گنجور

غزل شمارهٔ ۱۴۶۶

 
مولوی
مولوی » دیوان شمس » غزلیات
 

در عشق سلیمانی من همدم مرغانم

هم عشق پری دارم هم مرد پری خوانم

هر کس که پری خوتر در شیشه کنم زودتر

برخوانم افسونش حراقه بجنبانم

زین واقعه مدهوشم باهوشم و بی‌هوشم

هم ناطق و خاموشم هم لوح خموشانم

فریاد که آن مریم رنگی دگر است این دم

فریاد کز این حالت فریاد نمی‌دانم

زان رنگ چه بی‌رنگم زان طره چو آونگم

زان شمع چو پروانه یا رب چه پریشانم

گفتم که مها جانی امروز دگر سانی

گفتا که بر او منگر از دیده انسانم

ای خواجه اگر مردی تشویش چه آوردی

کز آتش حرص تو پردود شود جانم

یا عاشق شیدا شو یا از بر ما واشو

در پرده میا با خود تا پرده نگردانم

هم خونم و هم شیرم هم طفلم و هم پیرم

هم چاکر و هم میرم هم اینم و هم آنم

هم شمس شکرریزم هم خطه تبریزم

هم ساقی و هم مستم هم شهره و پنهانم

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۲۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

بابای ماهور نوشته:

من در جایی دیدم که “هر کس که پری خوتر در شیشه کنم زودتر”، رو اینگونه آورده: “هر کس که پری خوتر در شیشه کنم زو طرح” !!!

حامد نوشته:

ابیاتی از این غزل را همایون شجریان و محمد معتمدی در اپرای مولوی در قسمت دیدار شمس و مولانا اجرا کرده اند .بسیار آواز زیبایی است. توصیه می کنم که دوستان حتما این آواز را بشنوند.

سها نوشته:

درسته چونکه هم زودتر معنی درستی نداره (آدم رو که تو شیشه نمیکنن اونم سریعتر و فوری!)
هم خودم شخصا چندجا این شعرو خوندم نوشته بودن زو طرح

بعد نمیدونم حراقه بجنبانم درسته یانه اما من هرجا خوندم حراقه بلرزانم بوده

افشار نوشته:

اتفاقا همان زودتر درسته!
منظور از در شیشه کنم زودتر آن است که در دام خودم بیندازم!

شمس الحق نوشته:

سلام بر همگان!
البته که زودتر صحیح است ، ندانم آن جناب که میفرماید زوطرح به کدام معنی دست می یابد . احتیاطاً به نسخه چاپ سنگی نیکلسون هم مراجعه کردم و نتیجه همان بود .

صادق دقتی نوشته:

در آیین پری خوانی که به نوعی بازمانده‌ آیین شمنی اوغورها (اجداد نرکمن‌های امروزی) است و در میان ترکان ماوراء النحر و بلخ و بخارا و دیگر بلاد آن سرزمین رواج داشنه است، مردانی که آنها را پری خوان گفته‌اند طی مراسمی با یاری جستن از جن و پری به درمان بیماران می‌پرداختند. پری خوانی که گونه‌ای از آن که در دوران کودکی مولوی در بلخ و بلاد اطراف رواج داشته است و مولانا بارها در اشعار خود از آن یاد می‌کند، حکایت از شکار کردن پری توسط پری خوان و زندانی کردن آن در شیشه ( شیشه های بزرگ حبابی شکل) دارد همانند زندانی کردن جان دیو در شیشه که در بیشتر داستانهای فولکلوریک ترک زبان دیده می‌شود. در واقع پری که موجبات ادیت و آزار و بیماری فرد را فراهم کرده است، توسط پری خوان شکار و در شیشه زندانی میشود تا بیمار از او رهایی یابد. در تاریخ جهانگشای جوینی شرحی از مراسم پری خوانی آورده شده، اما اشاره جندانی به جزئیات نشده است.
خلاصه کلام، پر واضح است مولوی با الهام از خاطرات دوران کودکی و یا شنیده‌های خود، اشاره ای به مراسم پرخوانی دارد و از آن در رسایی مفهوم به نحوی احسن اسنفاده می‌کند. بر این اساس، مولوی در این غزل، که خود را مرد پری دار (پری حوان) می‌خواند، با تاکید بر قدرت پری خوانی خود، از گرفتار کردن و به چنگ آوردن افراد پری خوی سخن می‌گوید. به عبارنی دیگر، توانایی خود را در عرصه عشق ، به توانایی پری خوان در شکار پری و در شیشه کردن او تشبیه می‌کند. که هر که پری خوی است او را سریع شکار و در شیشه می‌کنم.
با توجه به تفسیر بالا واژه زودتر بایستی زوتر (مخفف زودتر) بوده باشد : هر کس که پری خوتر در شیشه کنم زوتر
همچتین معنی واژه حراقه را بایستی در ارتباط یا آیین پرخوانی ذکر شده جستجو کرد که بازی با آتش و شعله یکی دیگر از اعمال پری خوانان است.
از دیگر اشارات مولوی به آیین پری خوانی، می‌نوان به ابیات زیر اشاره کرد:
دیوان شمس: غزل شماره ۴۸۵
فسون یخوانم و بر روی آن پری بدمم
از آنک کار پری خوان همیشه افسونست
پری من به فسون‌ها زبون شیشه نشد
که کار او ز فسون و فسانه بیرونست

صادق دقتی (مردم‌شناس و محقق)

فرزام نوشته:

با سپاس از جناب صادقى به خاطر توضیحات روشنگرانهء شان.

