گنجور

غزل شمارهٔ ۹

 
مولوی
مولوی » دیوان شمس » غزلیات
 

من از کجا پند از کجا باده بگردان ساقیا

آن جام جان افزای را برریز بر جان ساقیا

بر دست من نه جام جان ای دستگیر عاشقان

دور از لب بیگانگان پیش آر پنهان ساقیا

نانی بده نان خواره را آن طامع بیچاره را

آن عاشق نانباره را کنجی بخسبان ساقیا

ای جان جان جان جان ما نامدیم از بهر نان

برجه گدارویی مکن در بزم سلطان ساقیا

اول بگیر آن جام مه بر کفه آن پیر نه

چون مست گردد پیر ده رو سوی مستان ساقیا

رو سخت کن ای مرتجا مست از کجا شرم از کجا

ور شرم داری یک قدح بر شرم افشان ساقیا

برخیز ای ساقی بیا ای دشمن شرم و حیا

تا بخت ما خندان شود پیش آی خندان ساقیا

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

محمدرضا شجریان » غوغای عشقبازان » تصنیف افشاری "ساقیا"

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۲۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

هدایت قاسمی نوشته:

در بیت چهارم بایستی” ای جان جان ای جان “نوشته شود که به اشتباه ” ای جان جان جان جان ” نوشته شده است.

هدایت قاسمی نوشته:

در بیت چهارم بایستی” ای جان جان ای جان جان “نوشته شود که به اشتباه ” ای جان جان جان جان ” نوشته شده است.

نگین شکروی نوشته:

با درود به آقای قاسمی
نوشته حاضر در متن ، مطابق با نسخه اصلی است( ای جان جان، جان جان جان) که اینگونه ترکیبات در اشعار مولانا بوفور به چشم می خورد.

فرزاد نوشته:

فرزادباغنده

علی زارعی نوشته:

با سلام
در مصراع اول بیت پنجم “جام مه” درسته یا “جام می”؟

فرید متین نوشته:

خطاب به آقای زارعی:
“جام مه” درست است.
مه= بالا، برتر

بنابر منطق مسجّع بودنِ بیت هم درستی این واژه احراز می گردد.

مصراع ۱۱ یعنی چی؟!

پوریا نوشته:

خطاب به علی زارعی:
در این بیت ” جام مه ” مضاف و مضاف علیه نیست و کسره بین دو کلمه وجود ندارد بلکه “مه” مخاطب است

اول بگیر آن جام [ای]مه ، بر کفه آن پیر نه…
(مه استعاره ایست برای ساقی)

پوریا نوشته:

خطاب به متین:
رو سخت کردن کنایه ایست برای “دوری کردن از شرم”
و مرتجا اسم مفعول از رجا(امید) به معنی مورد امید واقع شده یا کسی که به او امیدوارند،
مفهوم بیت :
مست که امید بر آن میرود که از عقل و هوش ظاهری دور باشد باید از شرم دوری گزیند چرا که اگر این می عشق را بر شرم افکنی شرم خود نیز مست میگردد پس تویی که مرتجایی و امید بر مست شدنت هست شرم را رها کن و بگذار عشفت آفتابی باشد جهان افروز .
به یاد شاملوی نازنین افتادم که میگوید :

زیباترین حرفت را بگو
شکنجه پنهان سکوتتت را آشکاره کن
و هراس مدار از آنکه بگویند
ترانه ای بیهوده میخوانید
چرا که ترانه ما
ترانه بیهودگی نیست
چرا که عشق حرفی بیهوده نیست
حتی بگذار آفتاب نیز برنیاید
به خاطر فردای ما اگر
بر ماش منتی است
چرا که عشق
خود فرداست
خود همیشه است

امین کیخا نوشته:

درود به تو پوریا خوش امدی

جاوید مدرس اول نوشته:

ای جان جان جان جان خودش درست است
یعنی چهار بار تاءکید در جان دارد یعنی عصاره و گوهر جان…ریتم و آهنگ همین حالت هم بهتر هست

پیرایه یغمایی نوشته:

اول بگیر آن جام مِـه، بر کفّه ی ان پیر نه
چون مست گردد پیرِ دِه، رو سوی مستان ساقیا
جام مِه به معنی جام بزرگ

پیر دِه: کنایه از رهبر و مرشد. در هرات این نام به صورت پیر دین هنوز به کار می‌رود و در برخی اشعار به پیر دیر هم اشاره شده است.

