گنجور

بخش ۳۹ - افسانه گفتن خسرو و شیرین و شاپور و دختران

 
نظامی
نظامی » خمسه » خسرو و شیرین
 

فرو زنده شبی روشنتر از روز

جهان روشن به مهتاب شب‌افروز

شبی باد مسیحا در دماغش

نه آن بادی که بنشاند چراغش

ز تاریکی در آن شب یک نشان بود

که آب زندگی دروی نهان بود

سوادی نه بر آن شبگون عماری

جز آن عصمت که باشد پرده‌داری

صبا گرد از جبین جان زدوده

ستاره صبح را دندان نموده

شبی بود از در مقصود جوئی

مراد آن شب ز مادر زاد گوئی

ازین سو زهره در گوهر گسستن

وز آن سو مه به مروارید بستن

زمین در مشک پیمودن به خروار

هوا در غالیه سودن صدف‌وار

ز مشک افشانی باد طربناک

عبیرآمیز گشته نافه خاک

دماغ عالم از باد بهاری

هوا را ساخته عود قماری

سماع زهره شب را در گرفته

مه یک هفته نصفی بر گرفته

ثریا بر ندیمی خاص گشته

عطارد بر افق رقاص گشته

جرس جنبانی مرغان شب‌خیز

جرسها بسته در مرغ شب‌آویز

دد و دام از نشاط دانه خویش

همه مطرب شده در خانه خویش

اگر چه مختلف آواز بودند

همه با ساز شب دمساز بودند

ملک بر تخت افریدون نشسته

دل اندر قبله جمشید بسته

فروغ روی شیرین در دماغش

فراغت داده از شمع و چراغش

نسیم سبزه و بوی ریاحین

پیام آورده از خسرو به شیرین

کزین خوشتر شبی خواهد رسیدن؟

وزین شاداب‌تر بوئی دمیدن؟

چرا چندین وصال از دور بینیم

اگر نوریم تا در نور بینیم

و گر خونیم خونت چون نجوشد

و گر جوشد به من بر چند پوشد

هوائی معتدل چون خوش نخندیم

تنوری گرم نان چون در نبندیم

نه هر روزی ز نو روید بهاری

نه هر ساعت بدام آید شکاری

به عقل آن به که روزی خورده باشد

که بی‌شک کار کرده کرده باشد

بسا نان کز پی صیاد بردند

چو دیدی ماهی و مرغانش خوردند

مثل زد گرگ چون روبه دغا بود

طلب من کردم و روزی ترا بود

ازین فکرت که با آن ماه می‌رفت

چو ماه آن آفتاب از راه می‌رفت

دگر ره دیو را دربند می‌داشت

فرشتش بر سر سوگند می‌داشت

ازین سو تخت شاخنشه نهاده

وشاقی چند بر پای ایستاده

به خدمت پیش تخت شاه شاپور

چو پیش گنج باد آورد گنجور

و زان سو آفتاب بت‌پرستان

نشسته گرد او ده نار پستان

فرنگیس و سهیل سرو بالا

عجب نوش و فلکناز و همیلا

همایون و سمن ترک و پریزاد

ختن خاتون و گوهر ملک و دلشاد

گلاب و لعل را بر کار کرده

ز لعلی روی چون گلنار کرده

چو مستی خوان شرم از پیش برداشت

خرد راه وثاق خویش برداشت

ملک فرمود تا هر دلستانی

فرو گوید به نوبت داستانی

نشسته لعل داران قصب پوش

قصب بر ماه بسته لعل بر گوش

ز غمزه تیر و از ابرو کمان‌ساز

همه باریک بین و راست انداز

ز شکر هر یکی تنگی گشاده

ز شیرین بر شکر تنگی نهاده

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ارغنون نوشته:

و زان سو آفتاب بت‌پرستان

نشسته گرد او ده نار پستان

فرنگیس و سهیل سرو بالا

عجب نوش و فلکناز و همیلا

همایون و سمن ترک و پریزاد

ختن خاتون و گوهر ملک و دلشاد

با عرض ادب و احترام ،

محضر ادب دوستان ایران زمین :

همانطور که در سه بیت بالا ملاحظه میفرمائید

خصوصاً در بیت اول ، نظامی از ده نفر یاد میکند

« نشسته گرد او ده نار پستان »

و در دو بیت بعدی ، اسامی آن « ده » نفر را

یک به یک نام میبرد . با این حساب حرف « و »

در بیت آخر ، حرفی اضافه بوده و به نظر بنده

می بایست حذف شود . چون ایجاد شبهه میکند

و با بودن حرف « و » ، تعداد نفرات حاضر را به

یازده نفر می رساند و چنان به نظر میرسد که :

« دلشاد » نیز ، یکی از آن نفرات میباشد .

در صورتی که در معنای شعر ، « دلشاد »

صفتی است که به « گوهر ملک » داده شده .

در هر حال بنده مطیع نظرات استادان و اهل فن

میباشم و آنچه به نظرم میآمد درست است ،

بیان کردم . ممنون و متشکر .

عرشیان نوشته:

بیت ۲۹ شاهنشه صحیح میباشد

عرشیان نوشته:

نظر جناب ارغون کاملا صحیح میباشد زیرا در بخش ۴۰ دقیقا به این اسامی اشاره شده .

کانال رسمی گنجور در تلگرام