شمس الحق نوشته:

درود بر جناب دقتی که وجه تسمیه نام خود را به نیکویی اثبات فرمود .

شریفی نوشته:

اینکه “سها “نوشته اند زودتر معنی ندارد ، صحیح نیست و زوتر درست است اینکه برروی کلیپ ویدوئی همایون شجریان آنرا بغلت زوطرح نوشته اند ناشی از اشتباه یا کم سوادی منتشر کننده بوده است
اما در شعر در مقابل خوتر آنرا باید زوتر (مخفف زودتر ) خواند ونوشت توضیحات جناب دقتی صحیح است و باید به مطلب جناب دقتی اضافه کنم قوم ترکمن اوغورها یا اویغورها در چین هنوز هم هستند و یا دولت مرکزی هم در گیر هستند

جوادوویچ نوشته:

مطالب جناب دقتی بدرستی بیان شده اند و کامل و جامع هستند.نکته ای درباره این غزل وجود دارد و آن ارتباط چهار بیت اول است که تفسیر یک مصراع را دشوار میسازد.در مصرع اول مولانا درباره داستان چله نشینی حضرت سلیمان بر اثر انقلاب درونی که از همنشینی دو گنجشک و شنیدن مکالمه آنان حاصل شده میباشد که اشاره بر خالص بودن عشق سلیمان و خالی شدن از عشق دیگری اشاره دارد و بعد از آن پری خوانی (طبق روایت جناب دقتی) و نبرد حضرت سلیمان توسط کشتی های جنگی (حراقه) و شکست مردم جن زده را تلفیق میکند.”در مصرع “هم عشق پری دارم هم مرد پری خوانم” نیز اشاره به پری خوانی و رابط بودن پری بین زمین آسمان و یا به نوعی اشاره به رابطی میان معشوق(خالق) است که توسط افسونشان حراقه به حرکت میافتد.(ارتباط بین جنس پری که آتش است و حراقه یا همان کشتی آتش انداز)حضرت سلیمان در نبرد زبولون از کشتی استفاد میکند و بعد از بازگشت به اورشلیم و شکست توطئه کاهنان اجنه را به تسخیر خود در میاورد که ارتباط تنگاتنگی با “پرخوانی” یا “پری خوانی” دارد. ضمن اینکه قبل از جنگ همسر او (میریام) توسط دشمنانش کشته شده که در بیت چهارم این شعر نیز به وی اشاره شده: فریاد که آن مریم رنگی دگر است این دم.
این تعابیر بر اساس رروایات اسلامی است که مولانا نیز بدان تکیه میکند.
مطمئنا این برداشت جامع نیست و نظر حقیر براساس دانسته های اندکم میباشد که گرفتار پراکنده گویی نیز میباشد.

بهزاد نوشته:

دوستان زو طرح همان معنی زودتر را می هد زو مخفف زود هست و طرح هم به معنای انداختن

روفیا نوشته:

با سپاس از توضیح زیبای صادق دقتی گرامی
هر کس که پری خو تر در شیشه کنم زوتر
اگر این فرض که در شیشه کردن پری به معنای در بند کردن اوست درست باشد،
این پندار پیشین من نیز دور از ذهن نیست:
هر کس که پری خو تر در شیشه کنم از او بیشتر!!
تا رای بزرگان چه باشد.

فرزام نوشته:

با عرض پوزش، جناب صادق دقتى و همچنین سپلس از توضیحات جناب شریفى ش

مهرنوش نوشته:

به نظر من این بیت از زبان خداوند است که می گوید هر کس که پری خو تر در شیشه کنم زوتر …یعنی هرکس خوب تر و وارسته تر باشد او را در حصاری در میآورم که آسیبی به او نرسد

آرش نجارى نوشته:

در باب آیین پرى خوانى، ( آقاى دقتى اشتباه مى کنند)
آیین پرى خوانى از آیین هاى ایران باستان است. پرى در گذشته دور و پیش از یافتن معناى نیکو، اشاره به موجوداتى از جنس باد و بدنهاد داشته. در فرهنگ معین آمده : (اسم) [پهلوی: parik، جمع: پریان] [عامیانه] ۱. موجود افسانه‌ای و اساطیری نظیر جن به‌صورت زنی بسیارزیبا که مانند فرشته بال دارد و پرواز می‌کند و در زیبایی نقیض دیو است. دهخدا اما آنرا موجودى از جنس آتش و نیک سیرت دانسته که احتمالن نظر به معناى متاخر واژه داشته است . در باب آیین پرى خوانى و براى بیشتر رجوع کنید به کتاب افسانه هزار دستان بهرام بیضایى.
از پیشینه پرى خوانى نزد اقوام ترک سندى ندیدم. اگر آقاى دقتى مرجعى مى شناسند معرفى کنند.
ریشه پهلوى واژه پرى و دیگر مشتقات آن چون واژه pareadaze (پرى دژ، پارادایز، پردیس) و افسانه هاى ایرانى ما را از جستجوى و ارجاع نا لازم به زبان و فرهنگ مغولى بى نیاز مى کند.

رضا نوشته:

در مورد توضیح جناب آقای آرش نجاری عرض کنم ابتدا توضیح ایشان به نظرم منطقی می آمد اما وقتیکه به سطر آخر توضیح ایشان رسیدم رنگ بوی نژاد پرستیه متن کاملا نظر بنه رو عوض کرد و کله توضیحه ایشان زیر سوال رفت. در ضمن مشترکات فرهنگی و آیینی میان اقوام از دیر باز متدوال بوده و این مساله رد نمیکنه نظر جناب آقای دقتی رو.

داوود نوشته:

هر کس که پری خو تر در شیشه کنم (زو تر) درست است.
منظور این است که هرکس که خویش پری وار تر و فرشته روی تر باشد او را اولا تر میبینم برای برگزیدن و داخل شیشه کردن.مصداق انگور زیبا تر و با کیفیت تر است که ساقی برای شراب کردنش در باغ او را به خمره بر میگزیند.

حسین نوشته:

عارضم به حضور دوستانم که اگر گوینده را شمس در نظر بگیریم و مخاطب را مولانا به قاعده پری باید اشاره به مولانا باشد. و در شیشه کردن پری به معنای برگزیدن انسان های وارسته است.

پیمان نوشته:

اساتید گرامی
در شیشه کنم زو تر با منطق امروزی ما سازگار هست اما توجه کنید این شعر رو حضرت مولانا سروده و مختصر سازی “زودتر” به “زوتر” خارج از کلاس کاری و سبک شعری ایشون هست..
متن درست “هر کس که پری خوتر بر شیشه کنم زو طرح” که به معنی “هر کسی که خلق خوی پری وار داشته باشه رو به طرح روی شیشه تبدیل میکنم” طرح روی شیشه از طرفی اشاره به تبدیل شدن جسم انسان به روح هست و از طرفی جاودان شدن خلق نیکوی پری وار

جلال دامن افشان نوشته:

سلام بر دوستان عزیز.
احتراما باید به دوستانی که از “اجرای دیدار شمس و مولانا بصورت عروسکی” دلیل آورده اند، عرض کنم که در تایپ و اجرای آن اثر بسیاااااااااااااااااار زیبا، اشتباهات واژگانی خیلی زیادی وجود دارد.
لذا اصلا به آن اثر، تکیه تحقیقاتی نکنید.
قطعا و حتما، اینجا مورد اطمینان است نه آن اجرا.
من فقط یک نمونه ذکر میکنم از اجرای فوق الذکر:
در ابتدای شعر می گوید هر زمان “نوعی” شود دنیا و ما…
درحالیکه صحیح این است: هر زمان “نو” می شود دنیا و ما.
همینطور تا پایان، اینگونه خطاها فراوان است.
البته اشتباهات از طرف کسی است که تایپ کرده زیرنویس را.
بااحترام.
جلال دامن افشان
http://Www.shir11.mihanblog.com
Afshan.besat@gmail.com

فرهاد دوران نوشته:

با سلام مرسی از جناب صادق دقتی عزیز بابت توضیحات زیبا شون و اینکه مدت ها بود که هر روز شعر را میخواندم و معنای این قسمت را درک نمیکردم…خیلی مرررسی

سعید ابهربان نوشته:

با سلام
در پاسخ آقای پیمان« در رابطه با واژه زوتر» که گفته اند، جناب مولانا از این مختصر سازی ها انجام نمی دهند، باید گفت که اتفاقا این مختصر سازی ها یا گرایش به مخفف کردن کلمات از ویژگی های سبکی ادبیات سنتی فارسی است که عموما به اقتضای وزن شعر ایجاد شده است مثلا گر و ار مخفف اگر و مر مخفف مگر است. بنابراین زوتر می تواند مناسب تر باشد و از طرفی هم زوتر با خوتر هم قافیه هستند و زو طرح برای قافبه معیوب خواهد بود.

کانال رسمی گنجور در تلگرام