پیرایه یغمایی نوشته:

https://www.youtube.com/watch?v=R2L8tKGj2Mk&feature=youtu.be

سجاد نوشته:

تلفظ ومعنی «برجه»دربیت چهارم چیست؟

احمد خرم آبادی زاد نوشته:

بهتر است من پیش از نوشتن نظر، کار پژوهشی را یاد بگیرم و بپذیرم که باید در حفظ آثار بزرگان این آب و خاک بکوشم. اگر متنی با برداشت “من” سازگار نیست، نباید بیدرنگ بگویم که متن اشتباه است. آیا بهتر نیست که به کار پر ارزش شفیعی کدکنی هم نگاهی بیندازم که سالها عمر خود را صرف دیوان شمس کرده است؟
***
ای جانِ جانِ جانِ جان،ما نامدیم از بهر نان ….
***
اول بگردان آن جام مِه،بر کفه ی آن پیر نِه ….

زهرا نوشته:

سجاد! بر جه /bar jah / تلفظ اش هست و معنیش هست بپر.
جهیدن= پریدن

DatiS نوشته:

رو سخت کن:رو سخت کردن به معنى سماجت به خرج دادن است در مثنوى (٢٣٦/٢) گوید:
هر از خورشید باشد پشت گرم. سخت رو باشد نه بیم او را نه شرم
***
از کتاب مقدمه، گزینش و تفسیر محمدرضا شفیعى کدکنى، انتشارات سخن، ص ١٥٧

DatiS نوشته:

رو سخت کن:رو سخت کردن به معنى سماجت به خرج دادن است در مثنوى (٢٣٦/٢) گوید:
هر که از خورشید باشد پشتْ گرم سخت رو باشد نه بیم او را نه شرم
***
از کتاب مقدمه، گزینش و تفسیر محمدرضا شفیعى کدکنى، انتشارات سخن، ص ١٥٧

سید محمد کشفی نوشته:

استاد شجریان نیز این غزل را به زیبایی تمام در آلبوم غوغای عشقبازان خوانده اند که شنیدن آن توصیه می شود البته ایشان بیت چهارم را به صورت ای جان جان ای جان جان خوانده اند

سید محمد کشفی نوشته:

استاد شجریان نیز این غزل را به زیبایی تمام درآلبوم غوغای عشقبازان خوانده اند که شنیدن آن به درک مفهوم کمک میکند البته ایشان بیت چهارم را ای جان جان ای جان جان … خوانده اند

میثم نوشته:

اجرای بسیار زیبایی با صدای علیرضا اشرف پور در آلبوم گل کو وجود دارد.

نیلوفر نوشته:

با سلام …
بیت چهارم چه معنی میدهد ؟ جان ها هر کدام به چه معنی ای هستند ؟

امیر حسام نوشته:

چون مست گردد پیر،دِه(بده)روrooسوی مستان ساقیا یعنی بده رو یت را به سوی ساقیان

امیر حسام نوشته:

چون مست گردد پیر،دِه(بده)روrooسوی مستان ساقیا یعنی بده رو یت را به سوی مستان ای ساقی

حسین آزاد نوشته:

استاد شجریان

کنسرت تهران و لندن و خوراسگان اصفهان این تصنیف را با گروه آوا در افشاری اجرا کرد

مهناز نوشته:

سلام
حق با آقای هدایت قاسمی است:

در بیت چهارم ” ای جان جان ای جان جان “درست و
و ” ای جان جان جان جان ” اشتباه است.

کافیست به وزن شعر توجه کنیم با عبارت ” ای جان جان جان جان ” وزن شعر یعنی مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن به دست نمی آید و ساختار شعر خراب می شود اما عبارت ” ای جان جان ای جان جان “ دقیقا در همین وزن است و با وزن ابیات دیگر نیز همخوانی دارد.

