فردوسی گفته اند که در کلام حماسی بوستان سعدی وجه تعلیمی بر حماسی چیره است و در کلام فردوسی برعکس اولویت با حماسه گویی است و گفته اند اگر بیت خدا (قضا) کشتی آن جا که خواهد برد
وگر ناخدا جامه بر تن درد
را فردوسی می گفت اینگونه می شد:
رود کشتی آنجا که خواهد خدای
وگر جامه برتن درد ناخدای

حامد نوشته:

سلام
این مضمون رو این طوری هم میشه گفت:
بر تن بدرد دو جامه گر ناوخدای
آن جا که بخواهدش، برد ناو، خدای

شمس الحق نوشته:

حامد جان چیزی و کسی و اصلاً کلمه ای مثل ناوخدای در فرهنگ لغات فارسی وجود ندارد ، ای عزیز !

اصغر افشاری نوشته:

با سلام
حامد جان از نظر معنی و وزن ایراد دارد.
در باره نوشته آقای میثمی
رود کشتی آنجا که خواهد خدای
وگر جامه برتن درد ناخدای
فعل رود علاوه بر این که با سیاق بیت سعدی درست نیست و باید «برد» باشد از نظر معنی نیز فاقد بار حماسی است زیرا د رحماسه سخن از عمل و فعل توسط فاعل است. که این معنی در فعل «رود » به خوبی «برد » القا نمی شود .

مجتبی نوشته:

باسلام البته درستش اینه
برد آنجا که کشتی خواهد خدا
وگر جامه برتن دردناخدا
نه یکه کلمه زیاد شده نه یک کلمه کم شده

محمد نوشته:

سلام دوستان
من اون بیت رو اینجوری هم شنیدم
خدا کشتی انجا که خواهد برد
اگر ناخدا جامه بر خویشتن بردرد
و میگن اگه فردوسی این بیت رو میگقت اینجوری بود چرا که به این صورت خدا در اول جمله قرار میگیره
ممنون از همه دوستان و سروران

بی سواد نوشته:

بی هیچ تردیدی قضا در این بیت نادرست و خدا درست است از دید کلامی خدا و ناخدا در دو مصرع، از باب معنایی که همه از خداوند و مشیت او سخن میگوید و نه از قضا و قدر، مگر که مراد از قضا پروردگار باشدکه دور مینماید.
اما ناو خدا که خداوند کشتی است ، صاحب تام الاختیار در دریا و همین وآژه است که به دلیل کثرت
استعمال و خوش آوایی نا خدا شده است.

اشکان نوشته:

سلام،مدتی هست گنجور رو عمیقا مطالعه میکنم
به قسمت نظرات دوستان که میرسم به شخصی بر میخورم که بیشتر شبیه چماق دار هستن”شمس الحق”!!!!
گاها در حاشیه های اشعار مولانا پرچم دار جنگ هستند واقعا چرا؟؟
من کلمه ناو خدای رو چندین بار شنیدم که در فرهنگ دهخدا هم ترجمه شده
https://www.vajehyab.com/dehkhoda/ناخدا
ناخدا. [ خ ُ ] (اِ مرکب )صاحب و خداوند ناو که کنایه از کشتی و جهاز است . (برهان قاطع). خداوند کشتی و جهاز. (ناظم الاطباء). خداوند کشتی را گویند و آن در اصل ناو خدای است.

حیدر حسنلو نوشته:

اگر افسانۀ خواب سعدی که فردوسی را در خواب دید که اگر من جای تو بودم، بیت تو را به این شکل می سرودم:
برد کشتی آن جا که خواهد خدا(ی)
وگر جامه بر تن درد ناخدا(ی)
درست بوده باشد که نیست، بیت منتسب به فردوسی زیباست. زیرا نه تنها کلماتِ بیت سعدی بدون هیچ تغییر در آن آمده اند و وزن هر دو بیت فعولن فعولن فعولن فعل است، کلمات فقط جا به جا شده اند.
اوّلین واژۀ مصرع نخست سعدی در تمام نسخه های خطّیِ مورد استفادۀ دکتر یوسفی در تصحیح بوستان سعدی، «قضا»ست نه خدا. ذوق ایرانیان خدا را به جای قضا ترجیح داده است.
ناگفته نماند که دکتر مهدی حمیدی شیرازی بیت سعدی را با تغییراتی اندک و با تغییر دادن رکن های فعولن به فاعلاتن و فعل به فاعلن (تبدیل بحر متقارب به بحر رمل) به شکل زیر درآورده است:
ناخدا گر جامه را بر تن درد
هر کجا خواهد خدا، کشتی برد

حیدر حسنلو نوشته:

البته دکتر حمیدی شیرازی مصرعهای سعدی و مصراعهای منتسب به فردوسی را جا به جا کرده است.
اگر من جای دکتر حمیدی شیرازی بودم، بدون جا به جا کردن مصرعهای سعدی و فردوسی، بیت زیر را می سرودم:
جامه را بر تن دَرَد گر ناخدا
هر کجا خواهد برد کشتی خدا
بد نیست رکن آخر مصرعها را برای تبدیل کردن دو رکن محذوف به دو رکن مقصور مختصر تغییر داد؛ یعنی به جای ناخدا، ناخدای آورد و به جای خدا، خدای.
بیتِ من هر چند کمی تا قسمتی به قول ظریفان و طنازان «لایَتَچَسبک» !!! است، ولی خودمونیم بد از آب در نیامده است!!!

علی نوشته:

اگر ناخدا جامه بر تن درد
خدا کشتی آنجا که خواهد برد

کانال رسمی گنجور در تلگرام