گنجور

غزل شمارهٔ ۳۴۸

 
مولوی
مولوی » دیوان شمس » غزلیات
 

صدایی کز کمان آید نذیریست

که اغلب با صدایش زخم تیریست

مؤثر را نگر در آب آثار

کاثر جستن عصای هر ضریریست

پس لا تبصرونت تبصرونی‌ست

بصر جستن ز الهام بصیریست

تو هر چه داری نه جویانش بودی

طلب‌ها گوش گیری و بشیریست

چنان کن که طلب‌ها بیش گردد

کثیرالزرع را طمع وفیریست

مشو نومید از ظلمی که کردی

که دریای کرم توبه پذیریست

گناهت را کند تسبیح و طاعات

که در توبه پذیری بی‌نظیریست

شکسته باش و خاکی باش این جا

که می‌جوید کرم هر جا فقیریست

کرم دامن پر از زر کرد و آورد

که تا وا می‌خرد هر جا اسیریست

عزیزی بخشد آن کس را که خواری‌ست

بزرگی بخشد آن را که حقیریست

که هستی نیستی جوید همیشه

زکات آن جا نیاید که امیریست

ازیرا مظهر چیزیست ضدش

از این دو ضد را ضد خود ظهیریست

تو بر تخته سیاهی گر نویسی

نهان گردد که هر دو همچو قیریست

بود فرقی ز تری تا ترست خط

چو گردد خشک پنهان چون ضمیریست

خمش کن گر چه شرحش بی‌شمارست

طبیعت‌ها عدو هر کثیریست

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

امین کیخا نوشته:

الهام واژه زیبایی است در فارسی روایی یافته و همه به کار می بریم ولی وخش را هم داریم که الهام از ان زیبا تر می ماند ولی وخش هم همان الهام است و وخشور یعنی کسی که الهام به او می رسد و یا پیامبر

امین کیخا نوشته:

وخش در لهجه مردم دزفول معنی اسپند میدهد

هنگامه حیدری نوشته:

در بیت سوم می فرماید:
پسِ ِ لا تبصرونت ، تبصرونیست
بصر جستن ز الهام بصیرییست

اشاره دارد به آیات ۳۸ و ۳۹ سوره الحاقه

فَلَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ ﴿۳۸﴾
پس نه [چنان است که مى‏پندارید] سوگند یاد مى‏کنم به آنچه مى‏بینید (۳۸)

وَمَا لَا تُبْصِرُونَ ﴿۳۹﴾

و آنچه نمى‏بینید (۳۹)

در بیت ششم می فرماید:
مشو نومید از ظلمی که کردی
که دریای کرم توبه پذیریست

اشاره دارد به آیه شوم سوره غافر
غَافِرِ الذَّنبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ
که می فرماید خداوند بخشنده گناه و توبه پذیر است و نیز اشاره دارد به این که هرگز نباید از رحمت خداوند نومید شد. در سوره زمر آیه ۵۳ می فرماید:

قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ ﴿۵۳﴾

بگو اى بندگان من که بر خویشتن زیاده‏روى روا داشته‏اید از رحمت‏خدا نومید مشوید در حقیقت‏خدا همه گناهان را مى‏آمرزد که او خود آمرزنده مهربان است (۵۳)

در بیت هفتم می فرماید:
گناهت را کند تسبیح و طاعات
که در توبه پذیری بی نظیریست

در سوره فرقان آیه هفتادم می فرماید:

إِلَّا مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُوْلَئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا ﴿۷۰﴾

مگر کسى که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته کند پس خداوند بدیهایشان را به نیکیها تبدیل مى‏کند و خدا همواره آمرزنده مهربان است (۷۰)

در بیت دوازدهم می فرماید:
ازیرا مظهر چیزست ضدش
ازاین دو ضد را ضد خود ظهیریست

اعراب مثلی دارند با این مضمون: تعرف الاشیاء باضدادهم
اشیاء با اضداد خود شناخته می شوند.

کانال رسمی گنجور در تلگرام