گنجور

غزل شمارهٔ ۴۴۶

 
مولوی
مولوی » دیوان شمس » غزلیات
 

گر چپ و راست طعنه و تشنیع بیهده‌ست

از عشق برنگردد آن کس که دلشده‌ست

مه نور می‌فشاند و سگ بانگ می‌کند

مه را چه جرم خاصیت سگ چنین بده‌ست

کوهست نیست که که به بادی ز جا رود

آن گله پشه‌ست که بادیش ره زده‌ست

گر قاعده است این که ملامت بود ز عشق

کری گوش عشق از آن نیز قاعده‌ست

ویرانی دو کون در این ره عمارتست

ترک همه فواید در عشق فایده‌ست

عیسی ز چرخ چارم می‌گوید الصلا

دست و دهان بشوی که هنگام مایده‌ست

رو محو یار شو به خرابات نیستی

هر جا دو مست باشد ناچار عربده‌ست

در بارگاه دیو درآیی که داد داد

داد از خدای خواه که این جا همه دده‌ست

گفتست مصطفی که ز زن مشورت مگیر

این نفس ما زن‌ست اگر چه که زاهده‌ست

چندان بنوش می که بمانی ز گفت و گو

آخر نه عاشقی و نه این عشق میکده‌ست

گر نظم و نثر گویی چون زر جعفری

آن سو که جعفرست خرافات فاسده‌ست

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

هنگامه حیدری نوشته:

در بیت دوم می فرماید:
مه نور می فشاند و سگ بانگ می کند
مه را چه جرم ؟ خاصیت سگ چنین بده ست.

این بیت با اندکی تغییر از سید حسن غزنوی است.
اشاره ای به باوری قدیمی دارد که می گویند: آن هنگام که ماه در آسمان بدرکامل است و می درخشد سگان به آن پارس می کنند. در دوره های مختلف این جانور گاه سگ بوده است، گاه روباه گاه شغال…چنانگ شاملو در شعری می فرماید:

شغالی گر ماه بلند را دشنام گفت ….

حضرت مولانا در این بیت به مفهوم سرشت متفاوت و تمایز میان استعدادها نظر دارند. خاصیت ماه نور افشانی خاصیت سگ بانگ برداشتن است.

در بیت نهم می فرماید:
گفتست مصطفی که: ز زن مشورت مگیر
این نفس ما زنست اگر چه که زاهده ست

اشاره به این حدیث پیامبر دارد که: شاوروهن و خالفوهن

در بیت آخر می فرماید :
گر نظم و نثر گویی چون زر جعفری
آن سو که جعفر ست خرافات فاسده ست

زرجعفری: زر خالص که جعفر برمکی سکه زدن آن فرمود. (فرهنگ رشیدی ). زر خالص است و به جعفر برمکی نسبت دهند. (انجمن آرا). نوعی از زر خالص . (ناظم الاطباء). طلای خالص بود منسوب به جعفر نامی که کیمیاگر بوده است و بعضی گویند پیش از جعفر برمکی زر قلب سکه می کردند، چون او وزیر شد حکم فرمود که طلا را خالص کردند و سکه زدند و به او منسوب شد. (برهان ) (آنندراج ) (غیاث اللغات ). مسکوک زر منسوب به جعفر برمکی . درست جعفری . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا)

در مصراع دوم مقصود از جعفر ، امام جعفر صادق پایه گذار فقه جعفری است که عالم آل محمد است و با علم خود به جنگ با خرافه رفته است.

کانال رسمی گنجور در تلگرام