گنجور

رباعی شمارهٔ ۸۰

 
خیام
خیام » رباعیات
 

زان پیش که بر سرت شبیخون آرند

فرمای که تا باده گلگون آرند

تو زر نئی ای غافل نادان که ترا

در خاک نهند و باز بیرون آرند

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۰ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

آرش نوشته:

زان پیش که بر سرت شبیخون آرند: در اینجا رفتن ازرائیل بر بالین کسی و گرفتن جانش به شبیخون تشبیه شده است.
مفهوم: قبل از آنکه بمیری

فرمای که تا باده گلگون آرند: گلگون یعنی سرخ - باده گلگون به باده ای که بسیار رسیده و دارای رنگ سرخ مایل به بنفش است گویند.
مفهوم: دستور بده که برایت شراب گلگون آورند

تو زر نه ای ای غافل نادان که ترا : زر: طلا ، چیز ارزشمند -> زر نه ای : با ارزش نیستی
مفهوم: تو ای گمراه ، ارزشی نداری که تو را

در خاک نهند و باز بیرون آرند:
مفهوم: در زیر خاک پنهان کنند و دوباره بیرون بیاورند.

مفهوم کلی این رباعی اینست که خیام وجود آخرت را نفی می کند.

علامت سوال نوشته:

در بیت دوم خیام داره میگه که تو طلا نیستی که تو خاک پنهانت کنن و بعد بیرون بیارنت

فرهادی نوشته:

مراد از بیت آخر:

انسان یکبار به خاک سپرده شد کارش تمام شد زر نیست که دوباره بیرون آرندش فلحاظا نباید غافل باشیم …

غلامحسین مراقبی نوشته:

با درود به همه دست اندر کاران گنجور، به ویژه مدیر گرامی سامانه
مصراع دوم در نسخه ای که ادوارد فیتزجرالد از آن برای ترجمه بهره گرفت، چنین است:
فرمای بتا تا می گلگون آرند
که با نگریستن به خطابی بودن مصراع نخست، این مصراع گویا تر است.
نیز می پندارم املای قدیمی ( ترا )، ناراست می نماید و بهتر است بنویسیم: ( تو را ).

فرهود نوشته:

در کهن ترین نسخه چارانه های خیام نیشاپوری چنین نوشته شده است:
- زان پیش غمومات شبیخون آرند / بر کوی بتا تا مَیْ گلگون آرند / تو زر نه‌ای، ای غافل ابله که تُرا / در خاک نهند و باز بیرون آرند - (چارانه‌های عمر خَیّام - شمارة ۹۹)

ایمان نوشته:

به جای “زر” ، “رز” زیبا تر است و این را می توان در کتاب دمی با خیام علی دشتی نیز یافت. رز مجاز از شراب است که اون رو برای کنترل تغییرات دمایی در زیر خاک می گذاشتند تا بهتر به عمل بیاید. منظور این که چو رفتیم، رفتیم!

شمس الحق نوشته:

گرچه پرداختن به شعر خیام مگر بقصد زیبا شناختی شعر پارسی عمر ضایع کردنست اما ، مورد اخیر که ایمان عزیز گفت مرا با خویش همرأی فرمود که عرض کنم رَز به معنی تاک است و درخت انگور و مو هم گفته اند و روش افزودن آن چنانست که شاخه ای را بزیر خاک کنند و آن شاخ ریشه کند و درختی دیگر از خاک بر آید و این معنی با بادۀ گلگون بیت قبل نسبت بیشتر دارد ، اما نشنیده ام که شراب را بزیر خاک نهند . در زیرزمین های خنک و پستو ها آری . اما زر یا طلا به زیر خاک نهادن و دوباره بیرون کردن هم بی آنکه از ارزش و قدرش کاسته شود همان مفهوم ضد را دارد که خیام معتقد است انسان که در خاک شد بیرون کردنی نیست و کارش در این جهان تمامست با این همه آیات قرانی و غیر آن که گردا گرد اوست باز این حکیم با لجاج تمام هزار بار این سخن خاک شدن و خاک شدن آنچنان مکرر میکند که مپرس . اما زیبایی و رعنایی کلام او ستودنیست و در خور تعظیم است :
ساقی گل و سبزه بس طربناک شدست
دریاب که هفتۀ دگر خاک شدست
برخیز و گلی بچین که تا در نگری
گل خاک شدست و سبزه خاشاک شدست

فرهاد نوشته:

همان “زر” (طلا) درست میباشد که اگر زیر خاک پنهان کنند به همان صورت دست نخورده بیرون میاورند (کسی رز یعنی درخت یا شاخه انگور را زیر خاک نمیگذارد و از زیر خاک بیرون نمی آورد!)
خیام در اینجا معاد و برانگیختن پس از مرگ را زیر سوال برده است. همانگونه که در جای دیگر گفته: باز آمدنت نیست، چو رفتی، رفتی!

ali نوشته:

سلام به دوستان این شعرهایی که اساتید محترم نوشتن در هیچ نسخ تاریخی سند معتبری ندارد که از خیام باشد. اکثر رباعیات برای شعرا دیگر بوده که به خیام نسبت داده شده فقط دو یا سه رباعی است که سند تاریخی دارد ومربوط به خیام میباشد

شریح شیون نوشته:

خیام درین رباعی به روشنی دارد میعاد را نفی می کند و زر بهتر می تواند مراد خیام را گواه باشد تا رز منظور این است که در قدیم معمولن گنج ها را که اکثرن طلا بودند در خاک پنهان می کردند و باز دو باره در هنگام نیاز بیرون می آوردند خیام همین را مراد می کند که تو زر (طلا) نیستی که ترا در خاک پنهان کنند و باز بیرون کشند. یعنی نابودی تو ابدی خواهد بود.

کانال رسمی گنجور در تلگرام