نادر.. نوشته:

دوست عزیزم
درستی وزن به خوانش صحیح نیز بستگی دارد..
شکل موجود، با ایجاد تتابع، معنا و زیبایی عمیق تری ایجاد نموده است..

مهناز نوشته:

جناب آقای نادر
سلام بر شما

درست می فرمایید، وزن به نحوۀ خواندن نیز بستگی دارد. اما اگر هم وزن درست باشد و هم خواندن مطابق دستور زبان فارسی انجام گیرد، چرا باید وزن را خراب کنیم و بعد سعی کنیم جوری بخوانیم که مشکل وزن حل شود؟!
ضمن اینکه چهار بار پشت سرهم گفتنِ جان جان جان جان، زیبایی شعر را کمی مخدوش می کند و تاکیدی بیش از حد عامیانه است و دو بار گفتنِ ای جان جان زیباتر به نظر می رسد همانطور که در اشعار دیگر مولانا هم، ترکیب های مشابه، فراوان آمده است:

ای عاشقان، ای عاشقان آن کس که بیند روی او
شوریده گردد عقل او آشفته گردد خوی او

***
ای مطربان، ای مطربان ، بر دف زنید احوال من
من بیدلم، من بیدلم ، من از کجا ، عشق از کجا

***
ای سرخوشان، ای سرخوشان آمد طرب دامن کشان
بگرفته ما زنجیر او بگرفته او دامان ما

***
ای کیمیا، ای کیمیا در من نگر زیرا که من
صد دیر را مسجد کنم صد دار را منبر کنم

***
ای باغبان، ای باغبان در ما چه درپیچیده‌ای
گر برده‌ایم انگور تو تو برده‌ای انبان ما

***
ای عقل کل، ای عقل کل تو هر چه گفتی صادقی
حاکم تویی حاتم تویی من گفت و گو کمتر کنم

و …

من شعر را در وزن مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن به شرح زیر تقطیع کرده ام،
(u) علامت هجای کوتاه و
(-)علامت هجای بلند است:

ای -
جا -
ن u
جان -
مستفعلن

ای -
جا -
ن u
جان -
مستفعلن

ما -
نا -
م u
دیم -
مستفعلن

از-
به -
ر u
نان-
مستفعلن

همانطور که ملاحظه می فرمایید شعر در درون وزن جا می گیرد اما در فرض “ای جان جان جان جان” وزن به هم می ریزد.
ممنون می شوم اگر بفرمایید شما آن بیت را چگونه می خوانید که وزنش درست در می آید. اگر ممکن است به حالت تقطیع شرح دهید یا لااقل با اعراب گذاری (کسره و فتحه و …) نحوۀ خواندنتان را بیان بفرمایید.

از بابت نقدی هم که در مورد یکی از شعرهایم در وبلاگم ارائه نمودید و به جا نیز بود، متشکرم. اصلاح شد.

نادر.. نوشته:

درود بر شما مهناز عزیز
تبریک مرا پذیرا باشید برای وبلاگ زیبا و پرباری که با صفا و صمیمیت ساخته و پرداخته اید و امیدوارم نقد ارائه شده، به راستی به جا بوده باشد..
در رابطه با مصرع “ای جان جان …” ، از توضیحات کاملی که ارائه نمودید بسیار سپاسگزارم.
منظور من این بود که چنانچه صدای کوتاه زیر بعد از جان دوم به صورت واکه بلند و کمی شبیه “نِی”خوانده شود، وزن شعر همان که فرمودید خواهد شد. پیش می آید که شاعر به جهت تاکید بر به کار گیری کلمه ای به خصوص در جایی مشخص از مصرع، با تغییر اجباری آهنگ در خواندن، وزن مورد نظر را ایجاد کند..
برای مثال:
به جان دلبرم کز هر دو عالم (خوانش: جانِی یا جانِ ِ )
تمنای دگر جز دلبرم نیست (خوانش: تمنایِی یا تمنایِ ِ )

کانال رسمی گنجور در تلگرام